بۋرابايدا ٶتكەن IV ۇلتتىق قۇرىلتايدا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ جاستاردىڭ بولاشاعى مەن بٸلٸم, عىلىم سالاسىن دامىتۋعا قاتىستى بٸرقاتار ماڭىزدى باستامالاردى كٶتەردٸ. مەملەكەت باسشىسى جاستاردىڭ كەسٸبي دامۋىن قامتاماسىز ەتۋ, سۇرانىسقا يە ماماندىقتاردى مەڭگەرۋگە جاعداي جاساۋ, سونداي-اق بٸلٸم بەرۋ جٷيەسٸن زامان تالابىنا ساي جاڭارتۋ قاجەتتٸگٸن اتاپ ٶتتٸ. سونداي-اق, جاستاردىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ بٸلٸم الۋىن قولداۋ ٷشٸن قوسشى قالاسىندا جاڭا كوللەدج اشۋ مەسەلەسٸن كٶتەردٸ. وتاندىق ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, بۇل باستامالار جاستاردىڭ ەلەۋەتٸن ارتتىرىپ, ەلٸمٸزدٸڭ بولاشاعىنا زور ىقپال ەتەدٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz
پرەزيدەنتتٸڭ سٶزٸنشە, 2019 جىلدان بەرٸ 250-دەن استام جاڭا جاتاقحانا سالىندى, بۇل ستۋدەنتتەر ٷشٸن ورىن تاپشىلىعىن 6 ەسە قىسقارتتى. جوعارى وقۋ ورىندارىندا 624 مىڭ ستۋدەنت بٸلٸم الۋدا, ال 90 مىڭنان استام ازامات شەتەلدە وقىپ جٷر. بۇل بٸزدٸڭ قوعامنىڭ اشىقتىعىن جەنە بٸلٸمگە دەگەن ۇمتىلىسىن كٶرسەتەدٸ. ايتا كەتٸرلٸك, ەلدە بٸلٸم-عىلىم سالاسىنا سالىنعان ينۆەستيتسييا 5 ەسەگە ۇلعايعان.
«ادامعا سالىنعان ينۆەستيتسييا – مەملەكەتتٸڭ ەڭ سەنٸمدٸ ەرٸ دۇرىس سالىمى. بٸز بٸلٸم-عىلىم, مەديتسينا, سپورت, كرەاتيۆتٸ يندۋسترييا سالالارىنا قوماقتى قارجى بٶلۋدٸ جالعاستىرا بەرەمٸز. ازاماتتاردىڭ ٶزٸن جان-جاقتى دامىتۋى ٷشٸن بارلىق جاعدايدى جاسايمىز. سەبەبٸ قازٸرگٸ زاماندا جەكەلەگەن ادامداردىڭ تابىستى بولىپ, باقۋاتتى ٶمٸر سٷرۋٸ ناعىز قۋاتتى مەملەكەتتٸڭ كٶرسەتكٸشٸ سانالادى»,- دەدٸ قاسىم-جومارت توقاەۆ.
مەملەكەت باسشىسى, سونىمەن قاتار, اباي قۇنانبايۇلىنىڭ 180 جىلدىعىنا وراي اباي ينستيتۋتىن قۇرۋ تۋرالى باستامانى قايتا تٸلگە تيەك ەتتٸ. بەس جىل بۇرىن ايتىلعان بۇل يدەيا بٷگٸندە تسيفرلىق پلاتفورما فورماتىندا جٷزەگە اسىرىلعان. ەندٸ وسى جوبانى تولىققاندى مەدەني-اعارتۋ مەكەمەسٸنە اينالدىرۋ قاجەتتٸگٸنە نازار اۋداردى. ۇلتتىق قۇرىلتايدا بٸلٸم-عىلىم جەنە جاستار بولاشاعى تۋرالى ايتىلعان باستامالار تۋرالى ساراپشىلار پٸكٸر بٸلدٸردٸ.
تٸلەپ بولات ەناپيياۇلى, اباي اتىنداعى قازۇپۋ باسقارما تٶراعاسى-رەكتور, ساياسي عىلىمدار كانديداتى:
ۇلتتىق قۇرىلتاي – ەلٸمٸزدەگٸ ماڭىزدى ديالوگ الاڭى. حالىقتىڭ ٷنٸن ەستۋگە, جاڭا رەفورمالاردى ەنگٸزۋگە, ۇلتتىق بٸرەگەيلٸكتٸ ساقتاپ ونى نىعايتۋعا جەنە ەلەۋمەتتٸك مەسەلەلەردٸ رەتتەۋگە باعىتتالعان دەستٷرلٸ باسقوسۋ بۇل جولى بۋرابايدا جالعاسىن تاپتى. مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت كەمەلۇلى توقاەۆتىڭ قاتىسۋىمەن ٶتكەن ۇلتتىق قۇرىلتايدىڭ VI وتىرىسىندا
پرەزيدەنتتٸڭ ايتقان نەگٸزگٸ ويلارى قوعامدا كەڭٸنەن تالقىلانۋدا. بۇل تۇجىرىمدار ەلٸمٸزدٸڭ عىلىمي ورتاسى مەن جوعارى وقۋ ورىندارى ٷشٸن دە اسا ماڭىزدى دەپ بٸلەمٸن.
اباي اتىنداعى قازاق ۇلتتىق پەداگوگيكالىق ۋنيۆەرسيتەتٸ (Abai University) ٷشٸن مەملەكەت باسشىسىنىڭ اباي ينستيتۋتتارىن «كونفۋتسيي, گيوتە, سەرۆانتەس ينستيتۋتتارى ٷلگٸسٸندەگٸ تولىققاندى مەدەني-اعارتۋشىلىق مەكەمەلەر جەلٸسٸنە اينالدىرۋ» تۋرالى ايتقان سٶزٸ ەرەكشە مەنگە يە. شىن مەنٸندە, اباي ينستيتۋتتارى بٷگٸندە قازاقستاننىڭ باستى سەرٸكتەس ەلدەرٸندەگٸ مەدەنيەت ەلشٸسٸنە اينالۋى تيٸس. بۇل – تەك ەلەم تانيتىن ۇلى اقىننىڭ جەنە قازاق ويشىلىنىڭ 180 جىلدىعى قارساڭىندا ونىڭ مۇراسىن دەرٸپتەۋ عانا ەمەس, سونداي-اق ۇلتتىق رۋحتى كەڭٸنەن ناسيحاتتايتىن ماڭىزدى يدەولوگييالىق باستاما.
2011 جىلدان بەرٸ حالىقارالىق دەڭگەيدە Abai University شەت مەملەكەتتەگٸ سەرٸكتەس جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ بازاسىندا 7 حالىقارالىق اباي ورتالىعىن اشتى. بٷگٸندە تٷركييا, پولشا, قىتاي, ۆەتنام, رەسەي جەنە ٶزبەكستاندا جۇمىس ٸستەيتٸن بۇل ورتالىقتاردىڭ باستى ماقساتى – قازاق مەدەنيەتٸن, قازاق تٸلٸن جەنە ۇلى اعارتۋشى اباي قۇنانبايۇلىنىڭ مۇراسىن ناسيحاتتاۋ. سونىمەن قاتار, ورتالىقتاردا تانىمدىق ٸس-شارالار, مەدەني ھەم عىلىمي سەمينارلار, قازاقستاننىڭ تاريحى مەن مەدەنيەتٸ بويىنشا ساباقتار ٶتكٸزٸلەدٸ. بۇل ورتالىقتار بيۋدجەتتەن تىس قاراجات ەسەبٸنەن جەنە شەتەلدەگٸ قازاقستاندىق ەلشٸلٸكتەردٸڭ (مىسالى, سامارقاند مەملەكەتتٸك ۋنيۆەرسيتەتٸندەگٸ اباي ورتالىعى – قازاقستاننىڭ ٶزبەكستانداعى ەلشٸلٸگٸنٸڭ قولداۋىمەن) جەنە وتاندىق بيزنەس قۇرىلىمدارىنىڭ دەمەۋشٸلٸگٸمەن اشىلدى.
پرەزيدەنتتٸڭ باستاماسىن تولىق قولداي وتىرىپ, بٸز اباي ينستيتۋتتارىنىڭ جاھاندىق جەلٸسٸ قازاقستاننىڭ حالىقارالىق عىلىم مەن بٸلٸم بەرۋ كەڭٸستٸگٸنە ەنۋٸنە, ەلٸمٸزدٸڭ يميدجدٸك ساياساتىن دامىتۋعا زور ٷلەس قوسادى دەپ سانايمىز. سونىمەن قاتار, بۇل ينستيتۋتتار قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق بٸرەگەيلٸگٸنٸڭ نەگٸزٸن قالاۋشى – انا تٸلٸمٸز قازاق تٸلٸ مەن مەدەني مۇراسىن ناسيحاتتاۋدىڭ تيٸمدٸ الاڭىنا اينالىپ كەلەدٸ. قازاق تٸلٸنە دەگەن قىزىعۋشىلىق تا ارتىپ كەلەدٸ. مەسەلەن بٷگٸندە ەلەم بويىنشا 16,741 ميلليون ادام قازاق تٸلٸندە سٶيلەيدٸ. وسىلايشا, اباي ينستيتۋتتارى قازاقستاندىق مەدەنيەتتٸڭ جاھاندانۋىنا, بٸلٸم جەنە عىلىم سالاسىنداعى حالىقارالىق ىقپالداستىقتىڭ كٷشەيۋٸنە, سونداي-اق ديپلوماتييالىق بايلانىستى نىعايتۋعا ىقپال ەتەتٸن ماڭىزدى قۇرالعا اينالادى دەگەن سەنٸم مول. ال, Abai University, پەداگوگيكالىق بٸلٸم بەرۋدٸڭ جەتەكشٸ عىلىمي-ەدٸستەمەلٸك ورتالىعى رەتٸندە, قازاقستاندىق ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن مەدەني ۇيىمداردىڭ حالىقارالىق دەڭگەيدەگٸ كٷش-جٸگەرٸن بٸرٸكتٸرۋگە ۇيىتقى بولا الادى.
بٸرلٸك پەن ۇلتتىق جاڭعىرۋدى ماقسات تۇتقان القالى جيىن ۇلتتىق قۇرىلتايدى پرەزيدەنت الداعى ۋاقىتتا سىر ٶڭٸرٸ قىزىلوردادا ٶتكٸزۋ تۋرالى شەشٸم قابىلدادى.
كەڭەسوۆ ەكەجان باقىتۇلى, جەتٸسۋ اۋدانىنىڭ №2 كوميۋنيتي ورتالىعىنىڭ جەتەكشٸسٸ:
14 ناۋرىزدا بۋرابايدا ٶتكەن IV ۇلتتىق قۇرىلتايدا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جاستارعا ەرەكشە توقتالىپ, ولاردىڭ بولاشاعىنا قاتىستى بٸرقاتار ماڭىزدى باستامالاردى كٶتەردٸ. بۇل تاقىرىپ مەن ٷشٸن, سونداي-اق ەلٸمٸزدٸڭ ەربٸر جاسى ٷشٸن اسا ماڭىزدى. سەبەبٸ جاستار – تەك ەلدٸڭ بولاشاعى عانا ەمەس, بٷگٸنگٸ كٷننٸڭ بەلسەندٸ قوزعاۋشى كٷشٸ. مەملەكەتتٸڭ ٶركەندەۋٸ, ونىڭ ساياسي, ەكونوميكالىق جەنە ەلەۋمەتتٸك تۇراقتىلىعى تٸكەلەي جاستاردىڭ دامۋىنا, ولاردىڭ قوعامداعى ورنى مەن مٷمكٸندٸكتەرٸنە بايلانىستى.
بٸلٸم مەن تەجٸريبە – جاستاردىڭ باستى كاپيتالى
قازٸرگٸ تاڭدا جاستارعا بەرٸلەتٸن بٸلٸمنٸڭ ساپاسى, ونىڭ قولجەتٸمدٸلٸگٸ جەنە ەڭبەك نارىعىمەن ٷيلەسٸمدٸلٸگٸ اسا ٶزەكتٸ مەسەلە. پرەزيدەنت ٶز سٶزٸندە ساپالى بٸلٸم بەرۋ قاجەتتٸگٸن ەرەكشە اتاپ ٶتتٸ. راسىندا, ەلٸمٸزدە بٸلٸم بەرۋدٸڭ تٷرلٸ باعدارلامالارى بار, الايدا ولاردىڭ بارلىعى بٸردەي ەڭبەك نارىعىنىڭ تالابىنا ساي كەلە مە? جاستاردىڭ ديپلوم العان سوڭ جۇمىسقا تۇرۋى نەگە قيىن? بۇل سۇراقتار بٸزدٸڭ قوعامدا جيٸ تالقىلانۋى تيٸس. سەبەبٸ كٶپتەگەن جاس جوعارى وقۋ ورنىن تەمامداعاننان كەيٸن جۇمىس تابۋدا قيىندىقتارعا تاپ بولىپ جاتادى. بٸرٸ تەجٸريبەنٸڭ جوقتىعىنان, ەندٸ بٸرٸ نارىقتاعى بەسەكەنٸڭ جوعارى بولۋىنان ٶزٸنە لايىق جۇمىس تابا المايدى. وسى رەتتە, قۇرىلتايدا ايتىلعان جاستارعا ارنالعان تاعىلىمدامالار مەن تەجٸريبە جيناقتاۋ باعدارلامالارىن كەڭەيتۋ يدەياسى ٶتە ورىندى دەپ سانايمىن. مەنٸڭ ويىمشا, وقۋ ورىندارىندا تەورييامەن قاتار پراكتيكالىق بٸلٸمگە باسا نازار اۋدارۋ كەرەك. سونىمەن قاتار, ستۋدەنتتەر ٷشٸن ٶندٸرٸستٸك تەجٸريبەدەن ٶتۋ شارتتارىن جەڭٸلدەتۋ جەنە ولارعا ناقتى ەڭبەك نارىعىنداعى داعدىلاردى ٷيرەتۋ ماڭىزدى. ەگەر ۋنيۆەرسيتەتتەر مەن كوللەدجدەر كومپانييالارمەن تىعىز بايلانىس ورناتىپ, ستۋدەنتتەردٸڭ وقۋ بارىسىندا تەجٸريبە جيناقتاۋىنا مٷمكٸندٸك جاساسا, جاس مامانداردىڭ جۇمىسقا ورنالاسۋ كٶرسەتكٸشٸ ەلدەقايدا جوعارى بولار ەدٸ.
كەسٸپكەرلٸك پەن جاستاردى قولداۋ
پرەزيدەنت ٶز سٶزٸندە جاستار كەسٸپكەرلٸگٸن دامىتۋعا ەرەكشە توقتالدى. بۇل ٶتە ماڭىزدى مەسەلە. سەبەبٸ بٷگٸندە كٶپتەگەن جاس كەسٸپكەر بولۋدى قالاسا دا, العاشقى كاپيتالدىڭ جوقتىعى, بيزنەستٸ جٷرگٸزۋ تەجٸريبەسٸنٸڭ ازدىعى ولاردىڭ جولىنداعى ٷلكەن كەدەرگٸ بولىپ وتىر. مەملەكەتتٸك باعدارلامالار بار, بٸراق ولاردىڭ كەيبٸرٸ تىم كٷردەلٸ, كەيبٸرٸ ناقتى جاستاردىڭ قاجەتتٸلٸگٸنە ساي كەلمەيدٸ. مەنٸڭ ويىمشا, جاس كەسٸپكەرلەرگە ارنالعان وقىتۋ باعدارلامالارى مەن قارجىلىق قولداۋلاردى ودان ەرٸ جەتٸلدٸرۋ كەرەك. بۇل باعىتتا ەر ايماقتا كەسٸپكەرلٸكتٸ دامىتۋعا ارنالعان ورتالىقتار اشىلىپ, جاستارعا بيزنەستٸ جٷرگٸزۋدٸڭ ناقتى قادامدارىن ٷيرەتسە, ولاردىڭ ستارتاپ باستاۋ مٷمكٸندٸگٸ ەلدەقايدا جوعارى بولار ەدٸ. سونداي-اق, جاڭا بيزنەس يدەيالارعا بەرٸلەتٸن گرانتتار جٷيەسٸن بارىنشا اشىق ەرٸ قولجەتٸمدٸ ەتٸپ جاساۋ ٶتە ماڭىزدى.
ۆولونتەرلٸك پەن ازاماتتىق بەلسەندٸلٸك – جاڭا بەلەسكە شىعۋى تيٸس
قۇرىلتايدا قوزعالعان تاعى بٸر ماڭىزدى تاقىرىپ – ۆولونتەرلٸك جەنە ازاماتتىق بەلسەندٸلٸك. قازٸر جاستار اراسىندا ۆولونتەرلٸك قىزمەتتٸڭ ماڭىزى ارتىپ كەلەدٸ. بٸراق, ٶكٸنٸشكە قاراي, بۇل كٶبٸنەسە ۋاقىتشا ناۋقان رەتٸندە قابىلدانادى. شىن مەنٸندە, ۆولونتەرلٸك – تەك بٸرەۋگە كٶمەكتەسۋ عانا ەمەس, ٶزٸڭدٸ دامىتۋ, جاڭا ورتا تابۋ, قوعامعا پايدالى بولۋ دەگەن سٶز. وسى تۇرعىدان العاندا, ەلٸمٸزدەگٸ ۆولونتەرلٸك قوزعالىستى جٷيەلٸ تٷردە دامىتۋ قاجەت.
مىسالى, جاستاردىڭ ۆولونتەرلٸك قىزمەتٸن ەڭبەك ٶتٸلٸ رەتٸندە ەسەپتەۋ, ولارعا ارنايى جەڭٸلدٸكتەر قاراستىرۋ سەكٸلدٸ باستامالار قوعامدا ۆولونتەرلٸك مەدەنيەتتٸ نىعايتۋعا ىقپال ەتەر ەدٸ. بٸز, جاستارمەن جۇمىس ٸستەيتٸن مەكەمە رەتٸندە, بۇل باعىتتا بەلسەندٸلٸك تانىتۋعا دايىنبىز.
جاستارعا جاڭا مٷمكٸندٸكتەر اشۋ – باستى مٸندەت
جالپى, IV ۇلتتىق قۇرىلتايدا كٶتەرٸلگەن جاستار ساياساتىنا قاتىستى مەسەلەلەردٸڭ بارلىعى ٶتە ٶزەكتٸ. بٸراق ەڭ باستىسى – وسى ايتىلعان باستامالاردىڭ قاعاز جٷزٸندە قالىپ قويماۋى. مەملەكەت جاستارعا جول اشۋعا دايىن, الايدا جاستار دا بۇل مٷمكٸندٸكتٸ پايدالانىپ, ٶزدەرٸنٸڭ بولاشاعى ٷشٸن ايانباي ەڭبەك ەتۋٸ كەرەك.
مەن جاستارمەن تٸكەلەي جۇمىس ٸستەيتٸن ادام رەتٸندە, ولاردىڭ جاڭا مٷمكٸندٸكتەرگە مۇقتاج ەكەنٸن جاقسى بٸلەمٸن. سوندىقتان جاستار ساياساتىن دامىتۋعا باعىتتالعان كەز كەلگەن باستامانى قولدايمىن جەنە بۇل باعىتتا ناقتى قادامدار جاسالۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمٸن. ەگەر جاستارعا ساپالى بٸلٸم, قولجەتٸمدٸ جۇمىس ورىندارى, كەسٸپ باستاۋعا جاعداي جاسالسا, ەلدٸڭ بولاشاعى جارقىن بولارى سٶزسٸز. بۇل – بٸزدٸڭ ورتاق ماقساتىمىز!
جاستار – ەلدٸڭ قوزعاۋشى كٷشٸ, جاڭاشىلدىق پەن دامۋدىڭ باستى درايۆەرٸ. بٸزدٸڭ مٸندەتٸمٸز – ولارعا سەنٸم ارتىپ قانا قويماي, ناقتى مٷمكٸندٸكتەر جاساپ, ٶز ەلەۋەتٸن تولىق ٸسكە اسىرۋعا جاعداي تۋعىزۋ. ەربٸر جاس ازامات ٶز بولاشاعىن قازاقستانمەن بايلانىستىرىپ, وسىندا دامىپ, ەلٸمٸزدٸڭ ٶركەندەۋٸنە ٷلەس قوسۋى ٷشٸن بٸز بارلىق كٷش-جٸگەرٸمٸزدٸ سالۋىمىز كەرەك.
بٷگٸنگٸ باستامالار – ەرتەڭگٸ مىقتى قازاقستاننىڭ كەپٸلٸ. بٸز بٸرگەمٸز, بٸزگە سەنٸم ارتىلعان, ەندٸ وسى سەنٸمدٸ اقتاپ, جارقىن بولاشاققا بٸرگە قادام باسايىق!
جاننا جومارت
