نەتيجەسٸندە مەملەكەتتٸڭ كەيبٸر جەكە جوبالاردى قارجىلاندىرىپ, تٸكەلەي باقىلاۋعا الۋ ەرەكەتتەرٸنەن گٶرٸ, ونىڭ ارالاسپاۋى وڭ ەسەر ەتٸپ جاتادى. وسىنداي جاعدايدان كەيٸن مەملەكەتتٸك دەڭگەيدە يننوۆاتسييالىق قىزمەتتٸ ىنتالاندىرۋدىڭ جاناما ەدٸستەرٸن پايدالانۋ قىزىعۋشىلىعىنىڭ العاشقى بەلگٸلەرٸ پايدا بولا باستايدى.
دامىعان ەلدەردە عىلىمي-تەحنولوگييالىق جەنە يننوۆاتسييالىق ساياساتتى جاساۋشىلار قوعام يگٸلٸگٸنە, حالىقتىڭ ەل-اۋقاتىن دامىتۋعا ارنالعان عىلىمي-تەحنولوگييالىق جەنە يننوۆاتسييالىق دامۋ باعىتتارىنا باسا كٶڭٸل بٶلٸنەدٸ. ول ەڭ الدىمەن دەنساۋلىقتى قولداۋعا ارنالعان بيوتەحنولوگييا, نانوبيوتەحنولوگييا جەنە فارماتسەۆتيكا سالالارى. بۇدان باسقا قوعامدىق ٶمٸردٸ قامتيتىن اقپاراتتىق-بايلانىس تەحنولوگييالارى, رۋحاني, ماتەريالدىق ٶندٸرٸس جەنە ٶزگە دە قىزمەت تٷرلەرٸ بار. ەقدۇ سوڭعى فورۋمدارىندا عىلىمي-تەحنولوگييالىق دامۋدىڭ دەل وسى باعىتتارىنا باسا نازار اۋدارعان بولاتىن.
ەر ەلدٸڭ ۇلتتىق يننوۆاتسييالىق جٷيەلەرٸنٸڭ سالىستىرمالى زەرتتەۋلەرٸ ولاردىڭ دامۋىنىڭ ستراتەگييالىق باعىتى مەن نەگٸزگٸ فاكتورلارىن كٶرسەتەدٸ. وسى جاعىنان ەقدۇ ەلدەرٸندە, ەسٸرەسە وسى ۇيىمنىڭ يادروسى بولىپ تابىلاتىن جوعارى دامىعان ەلدەردە ۇلتتىق يننوۆاتسييالىق جٷيەلەرٸنٸڭ (ۇيج), ولاردىڭ دامۋ ديناميكاسى مەن تەندەنتسييالارىنىڭ كٶرسەتكٸشٸ جوعارى. ولار جاساعان ەكونوميكالىق, يننوۆاتسييالىق جٷيەلەرٸنٸڭ سالىستىرمالى تالداۋ ەدٸستەمەلەرٸ تۋىنداعان مەسەلەلەر مەن تەندەنتسييالاردى دەل جەنە ۋاقىتىندا انىقتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
يننوۆاتسييالىق قىزمەت مەسەلەلەرٸ كٶپتەگەن ەلەمنٸڭ يندۋستريالدى دامىعان ەلدەرٸ ٷشٸن باستى مەسەلە بولىپ تابىلادى. عىلىمي-تەحنيكالىق ٶنٸم ينتەللەكتۋالدى قىزمەت نەتيجەسٸ رەتٸندە ٶنەركەسٸپتٸك مەنشٸكتٸ قورعاۋ جٷيەسٸن قۇرۋدى تالاپ ەتەدٸ جەنە دامىعان ەلدەردٸڭ اتريبۋتى بولىپ تابىلادى. مىسالى, اقش تەحنولوگييالىق ساياساتى مىنالارعا باعىتتالعان:
- جەكە سەكتوردى دامىتۋ ٷشٸن قولايلى جاعداي جاساۋ جەنە ٶنٸمنٸڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرۋ;
- تەحنولوگييالاردى كوممەرتسييالاۋدى دامىتۋدى كٶتەرمەلەۋ;
- 21 عاسىر تەحنولوگيياسىن جاساۋعا ينۆەستيتسييالاۋ.
ەۋروپالىق وداق ەلدەرٸندە يننوۆاتسييالىق قىزمەتتٸ كٶتەرمەلەۋ ۇلتتىق شەڭبەردەن شىعىپ, جالپىعا ورتاق مەسەلەگە اينالعان. زەرتتەۋلەر مەن تالدامالارداعى كووپەراتسييا ەۋروپالىق كومپانييالارعا بەسەكەلەستەرٸنە قارسى تۇرۋعا, تەحنولوگييالىق رەسۋرستاردى بٸرٸكتٸرۋگە, ماسشتابىن كەڭەيتۋ جەنە تەحنيكالىق, ينتەللەكتۋالدىق مٷمكٸندٸكتەرٸن قوسۋ ارقىلى قارجىنى ٷنەمدەۋگە مٷمكٸندٸك جاسايدى.
ەۋروپالىق وداققا مٷشە ەلدەردٸڭ يننوۆاتسييالىق قىزمەت سالاسىنداعى ستراتەگييالىق جولى باستى باعىتتارداعى قارجى رەسۋرستارىن شوعىرلاندىرۋ بولىپ تابىلادى:
- شاعىن جەنە ورتا كەسٸپورىنداردى قارجىلاي قولداۋ مەحانيزمٸن قۇرۋ;
- يننوۆاتسييالىق ٶنٸمدٸ جاساپ, شىعاراتىن كەسٸپورىندارعا قانداي دا بٸر جەڭٸلدٸكتەر جاسايتىن جەتٸلگەن سالىق مەحانيزمٸن ەنگٸزۋ;
- تەحنولوگييا مەن ٶنٸمدٸ قۇقىقتىق قورعاۋ ماقساتىندا شاعىن جەنە ورتا كەسٸپورىندارعا قولداۋ كٶرسەتۋ;
- كادرلاردىڭ يننوۆاتسييالىق قۇزىرەتٸن ارتتىرۋ.
ەلەمدٸك تەجٸريبە قازٸرگٸ تاڭداعى بارلىق قاتىسۋشىلاردىڭ ٶزارا كوممەرتسييالىق قاتىناسى, عىلىمي نەتيجەنٸ نارىقتىق تاۋارعا اينالدىرۋى عزتكج قورىتىندىلارىن تەجٸريبەگە قوسۋدىڭ تيٸمدٸ تەسٸلٸ بولىپ تابىلاتىنىن دەلەلدەپ وتىر. ونداي تەسٸل عىلىمي زەرتتەۋلەر مەن تالداۋلار قورىتىندىلارىن كوممەرتسييالاۋ دەگەن اتقا يە. وندا يننوۆاتسييالىق ٷردٸستٸڭ بارلىق قاتىسۋشىلارى: عالىمدار مەن ەزٸرلەۋشٸلەر, ٶندٸرۋشٸلەر, ينۆەستورلار ەكونوميكالىق جاعىنان قىزىعۋدا, ياعني يننوۆاتسييانى پايدالانۋ ارقىلى كوممەرتسييالىق جەتٸستٸككە تەزٸرەك قول جەتكٸزۋگە ىنتا كٶپ. «كوممەرتسييالاۋ» – عىلىمي-زەرتتەۋلەر مەن تالداۋلار نەتيجەلەرٸن جاڭا جەنە جاقسارتىلعان ٶنٸمدەردٸ, قىزمەت پەن پروتسەستەردٸ كوممەرتسييالىق نەتيجە الۋ ٷشٸن نارىققا شىعارۋ ماقساتىندا تەجٸريبەدە پايدالانۋ پروتسەسٸ.
- تەحنولوگييانى كوممەرتسييالىق پايدالانۋ ٷشٸن جاڭا بيزنەس-جوبانى باستاۋ;
- بيزنەسكە تەحنولوگييانى پايدالانۋعا ليتسەنزييا ساتۋ;
- تەحنيكالىق كەڭەس بەرۋ, اناليتيكالىق جەنە تالداۋ قىزمەتتەرٸ, سونداي-اق كەلٸسٸم-شارت بويىنشا زەرتتەۋلەردٸ قوسقاندا قىزمەت كٶرەستۋدٸ ۇسىنۋ جولىمەن تەحنولوگييانى پايدالانۋ.
امەريكانىڭ ٸس-تەجٸريبەسٸ
تەحنولوگييا ترانسفەرتٸن رەتتەيتٸن بٸراز فەدەرالدى زاڭداردى قىسقاشا قاراۋ بٷگٸنگٸ مەحانيزمدەر مەن ترانسفەرت پروتسەستەرٸن تٷسٸنۋ ٷشٸن ماڭىزدى بولماق. 1980 جىلى ەلەمدەگٸ اقش-تىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸنە قاتىستى الاڭداۋشىلىعى جەنە جاپونييا تاراپىنان بەسەكەلەستٸكتٸڭ ٶسۋٸ كونگرەستٸڭ نەتيجەلەر مەن ۋنيۆەرسيتەتتٸك زەرتتەۋلەر يدەيالارىن كوممەرتسييالاۋعا كٶمەكتەسۋٸنە دەيٸن اپاردى.
وسىنىڭ بارلىعى ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن ۇلتتىق زەرتحانالارعا پاتەنتكە مەنشٸك قۇقىعىن بەرەتٸن جەنە فەدەرالدى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلاتىن زەرتتەۋلەر نەتيجەلەرٸن كوممەرتسييالاۋعا جاعداي جاسايتىن 1980 جىلى قابىلدانعان تەحنولوگييالاردى ترانسفەرتتەۋ تۋرالى زاڭنىڭ ارقاسىندا ٶزگەردٸ.
پاتەنتكە مەنشٸك قۇقىعى تۋرالى مەسەلەنٸڭ اشىقتىعى, جوعارى دەرەجەدەگٸ مەنشٸك قۇقىعىن كٶزدەگەن بٶتەن تۇلعالار مەن ۇيىمدار ٷشٸن سالىمداردى جوعالتۋ قاۋپٸ ازايعاندىقتان, ماڭىزدى كٷردەلٸ قارجى جۇمسالىمىنىڭ قاۋٸپسٸز ەرٸ ناقتى بولۋىن قامتاماسىز ەتتٸ.
ەلەمدٸك تەجٸريبەگە سٷيەنەتٸن بولساق, تەحنولوگييالار ترانسفەرتٸ مەسەلەلەرٸ قويىلىپ, ەلەمدٸك قاۋىمداستىق ارقىلى شەشٸمٸن تاۋىپ وتىرعان. وعان مىسال رەتٸندە 1980, 1986, 1989 جىلدارداعى اقش-تاعى ستيۆەنسون-ۋايدلەر زاڭدارىن ايتۋعا بولادى.
تەحنولوگييالىق يننوۆاتسييالار مەن ترانسفەرت تۋرالى بۇل زاڭدار ەربٸر فەدەرالدى زەرتحانالاردان قۇندى تەحنولوگييالار مەن ولاردى كوممەرتسييالاۋ بويىنشا وفيس قۇرۋىن, سونداي-اق بٸرٸككەن زەرتتەۋلەر ورتالىعىن قۇرۋدى تالاپ ەتەدٸ.
فەدەرالدى ٷكٸمەت جىل سايىن عزتكج ٷلكەن قارجى سالىپ وتىرادى – 100 ميلليارد دوللار كٶلەمٸندە. فەدەرالدى قاراجات سالۋدىڭ ٶزٸندٸك ماقساتى بار جەنە جەكەلەگەن كەلٸسٸم-شارتتار جەنە گرانتتار ارقىلى انىقتالاتىن جەتكٸزٸلٸم ٷشٸن ٶنٸم تٷرٸندە تٸكەلەي جەنە جاناما نەتيجەلەردٸ الۋعا ارنالعان.
بٸراق فەدەرالدى ينۆەستيتسييانىڭ قوسىمشا استارى دا جوق ەمەس. عزتكج ٷلەسٸنٸڭ كەيبٸر نەتيجەلەرٸن كوممەرتسييالاۋعا نەمەسە ساۋداعا جارامدى يننوۆاتسييا بولماسا ٸلەسپەلٸ نەتيجەلەر جاسايتىن فەدەرالدى ەمەس ۇيىمدارعا (ەسٸرەسە, جەكە مەنشٸك) بەرۋ بار. فەدەرالدى ٷكٸمەت قارجىلاندىراتىن عزتكج-عا كٶپتەگەن ٷكٸمەتتٸك ورگاندار دەمەۋشٸلٸك جاسايدى جەنە ولاردى ۋنيۆەرسيتەتتەر, فەدەرالدى زەرتحانالار, ٶنەركەسٸپتٸڭ ٸرٸ جەنە ۇساق سالالارىن قوسقاندا تٷرلٸ ورىنداۋشىلار جٷزەگە اسىرادى.
تەحنولوگييا ترانسفەرتٸنٸڭ پروتسەسٸن فەدەرالدى كٶزدەردەن قارجىلاندىرىلاتىن زەرتتەۋلەردەن باستاپ كوممەرتسييالاۋعا دەيٸنگٸ جٷيەلٸ ٸس-ەرەكەت رەتٸندە كٶرۋگە بولادى. ياعني فەدەرالدى ٷكٸمەت ارقىلى قارجىلاندىرىلاتىن جەنە ۋنيۆەرسيتەتتەر نەمەسە فەدەرالدى زەرتحانالاردا جٷرگٸزٸلەتٸنەن زەرتتەۋلەر قورىتىندىلارىن, ٶنٸمدٸ دايىنداۋ جەنە ونى ارى قاراي ساتۋ ارقىلى ينتەللەكتۋالدى مەنشٸكتٸ الۋ.
بۇل كەزەڭدەردٸڭ جٷيەلٸلٸگٸ جەنە ترانسفەرتتٸڭ كوممەرتسييالاۋعا الىپ كەلەتٸنٸن, مەملەكەتتٸڭ ەكونوميكالىق احۋالى مەن ٶمٸر ساپاسىن كٶتەرۋگە باعىتتالعانىن كٷتۋگە بولادى.
نەمٸستەردٸڭ تەحنولوگييا ترانسفەرتٸ جٷيەسٸ
كٶپتەگەن ەۋروپا مەملەكەتتەرٸ سوڭعى جىلدارى زاڭدارىن تەحنولوگييانى بەرۋ پروتسەسٸنٸڭ يتەنسيفيكاتسيياسى پايداسىنا ٶزگەرتتٸ. سولاي نەمٸس تەحنولوگييا ترانسفەرتٸ جٷيەسٸ دە سوڭعى جىلداردا ەدەۋٸر ٶزگەرٸسكە ۇشىرادى. نەمٸس فەدەرالدى ٷكٸمەتٸنٸڭ زاڭدىق باستاماسى جەكە مەنشٸك زەرتتەۋ قۇقىعىن مويىندايتىن «پروفەسسورلىق ارتىقشىلىقتى» جويدى. تيٸستٸ زاڭ 2002 جىلى اقپان ايىندا ٶز كٷشٸنە ەندٸ. ۋنيۆەرسيتتەر جاسالعان ينتەللەكتۋالدى مەنشٸك پەن عىلىمي-زەرتتەۋ جۇمىستارى قورىتىندىلارىن كوممەرتسييالاۋ ٷشٸن جاۋاپتى بولدى.
بٷگٸندە گەرمانييادا وسى سيياقتى 20 اگەنتتٸك جۇمىس ٸستەيدٸ. ولاردىڭ بارلىعى نەمٸس فەدەرالدى ٷكٸمەتٸمەن تولىعىمەن نەمەسە جارتىلاي قارجىلاندىرىلادى.
قۇرىلعان اگەنتتٸكتەر زەرتتەۋلەردٸ كوممەرتسييالاۋ نەتيجەلەرٸنەن جاڭا زەرتتەمەلەرگە قارجىنى قايتارۋدى قامتاماسىز ەتەدٸ جەنە زەرتتەۋلەر نەتيجەلەرٸ باعاسىن ارتتىراتىن ايماقتىق ٶنەركەسٸپكە جاڭاشىلدىققا قول جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك جاسايدى. نەتيجەسٸندە زەرتتەۋلەردٸ قارجىلاندىرۋعا ٶندٸرٸستٸك كاپيتالدى تارتۋ, جاڭا سپين-وفف كومپانييالاردى قۇرۋ, باسقا دا باعدارلامالاردىڭ ٶنٸمدٸ جۇمىستارى ٷشٸن جاعداي جاسايدى. تەحنولوگييالار ترانسفەرتٸ اگەنتتٸكتەرٸ عىلىم مەن يننوۆاتسييانى ىنتالاندىرۋدىڭ جەنە عىلىمي-تەحنولوگييالىق بولجامدارعا ساياسي ەسەردٸڭ ۇتىمدى قۇرالى قىزمەتٸن اتقارادى.
گەرمانييا زاڭى جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ, عىلىمي-زەرتەۋ باعدارلامالارى جەنە جوبالارى شەڭبەرٸندەگٸ تىعىز كووپەراتسييانى قوسا العاندا, ەرتٷرلٸ ٶنەركەسٸپ مەكەمەلەرٸمەن ىنتىماقتاستىعىن كٶتەرمەلەيدٸ. پروفەسسورلار ۋنيۆەرسيتەت اتىنان جەنە پاتەنتتٸ يەلەنۋ قۇقىمەن ٶنەركەسٸپپەن كەلٸسٸم-شارت جاساۋعا قۇقىلى.
اكادەمييالىق ينستيتۋتتار مەن ٶنەركەسٸپتەر اراسىنداعى بايلانىستى كٶتەرمەلەۋ گەرمانييانىڭ ايماقتىق تەحنيكالىق ساياساتىنىڭ ماڭىزدى اسپەكتٸ بولىپ تابىلادى.
جالپى, ەۋروپالىق قاۋىمداستىقتىڭ كەيبٸر ەلدەرٸندە يننوۆاتسييالىق قىزمەتتٸ تالداي كەلگەندە, ونىڭ عىلىمي-تەحنيكالىق ەلەۋەتتٸڭ كٶپ شوعىرلانعان شەكتەۋلٸ اۋماعىندا باسىم بولىپ كەلەتٸنٸن كٶرسەتەدٸ.
ول اۋماقتار نەگٸزٸنەن ٶندٸرٸستٸڭ جاڭا ٶنٸمدەرٸ جەنە تەحنولوگييالىق پروتسەستەرٸن ٶندٸرۋ سالاسىندا ٶزارا قاتىناس جاسايتىن ٶنەركەسٸپتەر, عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتتارى, زەرتتەۋ زەرتحانالارى تىعىز ورنالاسقان قالالىق اۋدانداردان تۇرادى.
ەۋروپالىق قاۋىمداستىق ەلدەرٸندە ونداي اۋماقتار يننوۆاتسييالىق بەلسەندٸلٸك جەنە مەملەكەتتٸك قولداۋ بويىنشا باسقالاردان بٸردەن ەرەكشەلەنٸپ تۇرادى. ەۋروپالىق ساراپشىلاردىڭ باعالاۋىنشا, ەۋروپالىق وداقپەن قارجىلاندىرىلاتىن كەلٸسٸم-شارتتاردى قوسقاندا مەملەكەت جەنە قوعام ارقىلى قارجىلاندىرىلاتىن زەرتتەۋ كەلٸسٸم-شارتتارىنىڭ جالپى سانىنىڭ تٶرتتەن ٷش بٶلٸگٸ وسى اۋماقتارعا – يننوۆاتسييالىق بەلسەندٸلٸك ورتالىقتارىنا شوعىرلانعان.
وڭتٷستٸك كورەيا
وڭتٷستٸك كورەيا ٶزٸنٸڭ تەحنولوگييالىق دەڭگەيٸن 90-شى جىلدارى ەدەۋٸر كٶتەردٸ. بٸراق, بۇل كٶرسەتكٸش امەريكا قۇراما شتاتتارىمەن, جاپونييامەن, گەرمانييامەن سالىستىرعاندا ەدەۋٸر تٶمەن. مىسالى, كورەيانىڭ ەلەكترونيكا جەنە كوممۋنيكاتسييا تەحنولوگيياسىنىڭ دەڭگەيٸ اقش دەڭگەيٸمەن سالىستىرعاندا 6%-تٸ قۇرايدى. ەكولوگييالىق تەحنولوگيياسى تيٸسٸنشە 48%, حيمييالىق جەنە بيوتەحنيكالىق دەڭگەيٸ – 49%.
1999 جىلى 54,9 ميلليارد ۆونعا جەتكەن تەحنولوگييالار بويىنشا عزتكج قورى 2000 جىلى 120,8%-عا ٶسٸپ, 121 ميلليارد ۆوندى قۇرادى.
عزتكج ٷش باعىتقا بٶلٸنگەن:
- جالپى ٶنەركەسٸپتٸك بازالىق تەحنولوگييالار;
- ورتاشا مەرزٸمدٸ تەحنولوگييالار;
- كەلەسٸ ۇرپاق تەحنولوگيياسىن جاساۋ.
ٶنەركەسٸپتٸڭ بٸرنەشە باستى سەكتورلارىندا نەگٸزگٸ ماقساتى تەحنولوگييانى انىقتاپ, جوبالاۋ بولىپ تابىلاتىن تەحنولوگييالاردى جوسپارلاۋ كوميتەتتەرٸ جۇمىس ٸستەيدٸ. ولار بولاشاق ٶنەركەسٸپتٸڭ بەينەسٸن انىقتاۋ ٷشٸن باعالانادى, سونداي-اق بولاشاق سالالار ٷشٸن ەڭبەك رەسۋرستارى انىقتالىپ وتىرادى.
رەسەي ەكونوميكالىق ايماق پەن كلاستەرگە ارقا سٷيەيدٸ
ٷكٸمەتتٸڭ تجو-نى دامىتۋ كونتسەپتسيياسىمەن بٸرگە رف جەكە باستاماسى دا جوق ەمەس. ول رف بعم مەن امەريكالىق ازاماتتىق زەرتتەۋلەر جەنە دامىتۋ قورى (CRDF) بٸرلەسە قولعا العان رەسەي جوعارى وقۋ ورىندارىندا تجو قۇرۋ باستامالارى. بٸرٸنشٸ كونتسەپتسيياعا قاراعاندا بۇل جەردە تجو جەكە زاڭدى تۇلعا بولىپ تابىلمايدى, كەرٸسٸنشە جوو-نا قىزمەت ەتەدٸ. تجو مٸندەتتەرٸ: جوو قۇرىلعان تەحنولوگييالىق اۋديت, كوممەرتسييالاۋ بويىنشا سەرٸكتەستەر ٸزدەۋ, ليتسەنزييا ساتۋ جەنە جاڭا مەكەمە قۇرۋعا قاتىسۋ, عتجن كوممەرتسييالاۋ بويىنشا بٸرلەسكەن بيزنەسكە جەتەكشٸلٸك ەتۋ.
تمد ەلدەرٸندە, ەسٸرەسە رف-ندا قولدانىلىپ جٷرگەن يننوۆاتسييالىق ينفراقۇرىلىس ەلەمەنتتەرٸ ايرىقشا ەكونوميكالىق ايماق (اەا) جەنە كلاستەرلەر.
اەا باسقا يننوۆاتسييالىق ينفراقۇرىلىمداردى – تەحنوپاركتەر, اتو, يننوۆاتسييالىق-ٶنەركەسٸپتٸك كەشەندەر ت.ب. قۇرۋ كەزٸندە جٷزەگە اسىرىلعان جەنە عىلىمدى قاجەت ەتەتٸن سالالاردى بٸر جەرگە شوعىرلاندىرىپ, ولاردىڭ دامۋىنا جاعداي جاسايتىن يدەيالار بولىپ تابىلادى. اەا باسقا ينفراقۇرىلىمدىق جوبالاردان ىنتالاندىرۋدىڭ جاناما شارالارىن كەڭٸنەن پايدالاناتىنىمەن, سونداي-اق ەكٸمشٸلٸك كەدەرگٸلەردٸ ازايتۋىمەن ەرەكشەلەنەدٸ.
قازاقستاندا عىلىمدى كوممەرتسييالاۋ باسىم باعىت
يننوۆاتسييالىق جانداندىرۋ جەنە يننوۆاتسييالىق قىزمەتتەر مەسەلەلەرٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق ماقساتتارعا قول جەتكٸزۋ ماڭىزدىلىعىن ەسكەرە وتىرىپ, قازاقستاننىڭ باسىمدىلىقتاردىڭ بٸرٸ بولىپ تابىلادى.
سوندىقتان ەلٸمٸزدە قازٸرگٸ تاڭدا ماڭىزدى ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق مٸندەتٸ عىلىمي زەرتتەمەلەردٸ ٶندٸرٸستە تيٸمدٸ پايدالانۋ بولىپ وتىر.
زەرتتەۋلەردٸڭ كوممەرتسييالىق ماڭىزدىلىعىن ارتتىرىپ, نارىقتا كوممەرتسييالاۋ ماقساتىندا قر بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترلٸگٸندە تەحنولوگييالاردى كوممەرتسييالاۋ جوباسى قر ٷكٸمەتٸ مەن دٷنيەجٷزٸلٸك بانك اراسىنداعى قارىز تۋرالى كەلٸسٸم شەڭبەرٸندە جٷزەگە اسىرىلدى. 2008 جىلى باستالىپ, 2015 جىلى اياقتالعان «تەحنولوگييالاردى كوممەرتسييالاۋ» جوباسى اياسىندا عالىمدار مەن زەرتتەۋشٸلەرگە عىلىمي زەرتتەۋلەرٸن جٷرگٸزۋگە جەنە ونى كوممەرتسييالاۋ بويىنشا قولعابىس جاسالىپ, 1500 مىڭ ٶتٸنٸمنەن 65 جوبا ٸرٸكتەلٸپ الىنعان بولاتىن.
65 جوبانىڭ 45-سٸ جالپى سوماسى 900 ميلليون تەڭگەدەن اساتىن دايىن ٶنٸمدٸ ساتۋ دەڭگەيٸنە قول جەتكٸزدٸ. ولاردىڭ 8 ليتسەنزييالىق كەلٸسٸمدەرٸ بار.
ۇلتتىق «100 قادام» جوسپارىن جٷزەگە اسىرۋ اياسىندا كوممەرتسييالاۋ جٷيەسٸن دامىتۋ ٷشٸن قر «عىلىمي جەنە (نەمەسە) عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت نەتيجەلەرٸن كوممەرتسييالاندىرۋ تۋرالى» زاڭى قابىلداندى.
زاڭ عىلىم مەن بيزنەس اراسىنداعى بايلانىستى قولداۋ مەحانيزمدەرٸن قاراستىرادى, تەحنولوگييالارعا ليتسەنزييا الۋشىلارعا جەڭٸلدٸكتەر بەرەدٸ, تەحنولوگييالاردى كوممەرتسييالاۋ وفيستەرٸ قىزمەتتەرٸن قارجىلاندىرادى جەنە تەحنولوگييالاردى كوممەرتسييالاۋعا گرانتىڭ جاڭا تٷرٸن ۇسىنادى.
2016 جىلى دٷنيەجٷزٸلٸك بانكتٸڭ قولداۋىمەن «ٶنٸمدٸ يننوۆاتسييالاردى ىنتالاندىرۋ» جوباسىنىڭ كەلەسٸ فازاسىن جٸبەرۋ جوسپارلانۋدا. ول تۋراسىندا قازاقستان قوعامى پٸكٸر تۋعىزاتىنى انىق. جوبا سوماسى – 110 ملن. دوللار. باستى سوماسىنىڭ 40%-ى كوممەرتسييالاۋ ەلەۋەتٸ بويىنشا عىلىمي زەرتتەمەلەردٸ قارجىلاندىرۋعا جۇمسالادى. بۇل جوبانىڭ اياسىندا 5 كومپونەنت جٷزەگە اسىرىلاتىن بولادى.
بٸرٸنشٸ «يننوۆاتسييا ٷشٸن بٸلٸم بازاسىن دامىتۋ» كومپونەنتٸ شەڭبەرٸندە كوممەرتسييالىق ەلەۋەتٸ بار ساپاسى جوعارى عىلىمي زەرتتەۋلەردٸ جٷرگٸزۋدٸ ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا عىلىمي توپتاردى قارجىلاندىرۋ قاراستىرىلعان. سونىمەن قاتار, بۇل كومپونەنتتە تاريحي وتانىنداعى جوبالارعا قازاقستاندىق عالىمداردى تارتۋ ماقساتىندا شەتەلدە جۇمىس ٸستەيتٸن نەمەسە وقيتىن PhD ستۋدەنتتەردٸ قولداۋ قاراستىرىلعان.
ەكٸنشٸ «يننوۆاتسييالىق كونسورتسيۋمدار» كومپونەنتٸ شەڭبەرٸندە نارىقتىڭ, ٶندٸرٸستٸك سەكتور جەنە ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەر سۇرانىسىن شەشۋ ٷشٸن عىلىم كٷشٸن بٸرٸكتٸرۋ ارقىلى كونسورتسيۋمدار قالىپتاستىرۋ قاراستىرىلعان.
ٷشٸنشٸ «تەحنولوگييالاردى كوممەرتسييالاندىرۋ تسيكلٸن شوعىرلاندىرۋ» كومپونەنتٸ شەڭبەرٸندە بٸرنەشە ٸس-شارالاردى جٷرگٸزۋ جوسپارلانۋدا. ونىڭ ٸشٸندە: مەملەكەتتٸك-جەكە مەنشٸك ەرٸپتەستٸك (مجە) مەحانيزمٸ ارقىلى تەۋەكەلدٸ بٶلۋ جەنە ازايتۋ ٷشٸن تەحنولوگييالىق ستارتاپ-كومپانييالارعا ەرتە قارجىلاندىرۋ تيٸمدٸلٸگٸن كٶرسەتۋ ماقساتىندا ۆەنچۋرلىق قور قالىپتاستىرۋ.
سونىمەن قاتار, مەمٸلەلەر اعىنىن گەنەراتسييالاۋ جٶنٸنەن بروكەرلٸك قىزمەت قاراستىرىلعان. بۇل كومپونەنت كوممەرتسييالىق ينۆەستيتسييالىق جوبالارعا تەحنولوگييالار جەنە يننوۆاتسييالىق يدەيالاردى جەتٸلدٸرۋ بويىنشا قىزمەت نارىعىن دامىتۋعا باعىتتالعان.
تەحنولوگييالار ترانسفەرتٸنٸڭ شەت ەلدەگٸ وفيستەرٸن قۇرۋ دا قاراستىرىلادى. ونىڭ نەگٸزگٸ ماقساتى قازاقستاندىق تەحنولوگييالارىن شەتەل نارىعىنا جىلجىتۋ جەنە قازاقستانعا ەنگٸزۋ ٷشٸن تەحنولوگييالار ٸزدەستٸرۋ بولىپ تابىلادى.
قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىراتىن ۇلتتىق يننوۆاتسييالىق جٷيەنٸ عىلىم مەن ٶندٸرٸس اراسىنداعى بايلانىستى ىنتالاندىرۋ, وسى سالاداعى تەحنولوگييالاردى كوممەرتسييالاندىرۋ تسيكلٸن تەزدەتٸپ, ادامزاتتىق كاپيتالدى كٶتەرۋگە ەرەكەتتەسۋ ارقىلى نىعايتۋ جوبادان كٷتٸلەتٸن باستى نەتيجەلەر بولىپ تابىلادى.
تٷيٸن
يننوۆاتسييالار بٸزدٸڭ ٶمٸرٸمٸزدە بار جەنە ولار قىزمەتتٸڭ تٷرلٸ سالالارىن دامىتۋ ٷشٸن ماڭىزدى. يننوۆاتسييا بٸزدٸڭ ٶمٸرٸمٸزدٸ جەڭٸلدەتٸپ, ٶندٸرٸستٸ جاڭا دەڭگەيگە كٶتەرەدٸ. سوندىقتان, كٶپتەگەن دامىعان ەلدەر يننوۆاتسييانى دامىتۋعا ٷلكەن قارجى جۇمساپ, جاس عالىمدارعا بارلىق جاعدايدى جاساۋعا تىرىسادى. بٸراق ولاردى كوممەرتسييالاۋ يننوۆاتسييانىڭ ماڭىزدى اسپەكتٸسٸ بولىپ تابىلادى. جوبالار تٷسٸم ەكەلۋٸ تيٸس, اقتالۋى قاجەت. قازٸرگٸ تاڭدا ەلەمدەگٸ يننوۆاتسييالىق قىزمەت ٶتە ماڭىزدى. سوندىقتان دامىعان جەنە دامۋشى ەلدەردٸڭ جەتەكشٸلەرٸ ولاردى دامىتۋ ٷشٸن بار كٷشٸن سالۋدا.
جانبولات كانالين, «ۇلتتىق عىلىمي-تەحنيكالىق اقپارات ورتالىعى» اق تەحنولوگييالاردى كوممەرتسييالاۋ باسقارماسىنىڭ باستىعى.
پايدالانىلعان ەدەبيەتتەر:
- دەجينا ي.گ., سالتىكوۆ ب.گ. مەحانيزمى ستيمۋليروۆانييا كوممەرتسياليزاتسيي يسسلەدوۆانيي ي رازرابوتوك // ينستيتۋت ەكونوميكي پەرەحودنوگو پەريودا / سەرييا: ناۋچنىە ترۋدى № 72. – موسكۆا. 2004گ. – 152س.
- كوۆاجەنكوۆ م.ا., بگانتسەۆا يا.ۆ. يننوۆاتسيوننايا ستراتەگييا ۋپراۆلەنييا كوممەرتسياليزاتسيەي ينتەللەكتۋالنوي سوبستۆەننوستي ۆۋزا // جۋرنال «كرەاتيۆنايا ەكونوميكا» №11(35) 2009گ., cتر. 21-28.
- مۋحامبەتجانوۆ س., بايماگانبەتوۆا گ. ناۋچنىە يسسلەدوۆانييا: پروبلەمى كوممەرتسياليزاتسيي يح رەزۋلتاتوۆ
// http://www.nauka.kz/page.php?page_id=172&lang=1&article_id=89
- ۆ رامكاح پروگراممى «كوممەرتسياليزاتسييا تەحنولوگيي» پوددەرجانو 65 پروەكتوۆ
// http://www.zakon.kz/4778693-d.doskaraev-v-ramkakh-programmy.html
