"ەسكٸ قازاقستان" دەۋٸرٸندە بيلٸكتٸڭ بيٸك ساتىسىندا جٷرگەن شەنەۋنٸكتەردٸڭ بالالارى قازٸر "جاڭا قازاقستاننىڭ" ساياسي ساحناسىندا كٶزگە تٷسٸپ جٷر. ىقپالدى ورتادا ٶسكەن بۇل بۋىن اتا جولىن قۋىپ, بٷگٸندە ەل باسقارۋ ٸسٸندە بەلسەندٸلٸك تانىتۋدا.
بۇعان دەيٸن بٸز بەدەلدٸ ەۋلەتتەردٸڭ بٸرقاتارىنا توقتالعانبىز. بۇل جولى Dalanews.kz نازارلارىڭىزعا بيلٸكتەن قول ٷزبەگەن تاعى بٸرنەشە ەكەلٸ-بالالى شەنەۋنٸكتەردٸ ۇسىنادى.
ەلەۋسٸزوۆتەر ەۋلەتٸ
تيمۋر ەلەۋسٸزوۆ 2023 جىلدىڭ 30 ناۋرىزىنان باستاپ الماتى قالاسى مەسليحاتىنىڭ دەپۋتاتى قىزمەتٸن اتقارىپ كەلەدٸ. سونىمەن قاتار 39 جاستاعى شەنەۋنٸك الماتى قالاسى الاتاۋ اۋدانى ەكٸمٸنٸڭ ەكولوگييا مەسەلەلەرٸ جٶنٸندەگٸ كەڭەسشٸسٸ.
ونىڭ ەكەسٸ مەلس ەلەۋسٸزوۆ ەسٸمٸ “ەسكٸ قازاقستان” كەزەڭٸندە-اق ەلگە كەڭٸنەن تانىلعان ساياساتكەر ەرٸ ەكولوگ. 2005 جەنە 2011 جىلدارى قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتٸ سايلاۋىنا كانديدات بولعان. بٷگٸندە ول "تابيعات" ەكولوگييالىق وداعىنىڭ جەتەكشٸسٸ قىزمەتٸن اتقارادى.
مەديەۆتەر ەۋلەتٸ
قازاقستاندا جاڭا بۋىن شەنەۋنٸكتەردٸڭ اراسىنان جاسلان مەديەۆتٸڭ ەسٸمٸ جيٸ اتالادى. 42 جاستاعى شەنەۋنٸك بٷگٸندە پرەمەر-مينيستردٸڭ ورىنباسارى ەرٸ جاساندى ينتەللەكت جەنە تسيفرلىق دامۋ مينيسترٸ قىزمەتتەرٸن اتقارادى.
تسيفرلاندىرۋ سالاسى جاسلان مەديەۆ ٷشٸن جاڭا باعىت ەمەس. ول بۇعان دەيٸن دە تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسييالار جەنە اەروعارىش ٶنەركەسٸبٸ مينيسترلٸگٸندە (متسرياپ) تٷرلٸ لاۋازىمدا جۇمىس ٸستەگەن.
مەديەۆتٸڭ كەسٸبي جولى نەگٸزٸنەن قارجى سالاسىمەن بايلانىستى. ول “سامۇرىق-قازىنا” قورىندا, دامۋ بانكٸندە جەنە ۇلتتىق بانكتە قىزمەت اتقارعان, سونداي-اق ۇلتتىق ەكونوميكا ۆيتسە-مينيسترٸ بولعان.
ەۋلەتتٸڭ ٶزگە مٷشەلەرٸ دە مەملەكەتتٸك قىزمەتتە تٶبە كٶرسەتكەن. ەكەسٸ حاسەن مەديەۆ كەزٸندە “قازاقتەلەكوم” ۇلتتىق كومپانيياسىندا قارجى سالاسىنا جاۋاپتى قىزمەتتە بولعان (2008 جىلعا دەيٸن). ٸنٸسٸ ولجاس مەديەۆ 2020 جىلى الماتى قالاسى مەدەۋ اۋدانى ەكٸمدٸگٸ اپپاراتىنىڭ قىزمەتكەرٸ رەتٸندە تٸركەلگەن.
جاسلان مەديەۆتٸڭ جۇبايى - مەجٸلٸس دەپۋتاتى دٷيسەنباي تۇرعانوۆتىڭ قىزى مايرا تۇرعانوۆا.
نۇرپەيٸسوۆتەر ەۋلەتٸ
قازاقستاننىڭ جوعارى بيلٸك قۇرىلىمىندا جاڭا ەسٸمدەردٸڭ قاتارىن اسات نۇرپەيٸسوۆ تولىقتىرادى. ول 2024 جىلدىڭ 7 اقپانىندا پرەزيدەنت ٸس باسقارۋشىسى قىزمەتٸنە تاعايىندالدى. بۇل لاۋازىم ەلدٸڭ باسقارۋ جٷيەسٸندە ايرىقشا مەنگە يە, سەبەبٸ پرەزيدەنت ەكٸمشٸلٸگٸنٸڭ ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جەنە ۇيىمداستىرۋشىلىق جۇمىستارىن ٷيلەستٸرەدٸ.
اسات نۇرپەيٸسوۆ بۇعان دەيٸن, 2023 جىلدىڭ قاڭتارىنان باستاپ, پرەزيدەنت ٸس باسقارۋشىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتٸن اتقارعان.
ايتا كەتسەك, ونىڭ ەكەسٸ — بولات نۇرپەيٸسوۆ تە دەل وسى قۇرىلىمدا ۇزاق جىلدار بويى ەڭبەك ەتكەن تۇلعا. ول 1996 جىلدان 2006 جىلعا دەيٸن پرەزيدەنت ٸس باسقارۋشىسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتٸن اتقارعان. كەيٸن جەكە سەكتورعا اۋىسقانىمەن, مەملەكەتتٸك باسقارۋ سالاسىنان قول ٷزبەدٸ.
نىعماتۋلليندەر ەۋلەتٸ
نىعماتۋلليندەر ەۋلەتٸ ساياسي مٸنبەردە ۇزاق جىلدار بويى بەلسەندٸ رٶل اتقارىپ كەلدٸ.
مەسەلەن, ماليكا نىعماتۋللينا 2021 جىلدىڭ جەلتوقسانىنان بەرٸ “Green Mine” كومپانيياسىنىڭ باسقارما تٶرايىمى قىزمەتٸن اتقارادى. كومپانييا تاۋ-كەن ٶندٸرٸسٸنٸڭ تەحنوگەندٸك مينەرالدىق قالدىقتارىن قايتا ٶڭدەۋ سالاسىنا ماماندانعان.
ماليكا ەرلانقىزى ەڭبەك جولىن 2002 جىلى قازاقستان رەسپۋبليكاسى قارجى مينيسترلٸگٸندە جەتەكشٸ مامان رەتٸندە باستاعان. كەيٸن ەكونوميكا جەنە بيۋدجەتتٸك جوسپارلاۋ مينيسترلٸگٸندە, يندۋسترييا جەنە ساۋدا مينيسترلٸگٸندە, سونداي-اق كٶلٸك جەنە كوممۋنيكاتسييالار مينيسترلٸگٸندە تٷرلٸ جەتەكشٸ قىزمەتتەر اتقاردى.
2006 جىلى استانا قالاسى كەسٸپكەرلٸك جەنە ٶنەركەسٸپ باسقارماسىنىڭ باسشىسى بولىپ تاعايىندالدى. ال 2016 جىلى استانا قالاسى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى قىزمەتٸنە كٶتەرٸلدٸ.
ونىڭ ەكەسٸ – ەرلان زايروللاۇلى نىعماتۋللين, تانىمال ساياساتكەر جەنە ەكونوميست. ول مەجٸلٸس پەن سەنات دەپۋتاتى بولىپ قىزمەت اتقارعان, ەكونوميكا عىلىمدارىنىڭ كانديداتى (1999). قازٸرگٸ ۋاقىتتا “YDD Corporation”, “AsiaFerroAlloys”, “Kaz Silicon”, “EkibastuzFerroAlloys” جەنە “قاراجىرا” اق سيياقتى ٸرٸ ٶنەركەسٸپتٸك جەنە مەتاللۋرگييالىق كەسٸپورىنداردىڭ اكتسيونەرٸ.
شابدارباەۆتار ەۋلەتٸ
امانگەلدٸ شابدارباەۆ – قازاقستاننىڭ ارنايى قىزمەت سالاسىنداعى ەڭ ىقپالدى تۇلعالاردىڭ بٸرٸ. ول ەكس-پرەزيدەنت نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ جەرلەسٸ. 1974 جىلى قازاق مەملەكەتتٸك دەنە شىنىقتىرۋ ينستيتۋتىن تەمامداعاننان كەيٸن كگب جٷيەسٸنە قابىلدانىپ, دٸنمۇحامەد قوناەۆتىڭ جەكە كٷزەتشٸسٸ قىزمەتٸن اتقارعان.
تەۋەلسٸزدٸك جىلدارىندا شابدارباەۆ قاۋٸپسٸزدٸك ورگاندارىنا قايتا ورالىپ, جاۋاپتى لاۋازىمداردى يەلەندٸ. 2002 جىلى پرەزيدەنت كٷزەت قىزمەتٸنٸڭ باستىعى, ال 2006 جىلى قر ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى بولدى. كەيٸن رەسپۋبليكالىق گۆاردييانى باسقاردى.
امانگەلدٸ شابدارباەۆتىڭ ۇلدارى دا جوعارى مەملەكەتتٸك قۇرىلىمداردا ەڭبەك ەتٸپ جٷر.
ٷلكەن ۇلى نۇرلان شابدارباەۆ 2021 جىلدىڭ شٸلدەسٸنەن بەرٸ اقتٶبە وبلىسى بويىنشا سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى قىزمەتتٸڭ باسشىسى قىزمەتٸن اتقارادى.
ول ەڭبەك جولىن 1996 جىلى الماتى مەن الماتى وبلىسى بويىنشا مەملەكەتتٸك تەرگەۋ كوميتەتٸندە جەدەل ۋەكٸل بولىپ باستاعان. كەيٸن ٸشكٸ ٸستەر ورگاندارىندا, ەكونوميكالىق جەنە سىبايلاس جەمقورلىق قىلمىستارىمەن كٷرەس دەپارتامەنتتەرٸندە قىزمەت اتقارعان.
ەر جىلدارى الماتى, سولتٷستٸك قازاقستان جەنە اقتٶبە وبلىستارىنداعى قارجى پوليتسيياسىن باسقاردى. 2019–2021 جىلدارى قر سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى اگەنتتٸگٸ تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى قىزمەتٸن اتقارعان.
كٸشٸ ۇلى ارلان شابدارباەۆ 2016 جىلدان بەرٸ پاۆلودار مۇناي-حيمييا زاۋىتىنىڭ (پنحز) ماركەتينگ جٶنٸندەگٸ باس ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى قىزمەتٸن اتقارادى. بۇعان دەيٸن “راحات-ترانسسەرۆيس”, “ارنا”, “حالىق بانكٸ” سيياقتى ٸرٸ كوممەرتسييالىق جەنە قارجى ۇيىمدارىندا ەڭبەك ەتكەن. سونداي-اق “قازترانسويل”, “قازمۇنايگاز” جەنە “پەتروقازاقستان ويل پروداكتس” كومپانييالارىندا باسشىلىق لاۋازىمداردا بولعان.
كەربوزوۆتار ەۋلەتٸ
قۋات كەربوزوۆ – “قازاقستان استىق كونسورتسيۋمى” جشس باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى. ول قازاق گۋمانيتارلىق-زاڭ ۋنيۆەرسيتەتٸن جەنە لوندون بيزنەس مەكتەبٸن (LSBF) تەمامداعان. بۇعان دەيٸن قۋات كەربوزوۆ قازاقستاننىڭ ۇلىبريتانيياداعى ەلشٸلٸگٸندە قىزمەت اتقارىپ, كەيٸن “قازمۇنايگاز” جٷيەسٸندە تٷرلٸ جەتەكشٸ لاۋازىمداردا جۇمىس ٸستەگەن. اتاپ ايتقاندا, “قازمۇنايگاز” ساۋدا ٷيٸنٸڭ ٶكٸلدٸگٸندە ديرەكتوردىڭ ورىنباسارى, “KazMunaiGaz International” (“Rompetrol”) دامۋ دەپارتامەنتٸنٸڭ ديرەكتورى, سونداي-اق “KPI Inc” كومپانيياسىندا جوسپارلاۋ جەنە مونيتورينگ دەپارتامەنتٸنٸڭ ديرەكتورى بولعان.
ونىڭ ەكەسٸ — گەنەرال-مايور قوزى-كٶرپەش كەربوزوۆ, ۇلتتىق قاۋٸپسٸزدٸك ورگاندارىنىڭ ارداگەرٸ, قر قورعانىس مينيسترلٸگٸنە قاراستى ەسكەري-ستراتەگييالىق زەرتتەۋلەر ورتالىعىنىڭ پرەزيدەنتٸ.
ايتا كەتسەك, 2011 جىلى قوزى-كٶرپەش كەربوزوۆ قر كەدەندٸك باقىلاۋ كوميتەتٸنٸڭ تٶراعاسى قىزمەتٸنەن ٶز ۆەدومستۆوسىنداعى بٸرقاتار قىزمەتكەردٸڭ تۇتقىندالۋىنان كەيٸن وتستاۆكاعا كەتكەن بولاتىن.
زەينۋلليندەر ەۋلەتٸ
زەينۋللين تالعات 2013 جىلدىڭ 25 شٸلدەسٸنەن بەرٸ “استانا” اۋىل شارۋاشىلىعى ٶندٸرٸستٸك كووپەراتيۆٸنٸڭ باسقارما تٶراعاسى قىزمەتٸن اتقارادى. ول ەلدەگٸ اگروٶنەركەسٸپ سالاسىندا تانىلعان تۇلعا, وتباسىمەن بٸرگە وسى باعىتتا بٸرنەشە جوبالاردى دامىتىپ كەلەدٸ.
تالعات زەينۋلليننٸڭ ەكٸ ۇلى دا مەملەكەتتٸك قىزمەتتە ەڭبەك ەتەدٸ.
ٷلكەن ۇلى ايان تالعاتۇلى زەينۋللين — قر پارلامەنتٸ مەجٸلٸسٸنٸڭ VIII شاقىرىلىم دەپۋتاتى, ەكولوگييا جەنە تابيعاتتى پايدالانۋ مەسەلەلەرٸ كوميتەتٸنٸڭ مٷشەسٸ.
كٸشٸ ۇلى ايۆار زەينۋللين, قر قارجى مينيسترلٸگٸنٸڭ قازىناشىلىق كوميتەتٸ تٶراعاسىنىڭ ورىنباسارى, پرەزيدەنتتٸك جاستار كادر رەزەرۆٸنٸڭ مٷشەسٸ. ول ۇلىبريتانيياداعى بۋكينگەم ۋنيۆەرسيتەتٸن, كەيٸن قازاقستان ەكونوميكا جەنە حالىقارالىق ساۋدا ۋنيۆەرسيتەتٸن جەنە پرەزيدەنت جانىنداعى مەملەكەتتٸك باسقارۋ اكادەميياسىن تەمامداعان. بۇعان دەيٸن سارىارقا اۋدانى ەكٸمٸنٸڭ ورىنباسارى قىزمەتٸن اتقارعان.
ەۋلەتكە تيەسٸلٸ AiZet Farms كومپانيياسى 2014 جىلدان بەرٸ اۋىل شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ كەلەدٸ. نەگٸزگٸ باعىتى استىق ٶندٸرۋ جەنە ٸرٸ قارا مال ٶسٸرۋ. دەگەنمەن كومپانييانىڭ اتى كەيٸنگٸ جىلدارى قارجىلىق داۋ-دامايلارمەن جيٸ اتالىپ جٷر. Kompra.kz پەن Orda.kz تاراتقان مەلٸمەتتەرگە سٷيەنسەك, AiZet Farms-تىڭ سالىقتىق بەرەشەگٸ 166 ملن تەڭگەدەن اسقان, ال سوت ورىنداۋشىلارىنا تٸركەلگەن قارىز سوماسى 18,8 ملرد تەڭگە شاماسىندا. كومپانييانىڭ اتىنا 63 سوت شەشٸمٸ تٸركەلگەنٸ دە كٶرسەتٸلگەن.
بۇل مەلٸمەتتەرگە قاراعاندا, زەينۋلليندەر ەۋلەتٸنٸڭ اگروبيزنەسٸ قازٸر ايتارلىقتاي قارجىلىق قيىندىققا تاپ بولعان. سوعان قاراماستان, كومپانييا قىزمەتٸن جالعاستىرىپ وتىر.
وتىنشيەۆتەر ەۋلەتٸ
مەيٸرجان وتىنشيەۆ 2023 جىلعى 30 ناۋرىزدان باستاپ الماتى قالالىق مەسليحاتىنىڭ تٶراعاسى قىزمەتٸندە. ول ەڭبەك جولىن 2010 جىلى الماتى قالالىق جۇمىسپەن قامتۋ جەنە ەلەۋمەتتٸك باعدارلامالار باسقارماسىندا باستاعان. كەيٸن وسى باسقارمادا بٶلٸم باسشىسى, ورىنباسار, باسشى قىزمەتتەرٸن اتقارىپ, ەلەۋمەتتٸك ساياسات سالاسىندا تەجٸريبە جيناقتادى.
سونداي-اق تۇرعىن ٷي ساياساتى باسقارماسى باسشىسىنىڭ ورىنباسارى, كەيٸن “AMANAT” پارتيياسىنىڭ الماتى قالالىق فيليالى تٶراعاسىنىڭ بٸرٸنشٸ ورىنباسارى جەنە اتقارۋشى حاتشىسى بولدى. 2023 جىلى پارتييا فيليالىنىڭ تٶراعاسى, ەرٸ الماتى قالالىق مەسليحاتىنىڭ تٶراعاسى بولىپ سايلاندى.
ونىڭ ەكەسٸ باۋىرجان وتىنشيەۆ مەملەكەتتٸك قىزمەتتە ۇزاق جىل ەڭبەك ەتٸپ, شىمكەنت جەنە باتىس ٶڭٸرلەردە قىزمەت اتقاردى. ول ەڭبەك جولىن پوليتسييا سالاسىنان باستاپ, كەيٸن قارجى پوليتسيياسى قىزمەتٸمەن جالعاستىردى.
سارتوۆتار ەۋلەتٸ
قازاقستاننىڭ جاڭا بۋىن شەنەۋنٸكتەرٸنٸڭ قاتارىندا قوستاناي وبلىسى التىنسارين اۋدانىنىڭ ەكٸمٸ ارنۇر سارتوۆ تا بار. ول پرەزيدەنتتٸك جاستار كادر رەزەرۆٸنٸڭ مٷشەسٸ.
جاس شەنەۋنٸك كٶكشەتاۋ ەكونوميكا جەنە مەنەدجمەنت ينستيتۋتىن, سونداي-اق قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتٸ جانىنداعى مەملەكەتتٸك باسقارۋ اكادەميياسىن تەمامداعان. كەيٸن “بولاشاق” باعدارلاماسى اياسىندا اقش-تاعى Syracuse University ۋنيۆەرسيتەتٸندە بٸلٸم الىپ, حالىقارالىق دەڭگەيدە تەجٸريبە جيناقتادى.
ال ەكەسٸ مارات سارتوۆ قوستاناي اۋداندىق مەسليحاتتىڭ تٶراعاسى قىزمەتٸن اتقارادى.
دوسمۇحامەدوۆتەر ەۋلەتٸ
بولات دوسمۇحامبەتوۆ 2025 جىلدان باستاپ “Ural Oil and Gas” جشس-نٸڭ باس ديرەكتورى قىزمەتٸنە تاعايىندالدى. ول مۇناي-گاز سالاسىنداعى كەسٸبي جولىن حالىقارالىق Weatherfordكومپانيياسىنان باستاپ, كەيٸن «ماڭعىستاۋمۇنايگاز», «قازاق مۇناي جەنە گاز ينستيتۋتى», كمگ Kashagan B.V., Total (فرانتسييا) جەنە «يساتاي Operating Company» سيياقتى ٸرٸ كومپانييالاردا باسشىلىق قىزمەتتەر اتقارعان تەجٸريبەلٸ مەنەدجەر.
ال ەكەسٸ ماحامبەت دوسمۇحامبەتوۆ 2019–2022 جىلدارى اتىراۋ وبلىسىنىڭ ەكٸمٸ بولعان بەلگٸلٸ مەملەكەت جەنە قوعام قايراتكەرٸ. ول ۇزاق جىلدار بويى مۇناي-گاز سالاسىندا ەڭبەك ەتٸپ, مينيسترلٸك پەن ۇلتتىق كومپانييالار قۇرىلىمىندا جاۋاپتى لاۋازىمدار اتقارعان.
