بەلگٸلٸ ساياساتتانۋشى دوس كٶشٸم ەيەل قۇقىعىن قورعايتىن ەرٸ بالا قاۋٸپسٸزدٸگٸن قامتاماسىز ەتۋ بويىنشا تولىقتىرىلعان زاڭ نورمالارىنا بايلانىستى ٶز ويىن ورتاعا سالدى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz Alash.kz اگەنتتٸگٸنە سٸلتەمە جاساپ.
-دوس مىرزا, تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىققا, ياعني ەيەلدەر مەن بالالاردىڭ قۇقىعىنا, قاۋٸپسٸزدٸگٸنە قاتىستى زاڭعا قول قويىلدى كەشە عانا. جاڭا زاڭنان كەيٸن قازاقستاندا تۇرمىستىق زورلىق-زومبىلىق ستاتيستيكاسى بٸردەن تٶمەندەۋٸ مٷمكٸن بە?
-جوق, ستاتيستيكا بٸردەن تٶمەندەي قويمايدى. سەبەبٸ, بۇل زاڭدى ەستٸگەننەن كەيٸن جەبٸرلەنۋشٸلەر دە, باسقالار دا پوليتسيياعا, پروكروتۋراعا ارىز جازۋ كٶبەيەدٸ. كەيٸن جازا قاتاڭداعان سايىن ستاتيستيكا تٷسۋٸ مٷمكٸن. ال زاڭعا قول قويىلعان العاشقى كەزدە ستاتيستيكا بٸراز ۋاقىت كٶتەرٸلەدٸ.
-مەجٸلٸس دەپۋتاتى ەرمۇرات باپي وسى زاڭ تۋرالى "بٸز بۇل زاڭعا قول قويۋ ارقىلى ەرەكەتەردٸ تۇقىرتىپ, تٶمەندەتٸپ جٸبەرمەيمٸز بە?" دەگەن ويىن ايتىپ ەدٸ. قالاي ويلايسىز, شىنىمەن, زاڭ تالابى ارقىلى ەر ازاماتتاردى تٶمەندەتٸپ المايمىز با?
-زاڭ تالابىمەن تولىق تانىسىپ شىققان جوقپىن... مەنٸڭ ويىمشا, زاڭدا ەكٸ جاقتىڭ دا قۇقىعى قورعالۋى, ەكٸ جاعى دا بٸردەي بولۋى كەرەك. ياعني ەيەل ادامعا عانا ەمەس, ەر ادامعا زورلىق-زومبىلىق كٶرسەتكەن ەيەلدەر دە زاڭ الدىندا بٸردەي جاۋاپقا تارتىلۋى كەرەك. زاڭدا وسى جاعى قاراستىرىلدى ما? ەڭگٸمە سوندا. بۇل زاڭ نورماسىن تەك قانا ەرەكتەرگە پايدالانۋ بٸرجاقتى بولىپ قالادى.
ال اتالمىش زاڭ ارقىلى ەر ادامدى تٶمەندەتٸپ الامىز دەگەن پٸكٸرمەن مٷلدە كەلٸسپەيمٸن. ٶيتكەنٸ, ەيەل ادامعا قول جۇمساعان, ەلسٸز بالالارعا قول كٶتەرگەن ادامدى ٶز باسىم ادام دەپ, ەكە دەپ سانامايمىن.
بالا كەزٸمٸزدە تٶبەلەسٸپ ٶستٸك. ٶزٸمنەن ەلسٸز, جاسى كٸشٸ اداممەن بەتپە بەت كەلٸپ قالسام, قول كٶتەرمەيتٸنمٸن. ٶزٸممەن شامالاس نەمەسە ٷلكەندەۋ بالالارمەن عانا تٶبەلەستٸم. سوندىقتان بالانى ۇرۋدى, ەيەلدٸ سوققىعا جىعۋدى, قالاي ايتساڭىز دا اقتاي المايمىن!
-"قازاق مەنتاليتەتٸندە ەيەل مەن بالاعا بٸر شاپالاق سالۋ سونشالىق اۋىر قىلمىس سانالماعان" دەگەن پٸكٸر بار قوعامدا. مىنا زاڭنان كەيٸن اجىراسۋ كٶبەيٸپ, جەتٸم بالا, جەسٸر ەيەلدەردٸڭ سانى ارتىپ كەتپەي مە, قالاي ويلايسىز?
-قابانباي مەن بٶگەنباي قاتىندارىن شاپالاقپەن سالماعان شىعار? ٶز باسىم ەيەل زاتىنا قول كٶتەرۋ, كٷش كٶرسەتٸپ قورقىتۋ دەگەن پٸكٸرمەن كەلٸسپەيمٸن. ول ەركەكتٸك ەمەس.
ال بالانىڭ مايلى جەرٸنەن شاپالاقپەن سالىپ قالۋ كٶپ كەزدەسٸپ تۇراتىن قالىپتى جاعداي دەپ بٸلەمٸن. بٸراق شاپالاق انانىڭ نەمەسە ەكەنٸڭ بالاسىنا دەگەن اشۋىن, ىزاسىن عانا كٶرسەتەدٸ. ارى قاراي بالانىڭ تەنٸنە جارا سالۋ, فيزيكالىق قىسىم كٶرسەتۋگە جەتسە, ول قىلمىس. بالانى ۇرىپ-سوعىپ, قورقىتىپ ٶسٸرۋ ادامگەرشٸلٸككە دە جات.
سوندىقتان قاتىندى قاباقپەن, شاپالاقپەن قورقىتۋ دەگەندٸ دۇرىس كٶرمەيمٸن. ونى دەستٷرگە, مەنتاليتەتكە جاتقىزاتىنداردىڭ ٸسٸن قۇپتاي المايمىن.
ال وسى زاڭنان كەيٸن اجىراسۋ كٶبەيٸپ, جەتٸم-جەسٸرلەر سانىنىڭ ارتۋى ەبدەن مٷمكٸن. بۇرىنعى قازاق بيلەرٸنٸڭ زاڭى جازاعا ەمەس, ىنتىماققا, بٸرٸكتٸرۋگە قۇرىلعان. كەڭەس ٷكٸمەتٸ بيلەر زاڭىن تٷبٸرٸمەن بۇزىپ, جازالاۋعا ٷيرەتٸپ تاستادى. سونىڭ كەسٸرٸنەن قيت ەتسە, اجىراسۋ, بٸرٸن بٸرٸن اياماۋ سيياقتى جات, جاۋىز مٸنەز قالىپتاستى.
