يران اينالاسىنداعى احۋال شيەلەنىسە تۇسكەن تۇستا قازاقستاننىڭ سالماقتى ءارى ۇستامدى ۇستانىمى نازار اۋدارتادى. استانا وتكىر مالىمدەمەلەردەن بويىن اۋلاق ۇستاپ، ديپلوماتيالىق تەپە-تەڭدىكتى ساقتاۋعا باسىمدىق بەرىپ كەلەدى.
قازاقستان ءۇشىن بۇل مۇددە نەنى بىلدىرەدى؟ وسى سۇراققا حالىقارالىق قاتىناستار جونىندەگى Qazaq Expert Club ساراپشىسى مەرۋەت شاكىروۆا جاۋاپ بەردى، دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا، قازاقستان ەڭ الدىمەن يرانمەن ديپلوماتيالىق ديالوگ ۇزىلمەۋىنە مۇددەلى. سەبەبى يران - وڭىردەگى ماڭىزدى ساۋدا سەرىكتەستەردىڭ ءبىرى. ۇلتتىق ستاتيستيكا دەرەكتەرىنە سۇيەنسەك، كەيىنگى جىلدارى ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 300–500 ملن دوللار ارالىعىندا ساقتالىپ كەلەدى. ال ساياسي جانە لوگيستيكالىق جاعداي قولايلى بولسا، بۇل كورسەتكىشتى 600–700 ملن دوللارعا دەيىن ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بار. قازاقستان يرانعا نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن - استىق، ۇن جانە باسقا دا تاۋارلاردى ەكسپورتتايدى. سونىمەن قاتار، مەتاللۋرگيا مەن مۇناي-حيميا سالاسىنىڭ كەيبىر ونىمدەرى دە جەتكىزىلەدى. يران ىشىندەگى نەمەسە سىرتقى ساياساتتاعى تۇراقسىزدىق ەكسپورت پەن تاسىمال تىزبەگىنە تىكەلەي ءقاۋىپ توندىرەدى.
ەكىنشى ماڭىزدى فاكتور - يراننىڭ "سولتۇستىك–وڭتۇستىك" حالىقارالىق كولىك دالىزىندەگى ورنى. بۇل مارشرۋت رەسەي، قازاقستان، يران، ءۇندىستان جانە پارسى شىعاناعى ەلدەرىن بايلانىستىرادى. جوبانىڭ جالپى ۇزىندىعى - شامامەن 7 مىڭ شاقىرىم، ال جىلدىق وتكىزۋ مۇمكىندىگى 25–30 ملن تونناعا دەيىن جەتۋى مۇمكىن. قازىرگى ناقتى تاسىمال كولەمى 15–20 ملن توننا شاماسىندا. بۇل الەۋەت تولىق پايدالانىلماي وتىرعانىن كورسەتەدى. قازاقستان ءۇشىن بۇل ءدالىز سىرتقى ساۋدانى ءارتاراپتاندىرۋعا ءارى ءداستۇرلى باعىتتارعا تاۋەلدىلىكتى ازايتۋعا جول اشادى.
ۇشىنشىدەن، يران - كاسپيي ماڭى ەلدەرىنىڭ ءبىرى. قازاقستان ءۇشىن كاسپيي ايماعى ەكونوميكالىق تۇرعىدان ايرىقشا ماڭىزدى. مۇناي ەكسپورتىنىڭ شامامەن 70 پايىزى وسى باعىت ارقىلى وتەدى، ال كاسپيي قۇبىر كونسورسيۋمى قازاقستاندىق مۇنايدىڭ 80 پايىزىنا جۋىعىن الەمدىك نارىققا شىعارادى. بۇدان بولەك، يران تاۋلىگىنە 3-3،5 ملن باررەل مۇناي وندىرەتىن ءىرى ويىنشىلار قاتارىندا. ونىڭ ەكسپورت كولەمى 1،5-2 ملن باررەلگە باعالانادى.
ساراپشى يراننىڭ ايماقتىق قاۋىپسىزدىككە دە ىقپالى زور ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەل سيريا، يراك جانە اۋعانستانداعى جاعدايعا اسەر ەتىپ وتىر. سونىمەن قاتار، يران ورمۋز بۇعازىن باقىلاۋدا ۇستايدى. بۇل بۇعاز ارقىلى الەمدىك تەڭىز مۇناي ساۋداسىنىڭ شامامەن 20 پايىزى وتەدى. سوندىقتان كەز كەلگەن ەسكالاسيا جاھاندىق نارىق ءۇشىن ءقاۋىپ تۋدىرادى.
