ٶز ەلٸنەن پانا تاپپاعان ورىس حالقى «جاۋىنا دا جاماندىق تٸلەمەيتٸن, «تاسپەن ۇرعاندى اسپەن ۇراتىن» اقكٶڭٸل قازاقستانعا اعىلىپ كەلٸپ جاتىر. بۇل مەسەلە بٸرنەشە كٷننەن بەرٸ ەلەۋمەتتٸك جەلٸدە قىزۋ تالقىلانۋدا.
وسى ورايدا مەنٸڭ كٶكەيمٸدە مىناداي زاڭدى سۇراق كەلدٸ? «ويباي بٸز ەلەمدەگٸ ٶز قانداستارىن شاقىرعان 3-شٸ ەلمٸز» دەپ ماقتانعانىمىزعا 30 جىلدان استى. 30 جىلدا شەتتەگٸ 6 ميلليون قازاقتىڭ ەرەڭ 1 ميلليونى كەلٸپتٸ, ولاردىڭ 90%-ى مەملەكەتتٸڭ ەمەس ٶز كٷشٸمەن, ٶز اياعىمەن كەلگەن.
ال 2017-2018 جىلدارى قىتايداعى 3 ميليون قازاقتارعا نە بولعانىن بٸلەسٸزدەر, جابىلىپ جٷرٸپ 2019 جىلى بٸراز قازاقتىڭ كەلۋٸنە ۇيىتقى بولدىق. بٸراق قۋ كٶرشٸ كوۆيدتٸ سىلتاۋراتىپ 2020 جالدان بەرٸ شەكارانى جاۋىپ تاستادى. وعان شەكارانى اش دەپ تالاپ قويعان قازاق بيلٸگٸن كٶرمەدٸك.
ەندٸ وسى جىلى اۋعانستانداعى بولعان جاعدايدى بٸلەسٸزدەر, دەل قازٸر ەڭ قيىن, ەڭ ازاپتى كٷندەردٸ اۋعانستان قازاقتارى كٶرٸپ جاتىر.
اۋعانستاندا ەۋروپا ەلدەرٸ سيياقتى پاسپورتتا ۇلتى جازىلمايدى, سوندىقتان ونداعى قازاقتار ٶزدەرٸن پاسپورت بويىنشا قازاق ەكەنٸن دەلەلدەي الماي قور بولۋدا. تەلٸپتەر بيلٸككە كەلمەي تۇرعاندا ولار اۋعانستان سىرتقى ٸستەر مينيسترلٸگٸنەن «قازاق» دەگەن انىقتاما الاتىن, قازٸر ونداي انىقتامانى ەشكٸم بەرمەيدٸ.
اۋعانستانداعى قازاقتاردىڭ باسىم كٶبٸندە شەتەلگە شىعاتىن پاسپورتى دا جوق. تٸپتٸ, كٶبٸنٸڭ جەكە كۋەلٸگٸ دە جوق. تەك بٸر وتباسىندا وتاعاسىندا عانا قۇجات بولادى. وندا نەشە جان بارى عانا جازىلادى ەكەن.
اۋعانستانعا تەلٸپتەر باسىپ كٸرگەندە اقش بوسقىنداردى اۋعان, تەجٸك دەپ الالاماي ۇشاقتىڭ تٶبەسٸنە دەيٸن شىعارىپ الىپ كەتتٸ. ال بٸز ونداعى قازاقتاردىڭ قۇجاتىن تەكسەرٸپ, «پاسپورتتا ۇلتى جازىلماپتى, قازاق ەكەنٸڭدٸ دەلدەيتٸن قۇجات ەكەل, جەتٸ اتاڭدى ايت» دەپ قييامەتتٸڭ سۇراقتارىن قويىپ, مىڭنان بٸر ونىن عانا ەلگە ەكەلدٸك. بۇدان كەيٸن «قازاقستان اۋعانستانداعى قازاقتاردى كٶشٸرٸپ الىپ جاتىر» دەپ ايدى اسپانعا شىعارىپ ماقتاندىق.
ال قالعان قايدا بارارىن بٸلمەي, تٸپتٸ كەيبٸر قازاقتاردىڭ «قازاق» دەگەن كۋەلٸگٸ بولسا دا «سەنٸڭ بالاڭدا جوق, ەيەلٸڭدە جوق» دەپ ەلشٸلٸكتەن كەۋدەسٸنەن يتەرٸپ شىعارىپ جٸبەرگەن. بايقۇس قازاقتار بارار جەر باسار تاۋى جوق, قورعانسىز كٷيدە اشتىق پەن ازاپتى كٷندەردٸ كەشۋدە.
بٸزدٸڭ بٸر-بٸرٸنە قايشى زاڭدارىمىزدا قازاقستان ازاماتتىعىن تەك شەتەلدەگٸ ەتنيكالىق قازاقتار عانا الادى دەلٸنگەن, ول ٷشٸن ولار «قازاق» ەكەنٸن تٸلٸمەن ەمەس قۇجاتپەن دەلەلدەۋٸ كەرەك, سٶيتە تۇرا رەسەيدٸڭ ورىستارى ەش كەدەرگٸسٸز قازاقستانعا ٶتٸپ جاتىر.
وعان مىناداي بٸرنەشە سەبەپ بار:
1) اۋعانستان قازاقتارىن قازاقستانمەن كٶرشٸلەس, ارالاس-قۇرالاس جاتقان ٶزبەكستان, موڭعولييا, قىتايداعى قازاقتارمەن سالىستىرۋعا كەلمەيدٸ, اۋعانستان قازاقستانمەن شەكارالاس ەمەس, قازٸرگە دەيٸن ونداعى قازاقتارمەن بايلانىس مٷلدەم جوق بولدى.
2) اۋعانستان قازاعى سوناۋ 1820 جىلدان باستاپ قازاقستاننان قونىس اۋدارعان قازاقتار, سانى دا از بولعاندىقتان ۇزاق ۋاقىت ٸشٸندە تٸلدەرٸنەن ايىرىلىپ, اسسيميياتسيياعا ۇشىراعان.
3) قازاقستان تەۋەلسٸزدٸك العاننان بەرٸ اۋعانستانداعى قازاقستان ەلشٸلٸگٸ سونداعى قازاقتارعا 30 جىل بويى ولارعا ارناپ بٸردە-بٸر تٸل, دەستٷر ٷيرەتەتٸن مەدەني ورتالىق اشپاعان.
ال قازٸر ۋكرايناداعى جاعدايعا بايلانىستى ەۋروپا ەلدەرٸ ۋكراينادان ميليونداعان ادامداردى ۇلتىنا, نەسٸلٸنە, دٸنٸنە قاراماستان قۇشاق جايىپ قارسى الىپ جاتىر.
ال بٸز بولساق ٶز قازاعىمىزدى كەۋدەسٸنەن يتەردٸك. قىتايداعى 3 ميلليون قازاقتى ونى تاستادىق. شەكارا جابىق, ال قىتايلار ارناۋلى رەيسپەن ەمٸن-ەركٸن ۇشىپ ەلٸمٸزگە كەلٸپ جاتىر. سوندا مىنا قازاقستان كٸمنٸڭ مەملەكەتٸ? كٸمگە كەرەك? وسىلاردى كٶرٸپ قانىڭ قاينايدى.
«جاڭا قازاقستان» كٸم ٷشٸن قۇرىلۋ كەرەك? «جاڭا قازاقستان» – ٶز ەلٸندە تۇرىپ ٶز تٸلٸندە سٶيلەي الماعان, ٶز ەلٸندە تۇرىپ ٶز بايلىعىن ٶزٸ پايدالانا الماعان, ٶز ەلٸندە تۇرىپ, ٶزٸن وسى مەملەكەتتٸ قۇراۋشى ۇلت رەتٸندە سەزٸنە الماعان, ٶز وتانىندا تۇرىپ ٶز وتانىنا كٸرە الماعان قازاقتار ٷشٸن عانا قۇرىلۋى كەرەك...
