تٷركٸستاندا تۇرعىن ٷي مەسەلەسٸ شەشٸلەدٸ
مٸنە, وسى سەبەپتٸ دەموگرافييانىڭ ٶسٸمٸ – كەز كەلگەن دەربەس ەل ٷشٸن ەڭ باستى تالاپتىڭ بٸرٸ. كەيٸنگٸ دەرەكتەرگە سٷيەنسەك, قازاقستان دەموگرافيياسى بۇل كٷندە 18 ميلليوندى جاعالاپ كەلەدٸ. ونىڭ باسىم بٶلٸگٸ وڭتٷستٸك ٶڭٸرلەردە ورنالاسقان. سوندىقتان ەل ەكونوميكاسىن جاڭا ساتىعا كٶتەرمەك ٷشٸن وسى ٶڭٸردەگٸ مٷمكٸندٸكتەردٸ ٶسٸرۋگە جاڭا يمپۋلس قاجەتتٸگٸ كٶپتەن بەرٸ سەزٸلگەن-دٸ.
تاياۋدا عانا ەل پرەزيدەنتٸ نۇرسۇلتان نازارباەۆتىڭ ٷكٸمٸمەن وڭتٷستٸك قازاقستان وبلىسى تٷركٸستان وبلىسى بولىپ ٶزگەرتٸلگەنٸن سٷيٸنشٸلەي حابارلاعان بولاتىن وتاندىق باق. تاعى بٸر كٶڭٸل قۋانتقان جاڭالىق, جاڭا وبلىستىڭ باس شاھارى بولىپ تٷركٸستان قالاسى بەكٸتٸلدٸ.
يە, بۇل ماڭىزدى شەشٸم ٶڭٸردەگٸ بٸرقاتار مەسەلەلەردٸڭ بەتٸن بەرٸ قاراتپاق دەگەن سەنٸم مول. كيەلٸ شاھاردىڭ بولاشاعى ھاقىندا كەدەلٸ تۇسپالدار جاسالىپ-اق كەلەدٸ. دەسە دە, دەگەنٸنٸڭ دەلەلٸ باسىم, اۋىزى دۋالى ادامداردىڭ پٸكٸرٸ بٸر بٶلەك ەمەس پە? وسى ورايدا بٸز ەلٸمٸزدٸڭ ەڭ تانىمال ساراپشىلارىنىڭ بٸرٸ نەيلە ەلمۇحامەدوۆامەن پٸكٸرلەسٸپ كٶرگەن ەدٸك:
– ەلباسى نۇرسۇلتان ەبٸشۇلى نازارباەۆتىڭ «پرەزيدەنتتٸڭ بەس ەلەۋمەتتٸك باستاماسى» اتتى ٷندەۋٸن نەگٸزگە الا وتىرىپ جاۋاپ بەرٸپ كٶرسەم. مەنٸڭشە, جاڭا وبلىستىڭ قۇرىلۋى – يگٸ باستاما. ونىڭ ٷستٸنە مۇنداي تەجٸريبە بٸزدە بار. مىسال رەتٸندە تالدىقورعاندى الىپ قاراساڭىز.
يە, ٶڭٸردەگٸ ەكونوميكا كٷردەلٸ رەفورماعا ۇشىرايتىنى سٶزسٸز. ونىڭ ٷستٸنە, بٶلٸنەتٸن بيۋدجەت تە بٸرشاما ۇلعايادى. دەمەك, ەلباسىنىڭ بەس ەلەۋمەتتٸك باستاماسىنىڭ تٶرتەۋٸ تٷركٸستاندا دا قارقىندى تٷردە جٷزەگە اسارى سٶزسٸز. مەنٸڭشە, ٶڭٸردەگٸ ەڭ باستى مەسەلە – باسپانا مەسەلەسٸ قولعا بٸرٸنشٸ الىناتىن سەكٸلدٸ. سەبەبٸ دەموگرافيياسى كٶپ ٶڭٸردٸڭ ەڭبەك رەسۋرسى ارزان باعالانادى. دەمەك, حالىق ەڭ بٸرٸنشٸ باسپانا مەسەلەسٸن شەشۋدٸ ارماندايدى. وسى ورايدا ٷندەۋدە كٶرسەتٸلگەن ەلەۋمەتتٸك باستامالاردىڭ ٸشٸندە «7-20-25» جوباسى ٶڭٸردە قارقىندى جٷزەگە اسۋى تيٸس دەپ سەنەمٸز.
جولداۋدىڭ العاشقى بٶلٸگٸندە بىلاي دەپ كٶرسەتٸلگەن: «ەربٸر وتباسىنا باسپانا الۋدىڭ جاڭا مٷمكٸندٸكتەرٸن بەرۋ» باعىتى ٸسكە اسادى.
2017 جىلى 11,2 ميلليون شارشى مەتر تۇرعىن ٷي پايدالانۋعا بەرٸلدٸ. بۇل – رەكوردتىق كٶرسەتكٸش. دەگەنمەن, ونىڭ ٶزٸ جەتكٸلٸكسٸز, ەلٸ كٷنگە دەيٸن كٶپتەگەن وتباسى باسپاناسىز جٷر. ايرىقشا ەلەۋمەتتٸك ماڭىزى بار مەسەلە. ونىڭ شەشٸمٸن تۇرعىن ٷي يپوتەكاسىنىڭ قالىڭ كٶپشٸلٸككە جاپپاي قولجەتٸمدٸلٸگٸن ارتتىرۋ ارقىلى تابۋعا بارلىق جاعداي جاساۋ كەرەك.
جۇمىس ٸستەيتٸن ەربٸر ادام نەسيەگە پەتەر ساتىپ الىپ, ونى وتباسىلىق بيۋدجەتٸنٸڭ مٷمكٸندٸكتەرٸ اياسىندا تٶلەي الاتىنداي بولۋى ٷشٸن ارزان رەسۋرستار ۇسىناتىن تەتٸكتەر قاجەت.
سوندىقتان مەن «7-20-25» باعدارلاماسىن ۇسىنامىن. جۇمىس ٸستەيتٸن ەربٸر قازاقستاندىق تٶمەندەگٸدەي شارتتار بويىنشا تەڭگەمەن نەسيە الۋ مٷمكٸندٸگٸنە يە بولادى. نەسيە ٶسٸمٸنٸڭ مٶلشەرلەمەسٸ قازٸرگٸدەي 14-16 ەمەس, جىلىنا 7 پايىزدان اسپايتىن بولادى. قازٸر بانكتەر باستاپقى جارناعا باسپانا قۇنىنىڭ 30 پروتسەنتٸنە دەيٸن, كەيدە تٸپتٸ 50 پروتسەنتٸن سالۋدى تالاپ ەتسە, بۇل باعدارلاما بويىنشا ول 20 پروتسەنتتەن اسپاۋعا تيٸس.
نەسيە الۋشىنىڭ اي سايىنعى تٶلەمٸن ازايتۋ ٷشٸن ونىڭ مەرزٸمٸ 10-15 ەمەس, 25 جىلعا دەيٸن بولادى. ول ٷشٸن ۇلتتىق بانكتٸڭ, ەكٸنشٸ دەڭگەيلٸ بانكتەر مەن قور نارىعىنىڭ مٷمكٸندٸكتەرٸن ٸسكە قوسۋ كەرەك. ۇلتتىق بانك كەمٸندە 1 تريلليون تەڭگە قارجى تارتاتىن ارنايى كومپانييا قۇرىپ, ول قارجىنى بانكتەردٸڭ جوعارىدا ايتىلعان شارتتار بويىنشا بەرەتٸن جاڭا يپوتەكالىق نەسيەلەرٸن ساتىپ الۋعا جۇمساۋى قاجەت.
باعدارلامانى جٷزەگە اسىرۋ تۇرعىن ٷي قۇرىلىسىنا زور سەرپٸن بەرەدٸ. نەتيجەسٸندە, ميلليونداعان قازاقستاندىق ٷشٸن باسپانا الۋدىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ ارتادى. سونىمەن قاتار بۇل ەكونوميكانىڭ, شاعىن جەنە ورتا بيزنەستٸڭ ٶرٸستەۋٸنە جۇمىس ٸستەيدٸ, جاڭا جۇمىس ورىندارىن اشادى. كٶپتەگەن ازاماتتاردىڭ ارمانى اقيقاتقا اينالادى!».
يە, ەلەۋمەتتٸك باستامانىڭ قالعان بٶلٸمدەرٸ دە ٶز كەزەگٸندە جٷزەگە اسارى سٶزسٸز. الايدا مۇنداعى ستۋدەنت جاستاردىڭ جاعدايىن جاساۋ, كەسٸپكە بەرٸلەتٸن نەسيەلەر بٸردەن بەلەڭ الۋى ٷلكەن رەسۋرستى تالاپ ەتەدٸ. سوندىقتان بۇل سپەكتورلار ٶز كەزەگٸندە بابىمەن ورىندالادى دەپ كٷتەمٸز. نەگٸزگٸ اكتسەنت – تۇرعىن ٷي مەسەلەسٸ بولۋى كەرەك دەپ ويلايمىن, – دەدٸ ساراپشى مامان.
