قازاق حالقىنىڭ مىڭجىلدىق مەدەنيەتٸ تاريحتىڭ تەرەڭٸنەن تامىر تارتقان رۋحاني مۇراسىمەن ٷندەسٸپ جاتىر. بۇل مۇرا تەك جەدٸگەرلەرمەن نەمەسە دەرەككٶزدەرمەن ٶلشەنبەيدٸ. ول – ۇرپاقتان-ۇرپاققا اۋىزشا بەرٸلٸپ كەلگەن دەستٷر, ٶنەر, سالت-سانانىڭ تۇتاس بٸر ەلەمٸ. بٷگٸنگٸ قازاقستان وسى باي مۇرانى زامان تالابىنا ساي ساقتاپ, جاڭعىرتىپ, كەلەشەككە جەتكٸزۋ جولىندا ناقتى قادامدار جاساپ كەلەدٸ.
مۇنداي ٸلكٸمدٸ ٸستەردٸڭ بٸرٸ – ۇلتتىق مۋزەيدە اشىلعان «ماتەريالدىق ەمەس مەدەني مۇرا» زالى. بۇل زال – قازاق حالقىنىڭ تٸرٸ مەدەنيەتٸ مەن رۋحاني تامىرىنا ارنالعان, يۋنەسكو رەپرەزەنتاتيۆتٸ تٸزٸمٸنە ەنگەن مۇرالاردى جٷيەلەپ, كٶپشٸلٸككە تانىتاتىن الاڭ. بۇل تۋرالى مەدەنيەت جەنە اقپارات مينيسترٸ ايدا بالاەۆا: «بٸز تەۋەلسٸزدٸك العان سەتتەن باستاپ ۇلتتىق دەستٷرلەرٸمٸزدٸ ساقتاۋ, حالىقارالىق دەڭگەيدە تانىتۋ بويىنشا جۇمىستاردى باستاپ كەتتٸك. بۇل جولدا ۇلت زييالىلارىنىڭ ەڭبەگٸ زور ەكەنٸن ايتقانىمىز جٶن», – دەگەن بولاتىن.
زال سەگٸز بٶلٸمنەن تۇرادى: ۇلتتىق ورىنداۋشىلىق ٶنەر, دەستٷرلٸ نانىم-سەنٸم, مەرەكەلەر, قولٶنەر, تابيعاتپەن بايلانىسقان تانىم, تٸل جەنە فولكلور, ۇلتتىق اسپاپتار مەن كٷي ٶنەرٸ – بارلىعى قازاقتىڭ تٸرٸ رۋحىن كٶرسەتەتٸن دٷنيەلەر. بۇل جەردە «قىز جٸبەك», «قوزى كٶرپەش – بايان سۇلۋ», «كٶرۇعلى» سىندى ەپوستار, قوبىز, جەتٸگەن, سىبىزعى سەكٸلدٸ اسپاپتار, ايتىس پەن كٷي, ناۋرىز مەرەكەسٸ, قازاق كٷرەسٸ, توعىزقۇمالاق, اسىق سىندى ۇلتتىق ويىندار قامتىلعان.
قازاقتىڭ كٷي ٶنەرٸ – تٷركٸ دٷنيەسٸنٸڭ ەڭ باي اسپاپتىق دەستٷرٸنٸڭ بٸرٸ. دومبىرا كٷيلەرٸ «تٶكپە» جەنە «شەرتپە» مەكتەپتەرٸنە بٶلٸنەدٸ. باتىس قازاقستاندا قۇرمانعازى, دينا, ماڭعىستاۋدا ابىل, ەسٸر, اقتٶبەدە قازانعاپ سىندى كٷيشٸلەردٸڭ مەكتەبٸ قالىپتاسسا, ارقادا تەتتٸمبەت, بايجٸگٸت, جەتٸسۋدا كەنەن سىندى تۇلعالار شەرتپە دەستٷرٸن دامىتتى. بۇل مەكتەپتەردٸڭ ەرقايسىسى – جەكە بٸر مەدەني فەنومەن.
قازاقتىڭ دەستٷرلٸ ەن ٶنەرٸ دە ٶزٸندٸك مەكتەپتەرگە بٶلٸنەدٸ: ارقا, باتىس, جەتٸسۋ. XIX عاسىر – وسى ٶنەردٸڭ «التىن عاسىرى». بۇل كەزەڭدە بٸرجان سال, اقان سەرٸ, مايرا, ەستاي, مۇحيت, اباي سىندى ۇلى تۇلعالار ساحناعا شىقتى.
مۋزىكالىق مۇرانىڭ تٸرٸ قالۋىنا ٷلكەن ٷلەس قوسقان – عالىم بولات سارىباەۆ. ول كٶنە اسپاپتاردى عىلىمي تۇرعىدا سيپاتتاپ, ۇمىت بولعان تٷرلەرٸن قايتا جانداندىردى. سىبىزعى, سازسىرناي, داڭعىرا, شەرتەر, اساتاياق, قىلقوبىز سىندى اسپاپتاردى زەرتتەپ, ولاردىڭ جاسالۋ تەحنيكاسىن جاڭعىرتتى.
رۋحاني مەدەنيەت تەك ٶنەرمەن شەكتەلمەيدٸ. قازاقتىڭ ۇلتتىق ويىندارى مەن توي-مەرەكەلەرٸ دە وسى مۇرانىڭ اجىراماس بٶلٸگٸ. كٶكپار, جامبى اتۋ, اۋدارىسپاق, بەيگە – ەسكەري ماشىقتى قالىپتاستىراتىن ويىندار عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ۇلتتىڭ بٸرلٸگٸن نىعايتاتىن ريتۋالدىق ەرەكەتتەر. اتاقتى استار مەن تويلار 15 مىڭ ادامعا دەيٸن جيناپ, بٸرنەشە كٷنگە جالعاسقان.
اس دايىنداۋ, قوناق كٷتۋ, شاي بەرۋ رەسٸمٸ – بۇل دا رۋحاني مەدەنيەتتٸڭ كٶرٸنٸسٸ. قازاق اسحاناسى – دالالىق ٶمٸر سالتىنا بەيٸمدەلگەن, يكەمدٸ ەرٸ ٶڭٸرلٸك ەرەكشەلٸگٸ بار دەستٷر. ەت پەن سٷت ٶنٸمدەرٸ, باۋىرساق پەن قىمىز – تەك تاعام ەمەس, ۇلتتىق بولمىستىڭ بٶلٸگٸ.
ۇلتتىق قولدانبالى ٶنەر – تاعى بٸر ماڭىزدى باعىت. كيٸز ٷي جاساۋ, تەكەمەت باسۋ, تەرٸ ٶڭدەۋ, زەرگەرلٸك بۇيىمدار – مۇنىڭ بەرٸ ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتكەن شەبەرلٸك پەن تالعامنىڭ كٶرٸنٸسٸ. قازاق شەبەرلەرٸ – ۇستا, زەرگەر, توقىماشى – ٶز ٸسٸن تەك كەسٸپ ەمەس, ٶنەر رەتٸندە قابىلداعان.
قازاق حالقىنىڭ سالت-دەستٷرلەرٸ – ٶمٸردٸڭ ەر سەتٸن قامتيتىن كٷردەلٸ جٷيە: ٷيلەنۋ, دٷنيەگە بالا ەكەلۋ, ٶلٸم-جٸتٸمگە بايلانىستى رەسٸمدەر, قوناق كٷتۋ, ٷلكەنگە ٸزەت, بالاعا ٶنەگە – بەرٸ دە تەربيە مەكتەبٸ, رۋحاني باعدار.
بٷگٸندە قازاق حالقىنىڭ رۋحاني مۇراسىن تانىتۋ – مەملەكەتتٸڭ باستى يدەولوگييالىق باعىتتارىنىڭ بٸرٸ. بۇل تەك ٶتكەنگە ورالۋ ەمەس, بولاشاققا نىق قادام باسۋدىڭ, ۇلتتىڭ بٸرەگەيلٸگٸن ساقتاۋدىڭ جولى. ۇلى دالانىڭ مۇراسى – مەڭگٸلٸك ەل يدەياسىنىڭ تٸرەگٸ.
