بٸرىڭعاي ديپلومداردان باس تارتامىز
بٸرىڭعاي ٷلگٸدەگٸ مەملەكەتتٸك ديپلومداردان باس تارتۋ مينيستر ايتقانداي, ەلدەگٸ جوعارعى بٸلٸم ساپاسىن ارتتىرۋدىڭ جٷيەلٸ جٷيەسٸ بولا ما ەلدە سىبايلاس جەمقورلىقتى ٷدەتٸپ, سالا دامۋىن كەرٸ كەتٸرە مە دەگەن ەكٸۇشتى وي كٶپتٸ مازالاعانى انىق. بۇل – جاڭالىقتان جاپاتارماعاي قاشىپ, ٶزگەرٸسكە ٶرە تٷرەگەلگەندٸك ەمەس. مەسەلەنٸڭ بايىبىنا بارىپ, دۇرىس-بۇرىسىن سارالاۋ, مٷمكٸندٸكتەرٸ مەن كەدەرگٸلەرٸن تارازىلاۋ – باستاما اتاۋلىعا تەن قۇبىلىس.
بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ ەرلان ساعاديەۆتٸڭ ايتۋىنشا, جاڭا جٷيە قازاقستانداعى جوعارعى وقۋ ورىندارىنىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرادى. «بٸز مەملەكەت اتىن جامىلىپ, كەي ەلسٸز جوو-لار ديپلومدى ساتىپ جاتاتىنىن بٸلەمٸز. مەملەكەتتٸك ٷلگٸدەگٸ ديپلومدار بٸرقاتار پوستكەڭەستٸك جەنە بٸرنەشە شىعىس-ەۋروپالىق ەلدەردەن باسقا, ەلەمنٸڭ ەشبٸر مەملەكەتٸندە جوق. بۇل حالىقارالىق تەجٸريبە, ەىدۇ ەلدەرٸندە مەملەكەتتٸك ٷلگٸدەگٸ ديپلومنىڭ ورنىنا جوو-لاردىڭ بٸرەگەي ديپلومى تابىستالادى. ەگەر ديپلومدا مەملەكەتتٸك مٶر بولماسا, تالاپكەرلەر مەن اتا-انالار سول ۋنيۆەرسيتەتتٸ تاڭداۋ كەرەك پە, جوق پا دەگەن ويعا قالۋى مٷمكٸن. سوندىقتان ولار باسقا وقۋ ورنىن ٸزدەي باستايدى, ياعني ۋنيۆەرسيتەتتەر اراسىندا بەسەكەلەستٸك كٷشەيەدٸ. سونىڭ ارقاسىندا ٷزدٸك وقۋ ورىندارى عانا ٸرٸكتەلٸپ شىعادى», – دەدٸ ە. ساعاديەۆ.
مينيستردٸڭ سٶزٸنە سٷيەنسەك, ەلٸمٸزدەگٸ جوعارعى وقۋ ورىندارىنىڭ رەكتورلارى بۇل باستاماعا قارسىلىق بٸلدٸرمەگەن. «بۇل مەسەلە مەملەكەتتٸك جەنە جەكە جوو باسشىلارىمەن بٸرنەشە رەت كەلٸسٸلگەن. بۇل – وڭتايلى شارا, الايدا بٸردەن ەنگٸزۋگە بولمايدى. جوو-لارعا جاڭا جاعدايلارعا بەيٸمدەلۋگە ۋاقىت بەرەمٸز. بۇل 2021 جىلى ەنگٸزٸلەدٸ. ال جاڭا ٷلگٸدەگٸ ديپلومداردى 2017 جىلعى تالاپكەرلەر الاتىن بولادى», – دەپ ناقتىلادى ول.
ۆەدومستۆو باسشىسى ٶزٸندٸك ٷلگٸدەگٸ ديپلومدار ەلٸمٸزدەگٸ جەتەكشٸ وقۋ ورىندارىنىڭ اكادەمييالىق ەركٸندٸككە قول جەتكٸزۋٸنە جول اشادى دەپ ەسەپتەيدٸ: «نازارباەۆ ۋنيۆەرسيتەتٸ, ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ, قمەبۋ, حاتۋ سيياقتى ۋنيۆەرسيتەتتەر اكادەمييالىق ەركٸندٸك بٸلٸم ساپاسىنىڭ تٶمەندەۋٸنە ەكەلمەيتٸنٸن دەلەلدەدٸ. سونىمەن قاتار, ولارعا مەملەكەتتٸك ٷلگٸدەگٸ ديپلوم بەرٸلەتٸندٸكتەن, بٸز بارلىعىن ەگجەي-تەگجەيلٸ رەتتەۋگە مەجبٷرمٸز. اكادەمييالىق ەركٸندٸكتٸ ەنگٸزۋ ٷشٸن ناعىز جاۋاپكەرشٸلٸك قاجەت. ٶزٸندٸك ٷلگٸدەگٸ ديپلوم مۇنداي جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ جوو-عا جٷكتەيدٸ».
جالعان ديپلوم جارعا جىعادى
بٸرىڭعاي ديپلومداردى وقۋ ورىندارىنىڭ بٸرەگەي ديپلومدارىمەن الماستىرۋ تۋرالى شەشٸمنٸڭ تيٸمدٸلٸگٸن دەلەلدەۋ ٷشٸن مينيستر بٸرنەشە دەيەك كەلتٸردٸ. ەۋەلگٸسٸ – ەلٸمٸزدٸڭ ديپلوم ساۋدالاۋ, جالعان ديپلوممەن جۇمىس ٸستەۋ فاكتٸلەرٸنٸڭ جيٸلەگەنٸ. ەسٸرەسە, جەكەمەنشٸك ۋنيۆەرسيتەتتەر بٸلٸم الماق تٷگٸلٸ, وقۋ بٶلمەسٸنٸڭ تابالدىرىعىن اتتاپ كٶرمەگەن تالاي «بٸلٸمگەرگە» جوعارعى بٸلٸمدٸ مامان ەكەنٸن راستايتىن قۇجاتتى ەكٸجاقتى كەلٸسٸلگەن دٶڭگەلەك سوماعا ساۋدالايتىنى قۇپييا بولۋدان قالعان. ىقپالى كٷشتٸ تانىسىنا نەمەسە قامپايعان قالتاسىنا سەنگەندەر وقىماي-اق ديپلوم الۋعا بولادى دەگەن تٷسٸنٸكتٸڭ جاستار اراسىندا كەڭ تاراۋىنا سەبەپكەر بولعانى دا جاسىرىن ەمەس. ەڭ سوراقىسى, جۇقپالى ٸندەت قازاقتىڭ زاڭعار تۇلعالارىنىڭ ەسٸمٸن يەمدەنگەن مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتتەردٸ دە اينالىپ ٶتكەن جوق. ٶتكەن جىلدىڭ ماۋسىمىندا اقتٶبە وبلىسىنا قاراستى ىرعىز اۋدانىنىڭ اۋىلدىق مەكتەبٸندە بٸرنەشە جىل ساباق بەرگەن 3 مۇعالٸمنٸڭ ديپلومى جالعان ەكەنٸ انىقتالعان ەدٸ. ولاردىڭ بٸرٸنە اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ, ال قوبدا اۋدانىندا 4 مۇعالٸمنٸڭ بٸلٸمٸن ايقىندايتىن ديپلومعا قۇدايبەرگەن جۇبانوۆ اتىنداعى اقتٶبە مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ مٶرٸ سوعىلعان. جالعان ديپلومنىڭ يەلەرٸ جاعرافييا, ماتەماتيكا, ەڭبەك جەنە ورىس تٸلٸ پەنٸنەن ساباق بەرٸپ كەلٸپتٸ. تەرگەۋ بارىسىندا مۇعالٸمدەردٸڭ ٶزدەرٸ ديپلومداردى ارا اعايىنداردان العاندىقتارىن مويىندادى. بارلىق فاكتٸ بويىنشا قىلمىستىق ٸس قوزعالدى, بٸراق وبلىستىق پروكۋراتۋرانىڭ ٶڭٸردەگٸ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق سالاداعى زاڭدىلىقتى قاداعالاۋ باسقارماسىنىڭ پروكۋرورى نۇربەك تۇرىشەۆتٸڭ تٷسٸندٸرۋٸنشە, ٸستٸڭ بەرٸ ايىپتىلاردىڭ ماتەريالدىق شىعىنداردى ٶتەۋٸنە بايلانىستى توقتاتىلعان.
جالعان ديپلومنىڭ كٶبٸ وقۋ-بٸلٸمنٸڭ تەمٸرقازىعى – مەكتەپتە, ەسٸرەسە, اۋىلداعى بٸلٸم وشاقتارىندا ەشكەرەلەنەتٸنٸ كەزدەيسوقتىق ەمەس. شالعايداعى ەلدٸ مەكەندەردە نەگٸزگٸ جۇمىس ورنى مەكتەپ پەن اۋرۋحانا ەكەنٸ ەمبەگە ايان. ارنايى بٸلٸم بولماسا, اق حالات كييۋ مٷمكٸن ەمەستٸگٸن بٸلگەندٸكتەن, مەزگٸلٸندە جوعارى بٸلٸم الا الماعانداردىڭ دەنٸ اتتى دا ٶلتٸرمەيتٸن, اربانى دا سىندىرمايتىن جول دەپ ۇستازدىقتى تاڭدايدى. سٶيتٸپ جۇمىسقا ورنالاسۋ ٷشٸن جيعان-تەرگەنٸن جوعارعى بٸلٸمدٸ پەداگوگ اتانۋ جولىندا سارپ ەتەدٸ. ديپلومىن الىپ, الاڭسىز شەكٸرت «تەربيەلەپ» جٷرگەندە قىلمىسى جالپاق جۇرتقا جارييا بولارىن ەسكەرمەيدٸ. مەسەلەن, 2015 جىلدىڭ تامىزىندا قوستاناي وبلىسى, ۇزىنكٶل اۋدانىنداعى ورتا مەكتەپتٸڭ بٸرٸندە دەنە شىنىقتىرۋ پەنٸنٸڭ مۇعالٸمٸ جالعان ديپلوممەن جۇمىس ٸستەگەنٸ انىقتالدى. بۇل دەرەك اۋدانداعى بٸلٸم وشاقتارى پەداگوگتارىنىڭ جوعارى جەنە ارناۋلى ورتا بٸلٸمٸ تۋرالى ديپلومدارىنىڭ شىنايىلىعىنا تالداۋ جٷرگٸزۋ بارىسىندا بەلگٸلٸ بولعان. ديپلومدا جاتتىقتىرۋشى قازاق سپورت جەنە تۋريزم اكادەميياسىن «دەنە شىنىقتىرۋ جەنە سپورت» ماماندىعى بويىنشا بٸتٸرگەندٸگٸ كٶرسەتٸلگەن. جالعان ديپلوممەن پەداگوگتىق قىزمەتٸن 2013 جىلدان باستاعان ازاماتتىڭ ٷستٸنەن قر قىلمىستىق كودەكسٸنٸڭ 385-بابىنىڭ 3-بٶلٸگٸ بويىنشا قىلمىستىق ٸس قوزعالدى.
قازاق سپورت جەنە تۋريزم اكادەميياسىنىڭ جالعان ديپلومىمەن 2012 جىلدان بەرٸ اتىراۋ وبلىسى, يساتاي اۋدانىنداعى بالالار مەن جاسٶسپٸرٸمدەر سپورت مەكتەبٸندە جاتتىقتىرۋشى قىزمەتٸن اتقارعان ماقسات ەرمەكوۆ ەسٸمدٸ ازاماتتىڭ زاڭسىز ەرەكەتٸ دە ٶتكەن جىلى ەشكەرە بولعان ەدٸ. جاتتىقتىرۋشى جالعان قۇجاتتى اتىراۋ قالاسىندا بەيتانىس ازاماتتان 300 مىڭ تەڭگەگە ساتىپ العان.
مۇنداي كٶلەڭكەلٸ بيزنەستٸڭ كٶسەگەسٸ قازٸر عالامتوردىڭ ارقاسىندا كٶگەرۋدە. اينالاسى ەكٸ-ٷش كٷننٸڭ ٸشٸندە قولىڭىزعا دايىن ديپلوم ۇستاتاتىن سايتتاردىڭ جۇمىسى قىزىپ تۇر. قاپتاعان ينتەرنەت-دٷكەندەردٸڭ ٸشٸندە نازارىمىزعا ەرەكشە تٷسكەنٸ – diplom-astana.kz. قازاقستاندىق دومەنمەن اشىلعانى بولماسا, سايتتى رەسەيلٸكتەر دٶڭگەلەتٸپ وتىر. جالعان قۇجاتتاردىڭ قۇنى دا كٶرشٸمٸزدٸڭ ۆاليۋتاسىمەن باعالانعان. ينتەرنەت-دٷكەننٸڭ كٶمەگٸمەن قازاقستان مەن رەسەيدٸڭ كەز كەلگەن قالاسىنداعى كەز كەلگەن وقۋ ورنىنىڭ ديپلومىنا قول جەتكٸزە الاسىز. تٸپتٸ, بٸلٸم دەڭگەيٸڭٸزدٸ كٶرسەتەتٸن قۇجاتتىڭ تٷسٸن دە قالتاڭىزعا قاراي تاڭداۋعا مٷمكٸندٸگٸڭٸز بار. كەز كەلگەننٸڭ تٸسٸ باتپايتىن ٸرٸ جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ, كوللەدج-تەحنيكۋمداردىڭ ديپلومدارى مەن مەكتەپ اتتەستاتتارىن تٸپتٸ, كەڭەس وداعى كەزٸندەگٸ ديپلومداردى دا جاساپ بەرەتٸن شەبەرلەرگە اتى-جٶنٸڭٸزدٸ, قالاعان وقۋ ورنى مەن ديپلوم قوسىمشاسىنا قويىلاتىن باعالاردى كٶرسەتسەڭٸز جەتٸپ جاتىر. تٸس قاققاندار بۇرىنعى ديپلومداعى باعالاردى «تٷزەتٸپ», ٸشٸن كٸلەڭ بەستٸككە تولتىرىپ بەرە الاتىندارىن دا جازىپ قويىپتى.
بٸر تاڭعالارلىعى, قۇجاتتاردىڭ باعاسى قولجەتٸمدٸ. مىسالى, قىزىل تٷستٸ جوو ديپلومى (ديپلوم قوسىمشاسىمەن بٸرگە) 35 مىڭ رۋبل (175 مىڭ تەڭگە) تۇرسا, 1980-1996 جىلدار ارالىعىنداعى جوو ديپلومىنىڭ باعاسى نەبارى 16 مىڭ رۋبل. 1997 جىلدان 2009 جىلعا دەيٸنگٸ ديپلوم 19 مىڭ رۋبلگە باعالانسا, باكالاۆر, ماگيستر دەرەجەسٸن العانىڭىزدى راستايتىن بٷگٸنگٸ كٶك ديپلومدار ٷشٸن 22 مىڭ رۋبل تٶلەسەڭٸز بولعانى. 15 مىڭ رۋبلگە كەز كەلگەن تەحنيكۋمنىڭ ديپلومىن شەرتٸپ تاڭدايسىز. ەڭ سوراقىسى, بۇل سايت مەديتسينالىق كوللەدجدٸڭ ديپلومىن دا ساۋدالايدى ەكەن. 20 مىڭ رۋبل, ياعني 100 مىڭ تەڭگە بەرٸپ, اق حالاتتى اتانعاندار ادام ٶمٸرٸنە اراشا بولا الا ما? 110 مىڭ تەڭگەنٸڭ كٷشٸمەن جوعارى بٸلٸمدٸ مۇعالٸمگە اينالعاندار ٶسكەلەڭ ۇرپاقتىڭ كٶزٸن اشىپ, كٶكٸرەگٸن وياتا الا ما? جوق, ەرينە!
كەز كەلگەن ادامدى ەپ-سەتتە بٸلٸكتٸ مامانعا اينالدىرا الاتىن سايت قىزمەتكەرلەرٸمەن تەلەفون ارقىلى تٸلدەسۋ مٷمكٸن بولمادى. رەسەيلٸك قۇجات جاساۋشىلار قازاقستاندىق تاپسىرىس بەرۋشٸلەرمەن تەك عالامتور ارقىلى بايلانىسادى ەكەن. سايتتىڭ ارنايى بٶلٸمٸندەگٸ ديپلوم ساتىپ الۋ تۋرالى ٶتٸنٸشتٸ تولتىرعان اداممەن ٶزدەرٸ كەرٸ بايلانىس ورناتىپ, قاجەتتٸ ماعلۇماتتاردى بەرەتٸن كٶرٸنەدٸ. اتىراۋدان تاپسىرىس بەرگەندەردٸڭ ديپلومىن 3 كٷن ٸشٸندە كۋرەر جەتكٸزٸپ بەرەدٸ نەمەسە پوشتا ارقىلى سالىپ جٸبەرەدٸ. قۇجاتتى جەتكٸزٸپ بەرۋشٸدەن ديپلومنىڭ زاڭدى-زاڭسىزدىعىن تەكسەرۋگە بولاتىنىن ەسكەرتٸپتٸ. دەمەك, جالعان قۇجاتتار مەملەكەتتٸك تٷپنۇسقا – بلانكٸگە دايىندالادى دەگەن سٶز. تٸپتٸ, قۇجات تٸكەلەي سول وقۋ ورنىنىڭ قىزمەتكەرلەرٸ ارقىلى تولتىرىلۋى عاجاپ ەمەس. ٶيتكەنٸ, تٷپنۇسقادا اتالعان جوعارى وقۋ ورنىنىڭ مٶرٸ مەن رەكتوردىڭ قولى قويىلعان. بٸراق جوعارعى وقۋ ورىندارىنىڭ ٶكٸلدەرٸ بۇل ساۋداعا تٸكەلەي قاتىستارى بولعان كٷننٸڭ ٶزٸندە مويىنداماسى انىق. دەسە دە, جالعان ديپلوم جاساۋشىلار مەن جاساتۋشىلار ٶز ەرەكەتتەرٸنٸڭ ەرتە مە, كەش پە ەشكەرە بولاتىنىن, قر قىلمىستىق كودەكسٸنٸڭ «جالعان قۇجات جاساۋ» بابىمەن قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸككە تارتىلاتىندارىن ەسكەرە بەرمەيتٸنٸ ٶكٸنٸشتٸ.
شەتەلدٸك تەجٸريبەنٸ تارازىلاعاندا…
وقۋدى تەمامداعان بٸلٸمگەرلەرگە ەر وقۋ ورنى ٶزٸندٸك ديپلومىن بەرەر بولسا, جوعارىدا اتالعان كەلەڭسٸز جايتتارعا تٷبەگەيلٸ تىيىم بولادى دەگەنگە سەنۋ قيىن. ەيتسە دە, ەر ۋنيۆەرسيتەت ٶزٸنٸڭ بٸرەگەي قۇجاتى ساۋداعا سالىنىپ, ابىرويى مەن بەدەلٸنە قارا كٷيە جاعىلماۋى ٷشٸن جاۋاپكەرشٸلٸك پەن قورعانىستى كٷشەيتەتٸنٸ ايقىن.
جاڭا جٷيەنٸ ەنگٸزەر الدىندا شەتەلدٸك تەجٸريبەنٸ ساراپقا سالۋدىڭ بەرەرٸ مول. ٶيتكەنٸ ٶزگەنٸڭ قاتەلٸگٸنەن ساباق الىپ, سىناقتان, ۋاقىت تەزٸنەن سٷرٸنبەي ٶتكەن وزىق ٷلگٸلەردٸ عانا قابىلدار بولساق, ۋاقىتتى دا, قاراجاتتى دا ٷنەمدەۋگە بولادى. ەلەمدە كەڭ تاراعان انگلو-ساكسوندىق بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ بويىنشا مامان دايارلايتىن ەۋروپالىق ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ كٶپشٸلٸگٸ ٶز تٷلەكتەرٸنە بٸرەگەي ديپلومدارىن ۇسىنادى. ال فرانتسۋزدىق بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸ بويىنشا مەملەكەتتٸك وقۋ ورىندارىندا بٸرىڭعاي ٷلگٸدەگٸ مەملەكەتتٸك ديپلومدار بەرٸلسە, جەكەمەنشٸك ۋنيۆەرسيتەتتەر وقۋ بٸتٸرگەن بٸلٸمگەرلەرگە ٶزٸندٸك ٷلگٸدەگٸ قۇجاتتارىن تابىستايدى. ال گەرمانيياداعى جوعارعى بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸندە ۋنيۆەرسيتەتتەردٸ باسقارۋ قۇقىعى وقۋ ورىندارى ورنالاسقان فەدەرالدىق وكرۋگتەرگە بەرٸلگەن جەنە جاس ماماندارعا بٸرىڭعاي مەملەكەتتٸك ديپلومدار تابىستالادى. جاپونييادا, ازييانىڭ ٶزگە دە دامىعان ەلدەرٸندە انگلو-ساكسوندىق جٷيە بويىنشا مامان دايارلاسا, قىتاي ۋنيۆەرسيتەتتەرٸنٸڭ كٶپشٸلٸگٸ مەملەكەتتٸك ديپلومداردان باس تارتقىسى جوق.
بٸرىڭعاي مەملەكەتتٸك ديپلومداردى ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ بٸرەگەي ديپلومدارىمەن الماستىرۋ مەسەلەسٸن 2012 جىلى رەسەي رەكتورلار وداعىنىڭ ٶكٸلدەرٸ دە كٶتەرگەن بولاتىن. ولار رف «بٸلٸم تۋرالى» زاڭىنا ٶزگەرٸستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگٸزٸپ, جوو-لارعا ٶزٸندٸك ديپلومدارىن ەنگٸزۋ مٷمكٸندٸگٸن بەرۋدٸ ۇسىندى. الايدا رەكتورلاردىڭ بۇل ۇسىنىسى مەملەكەتتٸك دۋما تاراپىنان قولداۋ تاپپادى. قازٸر رەسەيدٸڭ ەكٸ جوعارعى وقۋ ورنى – م.لومونوسوۆ اتىنداعى مەسكەۋ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸ مەن سانكت-پەتەربۋرگ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸ عانا ٶزدەرٸنٸڭ بٸرەگەي ديپلومدارىن بەرۋ قۇقىعىنا يە.
سانكت-پەتەربۋرگ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸ جەكە ٷلگٸدەگٸ ديپلومىن ەڭ العاش 2010 جىلى 122 تٷلەگٸنە – «ٶنەر جەنە گۋمانيتارلىق عىلىمدار» ماماندىعى بويىنشا بٸلٸم العان 32 ماگيستر مەن 90 باكالاۆرعا تابىستاعان بولاتىن. وقۋ ورنىنىڭ جاڭا ديپلومى ا3 فورماتىنا دەيٸن ٷلكەيتٸلدٸ جەنە ەكٸ تٸلدە – ورىس جەنە اعىلشىن تٸلدەرٸندە تولتىرىلا باستادى. سونىمەن قاتار, ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ بٸرەگەي ٷلگٸدەگٸ ديپلومى بٸرىڭعاي مەملەكەتتٸك ديپلومنان تٷر-تٷسٸ بويىنشا عانا ەمەس, قورعانىس دەڭگەيٸ بويىنشا دا ٷلكەن ايىرماشىلىققا يە. سەگٸز دەڭگەيلٸ قورعانىش بەلگٸسٸمەن ەرەكشەلەنگەن قۇجاتتىڭ كٶشٸرمەسٸن جاساۋ مٷمكٸن ەمەس. ٶيتكەنٸ تەك ۋلتراكٷلگٸن سەۋلەلەرٸ ارقىلى كٶرٸنەتٸن سۋرەتتەردٸ, كەدۋٸلگٸ جارىقتا كٶزگە ايقىن كٶرٸنگەنٸمەن, ينفراقىزىل سەۋلەلەرٸ تٷسكەندە عايىپ بولاتىن ەرەكشە بەدەرلەردٸ قايتالاۋ وڭايعا تٷسپەيدٸ.
ال م.لومونوسوۆ اتىنداعى مەسكەۋ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸنٸڭ ا4 فورماتىنداعى بٸرەگەي ديپلومى 2011 جىلى وقۋعا قابىلدانعان بٸلٸمگەرلەرگە بەرٸلدٸ. اكادەمييالىق ەركٸندٸك الىپ, ەرەكشە مەرتەبەگە يە بولعان اتالمىش ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ بٸلٸم ساپاسى ارتىپ, جوعارعى وقۋ ورىندارىنىڭ ەلەمدٸك رەيتينگٸندەگٸ ورنى جىلدان جىلعا جوعارىلاپ كەلەدٸ. بيىلعى جىلدىڭ 22 ناۋرىزىندا جارييالانعان QS World University Rankings by Subject – ەلەم ۋنيۆەرسيتەتتەرٸنٸڭ ارناۋلى ماماندىقتار بويىنشا رەيتينگٸندە مەسكەۋ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيەتٸ «لينگۆيستيكا» سالاسى بويىنشا 17-ورىنعا كٶتەرٸلسە, «فيزيكا جەنە استرونومييا» ماماندىعى بويىنشا 27-ورىننان كٶرٸندٸ. اتالمىش رەيتينگكە 945 وقۋ ورنى قاتىستىرىلعانىن ەسكەرسەك, بۇل ٷلكەن جەتٸستٸك ەكەنٸنە تالاس جوق. ال 2015 جىلدىڭ 21 قاراشاسىندا QS (Quacquarelli Symonds) حالىقارالىق زەرتتەۋ ورتالىعى جارييالاعان شىعىس ەۋروپا مەن ورتالىق ازييا ۋنيۆەرسيتەتتەرٸنٸڭ رەيتينگٸندە م.لومونوسوۆ اتىنداعى مەسكەۋ مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸ ايماقتاعى ٷزدٸك 308 ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ كٶشٸن باستادى. 2 جەنە 3-ورىنداردى نوۆوسٸبٸر مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸ مەن چەحيياداعى كارلوۆ ۋنيۆەرسيتەتٸ يەلەندٸ. قازاقستاننىڭ ۋنيۆەرسيتەتتەرٸ العاشقى وندىققا ەنە الماعانىمەن, ەلٸمٸزدٸڭ 14 وقۋ ورنى ەۋروپا مەن ورتالىق ازيياداعى ٷزدٸك 150 ۋنيۆەرسيتەتتٸڭ قاتارىنان كٶرٸنگەندٸكتەن, جالپى قورىتىندى بويىنشا رەسەي مەن تٷركييادان كەيٸنگٸ 3-ورىننان كٶرٸندٸك.
جٷرگٸزٸلگەن جٷيەلٸ رەفورمالاردىڭ ارقاسىندا ەلٸمٸزدٸڭ جەتەكشٸ وقۋ ورىنى – ەل-فارابي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ۋنيۆەرسيتەتٸ ەلەمدٸك ۋنيۆەرسيتەتتەر رەيتينگتەرٸندە قارقىندى تٷردە ٸلگەرٸلەپ كەلە جاتقانىن ايتا كەتكەن جٶن. QS (ۇلىبريتانييا) حالىقارالىق رەيتينگتٸك اگەنتتٸگٸنٸڭ 2015 جىلى 15 قىركٷيەكتەگٸ زەرتتەۋ نەتيجەلەرٸ بويىنشا بۇل ۋنيۆەرسيتەت ەلەمنٸڭ 800 الدىڭعى قاتارلى ۋنيۆەرسيتەتتەرٸنٸڭ اراسىندا 275 ورىنعا تۇراقتاپ, ٷزدٸك 300 ۋنيۆەرسيتەت قاتارىنا ەندٸ. بۇل رەيتينگتە 2010 جىلدان بەرٸ 326 ورىنعا, سوڭعى بٸر جىلدا 30 ورىنعا كٶتەرٸلگەن ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ تۇڭعىش رەت قازاقستان جەنە ورتالىق ازييا ۋنيۆەرسيتەتتەرٸ اراسىندا وسىنداي ايتۋلى جەتٸستٸككە قول جەتكٸزدٸ. ەزٸرگە تمد-نىڭ ٷش ۋنيۆەرسيتەتٸ عانا – م.لومونوسوۆ اتىنداعى ممۋ (108 ورىن), سانكت-پەتەربور مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸ (256) جەنە ەل-فارابي اتىنداعى قازۇۋ (275) ەلەمنٸڭ ٷزدٸك 300 ۋنيۆەرسيتەتٸ قاتارىنا ەندٸ. ٷشەۋٸ دە اكادەمييالىق ەركٸندٸككە يە ۋنيۆەرسيتەتتەر, ياعني دامۋ باعىتتارىن ٶزدەرٸ ايقىندايدى, بٸلٸم بەرۋدٸڭ جاڭا ستاندارتتارىن ٶز ۇيعارىمدارى بويىنشا ەنگٸزۋگە قۇقىلى. دەمەك, بٸلٸم جەنە عىلىم مينيسترٸ ەرلان ساعاديەۆ ايتقانداي, ەلٸمٸزدە وسىنداي مەرتەبەگە يە بولعان بٸلٸم وشاقتارىنىڭ سانىن كٶبەيتۋ ٷشٸن ۋنيۆەرسيتەتتەردٸڭ بٸلٸم ساپاسىنا جاۋاپكەرشٸلٸگٸن كٷشەيتۋدٸڭ تەتٸگٸن ٸزدەۋ كەرەك. ۆەدومستۆو باسشىسى بٸرەگەي ٷلگٸدەگٸ ديپلومداردىڭ ەنگٸزٸلۋٸ وقۋ ورىندارىنىڭ بەسەكەگە قابٸلەتتٸلٸگٸن ارتتىرا وتىرىپ, ەلٸمٸزدەگٸ جوعارعى بٸلٸم ساپاسىنىڭ جاقسارۋىنا مٷمكٸندٸك بەرەدٸ دەپ سەندٸرٸپ وتىر. ۋاقىت – تٶرەشٸ. جاڭا جٷيە سالانىڭ تاسىن ٶرگە دومالاتا ما, ەلدە ەۋمەسەر سيزيۆتٸڭ ەۋرەشٸلٸگٸ بوپ قالا ما – بەرٸن دە ۋاقىت كٶرسەتەدٸ.
انار لەپەسوۆا
دەرەككٶزٸ: turkystan.kz
