قازاق تٸلٸن ورىس تٸلدٸ مەكتەپتەردە جٷيەلٸ وقىتۋ ٷردٸسٸن قالىپتاستىرۋ بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ باستى تالابى عانا ەمەس كٶكەيتەستٸ مەسەلەلەردٸڭ بٸرٸ دەسەك ارتىق ايتقاندىعىمىز ەمەس. بالالارعا تٷسٸنٸكتٸ دە ۇعىنىقتى بولۋ ٷشٸن مەملەكەتتٸك تٸلدٸ وقىتۋدىڭ نەتيجەلڭ ەدٸس-تەسٸلدەرٸن قالىپتاستىرۋ ەربٸر مۇعالٸمنٸڭ شەبەرلٸگٸ مەن شىعارماشىلىعىنا بايلانىستى. وقۋ ورىس تٸلٸندە جٷرەتٸن مەكتەپتەردەگٸ قازاق تٸلٸ پەنٸ مۇعالٸمدەرٸنٸڭ ماقساتى - وقۋشىلاردىڭ سٶيلەۋ داعدىسىن دامىتۋ, قارىم-قاتىناس بٸلٸكتٸلٸگٸن قالىپتاستىرۋ, مەملەكەتتٸك تٸلدٸ مەڭگەرٸپ, سٶيلەۋٸنە جاعداي تۋدىرۋ. بۇل ورايدا قازاق تٸلٸن وقىتۋدىڭ وزىق تەحنولوگيياسىن مەڭگەرۋ - ٷلكەن ٸستٸڭ باستاماسى. ال زاماناۋي وقىتۋ ەدٸس-تەسٸلدەرٸن مەكتەپ ٶمٸرٸنە ەنگٸزۋ - جاڭا بٸلٸم بەرۋدٸڭ بٸردەن-بٸر شارتى.
بٷگٸنگٸ كٷنگٸ عىلىم مەن تەحنيكانىڭ دامۋى قازاق تٸلٸن ٷيرەتۋدٸڭ جاڭاشا جولدارىن تالاپ ەتەتٸندٸكتەن تەۋەلسٸز قازاقستاننىڭ ەر ازاماتى مەملەكەتتٸك تٸلدە ەركٸن قارىم-قاتىناس جاساۋى كەرەك. ول ٷشٸن ادامدارمەن قارىم-قاتىناس جاساۋ, ياعني كوممۋنيكاتسيياعا تٷسۋدٸ ٷيرەتۋ قاجەت. ف.ش.ورازباەۆا ٶزٸنٸڭ «تٸلدٸك كوممۋنيكاتسييا نەگٸزدەرٸ» اتتى ەڭبەگٸندە: «كوممۋنيكاتسييا قارىم-قاتىناس, ارالاسۋ, حابارلاسۋ, بايلانىس دەگەن سيياقتى ماعىنالاردى بٸلدٸرە كەلٸپ, ادامداردىڭ تٸل ارقىلى سٶيلەسۋ پروتسەسٸن, تٸلدەسۋ ەرەكشەلٸكتەرٸن, تٸلدٸڭ ەلەۋمەتتٸك مەنٸ مەن قوعامدىق قىزمەتٸن, ادامدار اراسىنداعى قارىم-قاتىناستى, ٶزارا تٷسٸنۋشٸلٸكتٸ كٶرسەتەدٸ», - دەپ اتاپ ٶتتٸ. جالپى, تٸلدٸ وقىتۋدا ٷيرەنۋشٸ مەن ٷيرەتۋشٸنٸڭ اراسىندا بٸر-بٸرٸمەن كٶزبە-كٶز كەزدەسۋ, اۋىزبا-اۋىز تٸلدەسۋ, ياعني, تٸكەلەي قاتىناس بولماسا, سٶيلەسٸم ەرەكەتٸ دە ٸسكە اسپايدى. تٸلدٸ ٷيرەتۋگە بايلانىستى قانداي باعىت-باعداردى تاڭداپ الۋ كەرەك, وعان قاتىستى ورىندالاتىن جۇمىستارمەن تاپسىرمالار قانداي, ونى ٸسكە اسىرۋدا بۇل جۇمىس تٷرلەرٸنٸڭ الاتىن ورنى مەن قىزمەتٸ قانداي دەگەندٸ انىقتاپ بەلگٸلەمەي, العا قويعان ماقساتقا جەتۋ مٷمكٸن ەمەس. تٸلدٸ دامىتۋ دەگەنٸمٸز - وقۋشىنىڭ سٶزدٸك قورىن دامىتۋ, ويلاعان ويىن ٶز ەركٸنشە باسقا ادامعا جەتكٸزە الۋ, ونىڭ سٶزٸن تٷسٸنە بٸلۋ, قىسقاشا ايتقاندا ەركٸن سٶيلەي بٸلۋگە ٷيرەنۋ. وسىدان كەلٸپ تٸل دامىتۋ جۇمىسىنىڭ كەڭ ايالى ەكەنٸن كٶرەمٸز.
ادام ەرقاشان دا ٶز ويىن اۋىزشا جەنە جازباشا جەتكٸزەدٸ, سول سەبەپتەن بۇل ۇعىمدار ٶزارا بايلانىستى. اۋىزشا جەتكٸزۋ دەگەنٸمٸز - سٶيلەۋ. سٶيلەۋ - تٸلدٸڭ كٶمەگٸمەن قارىم-قاتىناس جاساۋ. ەر ادام سٶيلەۋ ارقىلى ەكٸنشٸ ادامعا ٶز ويىن جەتكٸزە الادى.
سوندىقتان وقىتۋ ەدٸستەرٸندە كٷندەلٸكتٸ سٶيلەۋ داعدىلارىن دامىتۋ ٶتە ماڭىزدى. مەسەلەن, «مەنٸڭ وتباسىم», «دٷكەندە», «ستاديوندا», «دەرٸگەردە», «جىل مەزگٸلدەرٸ» تاعى سول سيياقتى تاقىرىپتاردى وقىعاندا تٶمەندەگٸ ەدٸستەردٸ قولدانۋعا بولادى:
- ديالوگ;
- ۆيكتورينا;
- كارتوچكامەن جۇمىس;
- سۋرەت بويىنشا جۇمىس;
- ەكسكۋرسييا;
- وقۋشىلاردىڭ شىعارماشىلىق جۇمىستارى:
شىعارما, تاقپاقتار, البومدار, ت.ب.
ساباقتا تٸلدٸك قاتىناس ٷش تٷرلٸ جولمەن نەمەسە قالىپپەن ٸسكە اسادى:
- جۇپتىق;
- توپتىق;
- ۇجىمدىق.
وسىلاردى ەسكەرە وتىرىپ, مەملەكەتتٸك تٸل مەرتەبەسٸن كٶتەرۋ ماقساتىندا تٸلدٸ ٷيرەتۋدٸڭ تيٸمدٸ, نەتيجەلٸ ەدٸستەرٸن ٷنەمٸ ٸزدەستٸرٸپ جٷرەمٸن.
تاستانبەكوۆا مەرۋەرت سامەتقىزى,
اتىراۋ قالاسى, ەلييا مولداعۇلوۆا اتىنداعى
№22 ورتا مەكتەبٸنٸڭ قازاق تٸلٸ مەن ەدەبيەتٸ
پەنٸ مۇعالٸمٸ
