بٷگٸنگٸ قوعامنىڭ تٸرشٸلٸك اعىمىن جاستاردىڭ كٶزٸمەن قاراپ كٶرسەك, كٶپ دٷنيەگە جاڭاشا بويلاۋعا بولاتىنىنا كٶز جەتكٸزەر ەدٸك. قازٸر تٷرلٸ سالادا جەتٸستٸكتەرگە جەتكەن قازاق جاستارىنىڭ قاتارى كٶپ. ەلٸمٸزدٸڭ ەلەۋمەتتٸك-ەكونوميكالىق احۋالىنا ٷلەس قوسقان ازاماتتاردىڭ بٸرٸ – اسقار بەلەكباەۆ. ساياحاتتاۋ ارقىلى اقپارات جيناپ, دامىعان ەلدەردەن تەجٸريبە جيناقتاپ, ماركەتينگ سالاسىندا وقىعانى مەن توقىعانى مول اسقار ەلگەلدٸۇلىمەن ماماندىققا باۋلۋدىڭ ەرەكشەلٸگٸ جايلى, عۇمىر بويى وقۋ مەن ٸزدەنۋدٸڭ جاڭا زامان تالابىنا ٷيلەسۋٸ تۋرالى, سونداي-اق, ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسى مەن جاڭا تەحنولوگييالار تۋرالى پٸكٸر الماسىپ, ەڭگٸمەلەسكەن ەدٸك.
– بٷگٸندە قازاقستاننىڭ قارقىندى دامۋ ٷردٸسٸن مۇناي-گاز سالاسىنسىز ەلەستەتۋ مٷمكٸن ەمەس, – دەيدٸ اسقار بەلەكباەۆ. – دەسەك تە بولاشاقتا ەل ەكونوميكاسىنىڭ نەگٸزگٸ قوزعاۋشى كٷشٸ رەتٸندە مۇناي-گاز سالاسى ەكٸنشٸ, ٷشٸنشٸ ساتىعا تٶمەندەپ, جاڭا تەحنولوگييالارعا جول بەرۋٸ كەرەك.
ٶيتكەنٸ, قازٸر ەكونوميكانىڭ دامۋىنا جوعارى كەسٸبيلٸك پەن تەحنيكالىق داعدىلار اسا قاجەت. ەل ازاماتتارىنىڭ ٷيلەرٸندەگٸ جىلۋ مەن جايلىلىق, كٶپتەگەن كەسٸپورىندار مەن ٶندٸرٸستەردٸڭ قىزمەتٸن تسيفرلاندىرۋ جولىنا تٷسٸرۋدە. كٷندەلٸكتٸ ٶمٸرٸمٸزگە زامان يننوۆاتسييالىق تەحنولوگييالاردى ەنگٸزۋدٸڭ ماڭىزى زور. سوندىقتان ەلٸمٸز زاماناۋي تەحنولوگييالاردىڭ تٸلٸن بٸلەيٸن مامانداردىڭ سانىن ارتتىرۋ كەرەك, – دەيدٸ مامان.
اسقار ەلگەلدٸۇلىنىڭ ايتۋىنشا, بولاشاقتا ەلەمدەگٸ مۇناي-گاز سالاسىنداعى ٶندٸرٸستٸك پروتسەستەرمەن قوسا, تٷرلٸ سالالار ايتارلىقتاي ٶزگەرٸسكە ۇشىرايدى. الداعى ۋاقىتتا كاسكا كيگەن مۇنايشىنىڭ بەينەسٸ تاريح قويناۋىندا قالىپ, 10-15 جىلدان كەيٸن مۇناي ٶندٸرۋ ٷشٸن شالعاي دالاداعى ۆاحتالىق اۋىلدا تۇرۋدىڭ قاجەتٸ بولماي قالادى. جۇمىستىڭ كٶپ بٶلٸگٸن قالادا وتىرىپ باسقارۋعا بولاتىن مٷمكٸندٸك تۋىپ, نەگٸزٸگٸ جۇمىستاردىڭ كٶپشٸلٸگٸن روبوتتار اتقارادى. كەسٸپورىنداردىڭ, ٶندٸرٸس پروتسەستەرٸنٸڭ تسيفرلىق مودەلدەرٸن قۇراستىراتىن IT-مامان بولادى.
– ٶنٸم شىعارۋ, ٶڭدەۋ جۇمىستارىنىڭ دامۋى حالىق پەن تاۋار ٶندٸرۋشٸلەردٸڭ التىن كٶپٸرٸ بولعان ماركەتينگتەردٸڭ كٶمەگٸنسٸز جٷزەگە اسۋى نەعايبىل. ٶيتكەنٸ, ەكونوميكانىڭ قوزعاۋشى سالاسى – ماركەتينگ. ماركەتينگ – شارۋاشىلىق شەشٸمدەردٸ قابىلداۋ ٷشٸن نارىقتا ورىن الىپ جاتقان ٷردٸستەردٸ مۇقييات ەسەپكە الۋدى قاراستىراتىن كاپيتاليستٸك كەسٸپورىندى باسقارۋ جٷيەلەرٸنٸڭ بٸرٸ.
ماركەتينگ ماقساتى – ٶندٸرٸستٸڭ قوعامدىق سۇرانىسقا, نارىق تالاپتارىنا سەيكەس بولۋى ٷشٸن جاعداي جاساۋ, نارىقتى زەرتتەۋ, ٶنٸم ٶتكٸزۋدٸ قارقىنداتۋ, تاۋارلاردىڭ بەسەكەلەستٸك قاسيەتٸن جوعارىلاتۋ بويىنشا ۇيىمداستىرۋشىلىق – تەحنيكالىق شارالار جٷيەسٸن قۇراستىرادى.
جالپى ماركەتينگتٸڭ نەگٸزگٸ قىزمەتتەرٸ – سۇرانىستى, باعا قالىپتاستىرۋ مەسەلەلەرٸن, جارناما مەن ٶتكٸزۋدٸ ىنتالاندىرۋدى زەرتتەۋ, تاۋار اسسورتيمەنتٸن, ٶتكٸزۋ مەن ساۋدالىق وپەراتسييالاردى جوسپارلاۋ, تاۋارلاردى ساقتاۋ, تاسىمالداۋ, ساۋدا-كوممەرتسييالىق پەرسونالدى باسقارۋ, تۇتىنۋشىلارعا قىزمەت كٶرسەتۋدٸ ۇيىمداستىرۋ بويىنشا قىزمەت بولىپ تابىلادى. قازٸرگٸ تاڭدا بۇل سالا قازاقستاندا جىلدام دامىپ كەلەدٸ, – دەگەن اسقار مىرزا اتالمىش سالانى مەڭگەرۋدٸ ستۋدەنت كەزٸنەن باستاپتى.
ول ەڭ العاش ەڭبەك جولىن «Japan Tobacco International (JTI)» دەگەن ەلەمنٸڭ 120 ەلٸندە ٶكٸلدٸگٸ بار حالىقارالىق كومپانييادان باستاعان. الپاۋىت كومپانييادا ەڭبەك ەتە جٷرٸپ ماركەتينگ, قارجى, ساتۋ-ساتىپ الۋ سىندى بيزنەستٸڭ قاينار كٶزدەرٸن مەڭگەرٸپ, كومپانيياعا تابىس ەكەلۋشٸ مامان رەتٸندە رەزيۋمەسٸ قالىپتاستىرعان.
اتالمىش كومپانييادا حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردى ساتۋ مەحانيزمدەرٸن نەگٸزدەپ, ٶركەندەۋ جولدارىن قاراستىرىپ, مەكەمەنٸڭ قارجىلىق تابىسقا جەتۋٸنە مۇرىندىق بولادى.
كٷنٸ-تٷنٸ ەتكەن ەڭبەگٸمنٸڭ ٶتەۋٸ بولار, كومپانييا ەكٸمشٸلٸگٸ شىمكەنت قالاسىمەن قوسا بايقوڭىر قالاسى, تٷركٸستان, جامبىل, قىزىلوردا وبلىستارى بويىنشا «كٶتەرمە جەنە قوسالقى ديستريبيۋتسييانى دامىتۋ جٶنٸندەگٸ اۋماقتىق ساتۋ مامانى» دەگەن لاۋازىمدى ۇسىندى. سەنٸپ تاپسىرعان جۇمىسقا جاۋاپكەرشٸلٸكپەن قاراپ, ٶز يدەيالارىمدى ەنگٸزٸپ, اتالعان ايماقتا ساتۋ كٶلەمٸن 28 پايىزعا, كليەنتتٸك بازانى 25 پايىزعا ۇلعايتىپ, كومپانييانىڭ باسشىلىعىنىڭ تاراپىنان العىس ارقالادىم, – دەيدٸ اسقار ەلگەلدٸۇلى.
ول «Japan Tobacco International» كومپانيياسىندا ەلەۋلٸ ەڭبەك ەتە جٷرٸپ «Mevius ساتۋ» كونكۋرسىنىڭ باس جٷلدەسٸنە يە بولعان. رەسەيدٸڭ پەتەربۋرگ قالاسىنا ەرەكشە قابٸلەتتٸ ادام رەتٸندە تەجٸريەبە الماسۋ مٷمكٸندٸگنە يە بولىپتى. سونداي-اق, «LD Real Champions» بايقاۋىنىڭ قورىتىندىسى نەگٸزٸندە قازاقستان بويىنشا 1 ورىندى يەلەنگەن.
اسقاردىڭ مۇنداي جەتٸستٸكتەرٸنەن حاباردار بولعان كەيبٸر كومپانييالار ونى ٶزدەرٸنە جۇمىسقا شاقىرا باستايدى. 2017 جىلى استانا قالاسىنداعى «Eurofloor Company» كومپانيياسىنان ۇسىنىس تٷسەدٸ. بۇل ۇسىنىستى قابىلداعان ول بۇل كومپانييادا دا ٶز بٸلٸكتٸلٸگٸن سىناپ كٶرەدٸ. كومپانييا حالىق تۇتىناتىن تاۋارلاردى, ياعني, قۇرىلىس ماتەريالدارىن ساتۋمەن, جٶندەۋ, جوبالاۋ جۇمىستارىمەن اينالىساتىنى بەلگٸلٸ. اسقار ديرەكتوردىڭ ساتۋ جٶنٸندەگٸ ورىنباسارى لاۋازىمىنا تاعايىندالىپ, بٸراز جىل ەڭبەك ەتكەن. ول كومپانييادا جۇمىس ٸستەپ جٷرٸپ كليەنتتٸك بازا 50-دەن 142-گە دەيٸن ارتتىردى. ونداعان ادامعا جۇمىس بەرٸپ, بٸر اپتا ٸشٸندە كومپانيياعا ميلليونداعان تابىس ەكەلگەن.
ودان كەيٸن شىمكەنت قالاسىنداعى «Pharmprovide» كومپانيياسىنا اۋىسىپ, مەديتسينا, فارماتسەۆتيكا سالاسىندا تەجٸريبە جينايدى. «اۆتوگاز ترەيد» مەكەمەسٸنە شاقىرتۋ العانشا «Pharmprovide» كومپانيياسىندا جەمٸستٸ ەڭبەك ەتٸپ, تاعى بٸر بەلەستٸ باعىندىرادى.
«اۆتوگاز ترەيد» GASENERGY پرەميۋم اۆتوجانارماي قۇيۋ ستانتسييالارىنىڭ جەلٸسٸ مەكەمەسٸندە ەڭبەك ەتٸپ جٷرٸپ كومانداسىمەن بٸرگە ساتۋ كٶلەمٸن 20 پايىزعا ۇلعايتىپ 2 اۆتوجانارماي قۇيۋ ستانتسيياسىن, 13 اۆتوموبيل گازىن تولتىرۋ ستانتسيياسىن اشىپ, 81 ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتەدٸ.
– اسقار مىرزا, ەڭبەك جولىڭىزعا قاراساق, بٸر باعىتتا تٷرلٸ سالانى دامىتۋ ٷشٸن تەر تٶگٸپ, ەڭبەك ەتكەنٸڭٸزدٸ بايقاۋعا بولادى. بيزنەستەن, ەكونوميكادان, جاڭا تەحنولوگييالاردان حابارىڭىز بار ادام رەتٸندە ايتىڭىزشى, مۇنايسىز بولاشاقتىڭ ەيتەۋٸر بٸر كەلەرٸ انىق. ول كەزدە بٸزدٸڭ مۇنايعا بايلانعان ەكونوميكامىزدىڭ جاي-كٷيٸ نە بولادى?
– مۇنايسىز بولاشاققا قاتىستى دٷنيەجٷزٸ ساراپشىلارىنىڭ ەرتٷرلٸ بولجامدارى بار. بٷگٸندە مۇناي – شارىقتاۋ شەگٸنەن ٶتٸپ كەتكەن رەسۋرس, وسىلاي دەپ ناقتى بولجاپ ايتىپ وتىرعان ماماندار بار. سەبەبٸ, قازٸر «Tesla» ەلەكتروموبيلدەر شىعارىپ جاتىر. مۇناي دەۋٸرٸ مۇنايدىڭ تاۋسىلۋىنا بايلانىستى اياقتالمايتىنى انىق.
مۇناي بولا بەرەدٸ, ال ەنەرگييا رەسۋرستارى باسقا كٶزگە اۋىسادى. بولاشاقتا تەحنولوگييانىڭ دامۋىنا بايلانىستى مۇنايعا تەۋەلدٸ بارىس-كەلٸس, قاجەتتٸلٸكتەر ازايا بەرەتٸنٸ انىق. سوندىقتان دا ەلٸمٸزدٸڭ ەكونوميكاسىن ەرتاراپتاندىرۋ ماڭىزدى. مەملەكەتٸمٸز وسىعان بايلانىستى تٷرلٸ شارالار جاساپ جاتقانىنا حابارىم بار. سولاردىڭ بٸرٸ – «جاسىل» ەكونوميكا.
– سوڭعى جىلدارى, ەسٸرەسە كوروناۆيرۋس پاندەميياسىنان كەيٸن تالاي مەملەكەتتەردٸڭ ەكونوميكالىق, ەلەۋمەتتٸك ساياساتى ٶزگەرە باستادى. قازاقستان بيزنەسٸ مەن جەكە سەكتورلارى قاي باعىتقا بەت بۇرا باستادى?
– پاندەمييادان كەيٸن قاراپايىم جۇمىس, وقۋعا دەگەن ۇستانىم, كٶزقاراس ٶزگەردٸ. تسيفرلى ەلەمنٸڭ قاجەتتٸلٸگٸ وراسان ەكەنٸن سول پاندەمييادا سەزٸلدٸ. سەبەبٸ پاندەميياعا دەيٸن دامىعان ەلدەردە عانا ٶزەكتٸ بولعان ونلاين-ەلەم پاندەمييا كەزٸندە كٷللٸ دٷنيەجٷزٸندە تولىق سالتانات قۇرۋعا كٶشتٸ. تسيفرلى تەحنولوگييا كەيبٸر سالالارعا تٷبەگەيٸ ٶزگەرٸستەر ەنگٸزگەنٸنە كٶزٸمٸز جەتٸپ وتىر. سوندىقتان بٸز دە ٶز سالامىزدا تسيفرلاندىرۋ, جاڭا تەحنولوگييالارعا بەيٸمدەۋ جۇمىستارىن قولعا الىپ, وسىعان بايلانىستى تىڭ جوبالارمەن اينالىسىپ جاتىرمىز.
– ٶزٸڭٸز جۇمىس ٸستەپ جٷرگەن سالاڭىزدا ماماننىڭ كٶپتٸلدٸ بولۋ ماڭىزدى. ايتىڭىزشى, جۇمىس تەجٸريبەڭٸزدە تٷرلٸ تٸلدٸك قاجەتتٸلٸكتەر بولدى ما?
– مەن ٶزٸم بٸرنەشە تٸلدٸ ەركٸن مەڭگەرگەن اداممىن, سوندىقتان جۇمىستا تٸلدٸك قيىندىقتار ەشقاشان بولعان ەمەس. وتاندىق جەنە شەتەلدٸك كومپانييالاردا اعىلشىن تٸلٸن بٸلۋ ماڭىزدى. سونىمەن بٸرگە ورىس تٸلٸنە دە سۇرانىستار بار.
تٸلدٸ جاقسى مەڭگەرگەن سايىن ادامنىڭ جالاقىسى جوعارى جۇمىسقا تۇرۋ مٷمكٸندٸگٸ دە ارتا تٷسەدٸ. مۇنى مويىنداۋىمىز كەرەك, قانشا قيىن بولسا دا. ال مەملەكەتتٸك تٸلگە قاتىستى ايتار بولساق, ونىڭ ٸسكەرلٸك سالادا كەڭەيۋٸنە مەملەكەت تە, حالىق تا مٷددەلٸ بولۋى شارت.
قازٸر دٷنيەجٷزٸ بويىنشا كەز كەلگەن بيزنەس سالاسىندا مامانعا قويىلاتىن تٸلدەن كەيٸنگٸ تالاپ – كوممۋنيكاتسييانى بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيدە مەڭگەرۋٸ ماڭىزدى بولىپ تۇر.
بٷگٸندە ەلەم ەلدەرٸ ينتەرنەت جەلٸلەرٸ ارقىلى جىلدام قوعامداسۋدا. مۇنىڭ ٶزٸ ادامداردىڭ ىڭعايلى ٶمٸر سالتىنا بەيٸمدەلۋٸنە تەزدەتەتٸنٸ انىق. ال ول ىڭعايلى ٶمٸردٸ ورناتۋعا كەي ادامداردىڭ ەكونوميكالىق ەلەۋەتٸ جەتە مە, جەتپەي مە دەگەن سۇراق تۋىندايدى.
ەكونوميكالىق دامۋدىڭ باستى شارتى – Unlimited wants, ياعني قازاقشا ايتقاندا, ادامنىڭ تاۋارلاردى, يگٸلٸكتەردٸ, قىزمەتتەردٸ شەكسٸز تۇتىنۋعا قۇمارلىعى. ونى ٷنەمٸ تولتىرىپ, جەتكٸزٸپ وتىرۋعا بٸز سەكٸلدٸ مامانداردىڭ بەيٸمدٸلٸگٸ مەن جىلدام ەرەكەت ەتۋٸنە تٸكەلەي بايلانىستى.
سوندىقتان جۇمىس بارىسىندا بارلىق ەلەۋمەتتٸك توپتارمەن ەتەنە جاقىنداپ, تيياناقتى دا سەنٸمدٸ ەڭبەك ەتە بٸلسەڭ, تالاي بيٸك اسۋلاردى باعىندىرىپ, كٶپتەگەن جەتٸستٸكتەرگە جەتۋگە بولادى.
قازاقتىڭ ەربٸر ازاماتى ەلٸنٸڭ دامۋىنا جان-جاقتى اتسالىسسا دەيمٸن. شەتەلدەن العان بٸلٸمٸمەن, بٸلٸكتٸلٸگٸمەن, العان تەجٸريبەسٸمەن جۇمىستا بٶلٸسسە, وندا ٶزٸ عانا ەمەس, كٶپتەگەن ادامداردىڭ بابى كەلٸپ, باعى اشىلار ەدٸ.
قازاقتا «بٸر ادام قازعان قۇدىقتان مىڭ ادام سۋ ٸشەدٸ» دەگەن ناقىل سٶز بار. ەربٸرٸمٸز وسىناۋ ۇلى قاعيدامەن ٶمٸر سٷرسەك, ادام ٶزٸن عانا ەمەس, ٶزگەلەردٸڭ قۋانىشى ٷشٸن ەڭبەك ەتسەك, مەملەكەتٸمٸز دامىعان ەلدەردٸڭ قاتارىنا قوسىلادى دەگەن سەنٸمدەمٸن.
– ەڭگٸمەڭٸزگە راحمەت!
سۇحباتتاسقان كەنجە جانبۋرشينا
