يران اينالاسىنداعى احۋال شيەلەنٸسە تٷسكەن تۇستا قازاقستاننىڭ سالماقتى ەرٸ ۇستامدى ۇستانىمى نازار اۋدارتادى. استانا ٶتكٸر مەلٸمدەمەلەردەن بويىن اۋلاق ۇستاپ, ديپلوماتييالىق تەپە-تەڭدٸكتٸ ساقتاۋعا باسىمدىق بەرٸپ كەلەدٸ.
قازاقستان ٷشٸن بۇل مٷددە نەنٸ بٸلدٸرەدٸ? وسى سۇراققا حالىقارالىق قاتىناستار جٶنٸندەگٸ Qazaq Expert Club ساراپشىسى مەرۋەت شەكٸروۆا جاۋاپ بەردٸ, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, قازاقستان ەڭ الدىمەن يرانمەن ديپلوماتييالىق ديالوگ ٷزٸلمەۋٸنە مٷددەلٸ. سەبەبٸ يران - ٶڭٸردەگٸ ماڭىزدى ساۋدا سەرٸكتەستەردٸڭ بٸرٸ. ۇلتتىق ستاتيستيكا دەرەكتەرٸنە سٷيەنسەك, كەيٸنگٸ جىلدارى ەكٸ ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 300–500 ملن دوللار ارالىعىندا ساقتالىپ كەلەدٸ. ال ساياسي جەنە لوگيستيكالىق جاعداي قولايلى بولسا, بۇل كٶرسەتكٸشتٸ 600–700 ملن دوللارعا دەيٸن ارتتىرۋعا مٷمكٸندٸك بار. قازاقستان يرانعا نەگٸزٸنەن اۋىل شارۋاشىلىعى ٶنٸمدەرٸن - استىق, ۇن جەنە باسقا دا تاۋارلاردى ەكسپورتتايدى. سونىمەن قاتار, مەتاللۋرگييا مەن مۇناي-حيمييا سالاسىنىڭ كەيبٸر ٶنٸمدەرٸ دە جەتكٸزٸلەدٸ. يران ٸشٸندەگٸ نەمەسە سىرتقى ساياساتتاعى تۇراقسىزدىق ەكسپورت پەن تاسىمال تٸزبەگٸنە تٸكەلەي قاۋٸپ تٶندٸرەدٸ.
ەكٸنشٸ ماڭىزدى فاكتور - يراننىڭ "سولتٷستٸك–وڭتٷستٸك" حالىقارالىق كٶلٸك دەلٸزٸندەگٸ ورنى. بۇل مارشرۋت رەسەي, قازاقستان, يران, ٷندٸستان جەنە پارسى شىعاناعى ەلدەرٸن بايلانىستىرادى. جوبانىڭ جالپى ۇزىندىعى - شامامەن 7 مىڭ شاقىرىم, ال جىلدىق ٶتكٸزۋ مٷمكٸندٸگٸ 25–30 ملن تونناعا دەيٸن جەتۋٸ مٷمكٸن. قازٸرگٸ ناقتى تاسىمال كٶلەمٸ 15–20 ملن توننا شاماسىندا. بۇل ەلەۋەت تولىق پايدالانىلماي وتىرعانىن كٶرسەتەدٸ. قازاقستان ٷشٸن بۇل دەلٸز سىرتقى ساۋدانى ەرتاراپتاندىرۋعا ەرٸ دەستٷرلٸ باعىتتارعا تەۋەلدٸلٸكتٸ ازايتۋعا جول اشادى.
ٷشٸنشٸدەن, يران - كاسپيي ماڭى ەلدەرٸنٸڭ بٸرٸ. قازاقستان ٷشٸن كاسپيي ايماعى ەكونوميكالىق تۇرعىدان ايرىقشا ماڭىزدى. مۇناي ەكسپورتىنىڭ شامامەن 70 پايىزى وسى باعىت ارقىلى ٶتەدٸ, ال كاسپيي قۇبىر كونسورتسيۋمى قازاقستاندىق مۇنايدىڭ 80 پايىزىنا جۋىعىن ەلەمدٸك نارىققا شىعارادى. بۇدان بٶلەك, يران تەۋلٸگٸنە 3-3,5 ملن باررەل مۇناي ٶندٸرەتٸن ٸرٸ ويىنشىلار قاتارىندا. ونىڭ ەكسپورت كٶلەمٸ 1,5-2 ملن باررەلگە باعالانادى.
ساراپشى يراننىڭ ايماقتىق قاۋٸپسٸزدٸككە دە ىقپالى زور ەكەنٸن اتاپ ٶتتٸ. ەل سيرييا, يراك جەنە اۋعانستانداعى جاعدايعا ەسەر ەتٸپ وتىر. سونىمەن قاتار, يران ورمۋز بۇعازىن باقىلاۋدا ۇستايدى. بۇل بۇعاز ارقىلى ەلەمدٸك تەڭٸز مۇناي ساۋداسىنىڭ شامامەن 20 پايىزى ٶتەدٸ. سوندىقتان كەز كەلگەن ەسكالاتسييا جاھاندىق نارىق ٷشٸن قاۋٸپ تۋدىرادى.
