بٷگٸندە قازاقستان پوليتسيياسىنىڭ قۇزٸرەتٸندە 22 مىڭ كامەرا بار, سول ارقىلى قۇقىق قورعاۋ قىزمەتكەرلەرٸنٸڭ قىلمىستىق ٸستەردٸ تەرگەۋ كەزٸندە قالاي ەرەكەت ەتەتٸنٸن باقىلايدى. قازاقستاندا ازاپتاۋلارعا جەنە ادامدارعا قاتىگەزدٸك كٶرسەتۋدٸڭ كەز كەلگەن تٷرٸنە مٷلدەم تٶزبەۋشٸلٸك تەك سٶز جٷزٸندە عانا ەمەس, ٸس جٷزٸندە دە قولعا الىنعان.
قازاقستاندا ازاپتاۋعا قارسى ۇلتتىق الدىن الۋ تەتٸگٸ قۇرىلعان
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ەڭ باستىسى, بٸز ازاپتاۋعا مٷمكٸندٸك بەرەتٸن جٷيەنٸ ٶزگەرتٸپ جاتىرمىز. بۇل باعىتتاعى شارۋالار ەۋروپالىق ەلدەردەگٸدەي, كەيبٸر پوستكەڭەستٸك مەملەكەتتەردەگٸدەي, مىسالى, گرۋزييا مەن بالتىق جاعالاۋىنداعىداي جٷزەگە اسۋدا.
زورلىق-زومبىلىق پەن ازاپتاۋعا تىيىم سالۋ ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ بٸرقاتار حالىقارالىق ٸرگەلٸ قۇجاتتارعا دا, ەلەم ەلدەرٸنٸڭ باسىم كٶپشٸلٸگٸنٸڭ ۇلتتىق زاڭناماسىنا دا ەنگٸزٸلگەن, تانىلعان. بۇل جاعىنان ورتالىق ازييا ەلدەرٸ دە شەت قالماق ەمەس. ەلٸمٸزدٸڭ باستى زاڭى كونستيتۋتسييادا ازاپتاۋ مەن قاتىگەزدٸككە كەز كەلگەن جاعدايدا جەنە ەشبٸر ەرەكشەلٸكسٸز تىيىم سالۋ قاراستىرىلعان.
دەسە دە ادامداردى ازاپتاۋ مەن قاتىگەزدٸككە تٶزبەۋشٸلٸكتٸ بارلىق دەڭگەيدە جارييالاۋمەن قاتار, تيٸمدٸ پروفيلاكتيكالىق-نورماتيۆتٸك قۇقىقتىق بازانى ەزٸرلەۋ قاجەت. ال قازاقستاندا زاڭسىز ەرەكەتتەردٸڭ الدىن الۋ جەنە جويۋ باعىتىندا بەلگٸلٸ قادامدار جاسالۋدا.
– 2008 جىلى قازاقستان ازاپتاۋلارعا جەنە باسقا دا قاتىگەز, ادامگەرشٸلٸككە جاتپايتىن نەمەسە ار-نامىستى قورلايتىن ٸس-ەرەكەتتەر مەن جازالارعا قارسى حالىقارالىق كونۆەنتسييانى راتيفيكاتسييالادى, بەس جىلدان كەيٸن, 2013 جىلى زاڭناماعا بٸرقاتار تٷزەتۋلەر ەنگٸزٸلگەننەن كەيٸن رەسپۋبليكادا ازاپتاۋعا قارسى ۇلتتىق الدىن الۋ تەتٸگٸ قۇرىلدى, – دەيدٸ قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ۋەكٸل ارتۋر لاستاەۆ.
بۇل تەتٸك قازٸرگٸ ۋاقىتتا ومبۋدسمەن ينستيتۋتىنىڭ جەنە ازاماتتىق قوعام ٶكٸلدەرٸنٸڭ قىزمەتٸن ٷيلەستٸرۋدٸ كٶزدەيتٸن «ومبۋدسمەن+» مودەلٸ بويىنشا جۇمىس ٸستەيدٸ. ۇلتتىق الدىن الۋ تەتٸگٸ مٷشەلەرٸ – زاڭگەرلەر, قۇقىق قورعاۋشىلار, ەلەۋمەتتٸك قىزمەتكەرلەر, دەرٸگەرلەر, مۇعالٸمدەر, جۋرناليستەر, پسيحولوگتاردان قۇرالعان – بارلىعى 136 ادام.
ارتۋر لاستاەۆتىڭ سٶزٸنە قاراعاندا, بۇل مەملەكەتتٸك مەكەمەگە ٷيلەستٸرۋ كەڭەسٸ دە (27 قاتىسۋشى) كٸرەدٸ, ونىڭ مٷشەلەرٸ ازاپتاۋعا ۇشىراعان ادامداردىڭ سانى تۋرالى اقپارات الۋعا, پروفيلاكتيكالىق جەنە جوسپاردان تىس تەكسەرۋلەر جٷرگٸزۋگە, جەكە ٶزٸ, كۋەگەرلەرسٸز, ەركٸن ەڭگٸمەلەسۋگە قۇقىلى. سونىمەن قاتار ازاپتاۋعا ۇشىراعان ادامداردى ورنالاستىرۋعا بولاتىن وبەكتٸلەردٸ تاڭداپ, بارىپ, حابارلامالار مەن شاعىمداردى قابىلداي الادى.
تۇتقىنداردىڭ ازاپتاۋعا قاتىستى شاعىمى 7 ەسەگە ازايعان
قر باس پروكۋرورى بەرٸك اسىلوۆتىڭ مەلٸمەتٸنشە, 2022 جىلعى ناۋرىزدا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا 2023 جىلدىڭ قاڭتارىنان باستاپ ازاپتاۋ ٸستەرٸن تەك پروكۋرورلار تەرگەيتٸنٸن تاپسىرعان بولاتىن.
– ىستامبۇل حاتتاماسىنىڭ قاعيداتتارىنا سەيكەس ازاپتاۋدى تەرگەۋ بويىنشا نۇسقاۋلىقتار مەن ەدٸستەر ەزٸرلەندٸ, بىلتىرعى ناۋرىز ايىندا زاڭناماعا «قاتىگەز, ادامگەرشٸلٸككە جاتپايتىن نەمەسە ار-نامىستى قورلايتىن قارىم-قاتىناس» تٷسٸنٸگٸ, وسى قىلمىستاردىڭ سۋبەكتٸلەرٸنٸڭ اۋماعى ەنگٸزٸلدٸ. قىلمىستىق قۋدالاۋ ورگاندارى مەن تٷزەۋ مەكەمەلەرٸ بەينەباقىلاۋ كامەرالارىمەن جابدىقتالۋدا, – دەدٸ باقىلاۋشى ورگاننىڭ جەتەكشٸسٸ.
ول پروكۋرورلاردىڭ قولدا بار رەسۋرستارعا قوسىلىپ, ونلاين باقىلاۋ جٷرگٸزەتٸنٸن اتاپ ٶتتٸ. قازاقستان پوليتسيياسىندا بارلىعى 22 مىڭنان استام بەينەكامەرا جۇمىس ٸستەيدٸ. ٸشكٸ ٸستەر مينيسترلٸگٸمەن بٸرلەسە وتىرىپ, «كٶرٸنبەيتٸن اۋماقتاردى» جويۋ جۇمىستارى جالعاسۋدا.
وسىنداي جۇمىستاردىڭ نەتيجەسٸندە, 2023 جىلى قازاقستاندىق تۇتقىندار اراسىنداعى ازاپتاۋلارعا قاتىستى شاعىمدار سانى 7 ەسەگە (36-دان 5-كە دەيٸن) ازايعان. سونداي-اق, قىلمىستىق ٸستەردٸڭ 94 پايىزى ەلەكتروندى تٷردە تەرگەلۋدە.
– وندا بارلىعى اشىق جەنە سۋدياعا, پروكۋرورعا جەنە ادۆوكاتقا كٶرٸنەدٸ. بۇل قىسىم كٶرسەتۋ مەن بۇرمالاۋدىڭ العىشارتتارى مەن مٷمكٸندٸكتەرٸن ازايتادى. بيىل بٸز ازاپتاۋ تۋرالى مەلٸمدەمەلەر مەن قىلمىستىق ٸستەر تۋرالى اقپاراتتى اۆتوماتتى تٷردە تالدايتىن جٷيەنٸ ٸسكە قوستىق. بۇل بٸزگە كٶپتەگەن دەرەكتەردٸ انىقتاۋعا ىقپال ەتەدٸ, – دەپ قوستى ەلٸمٸزدٸڭ باس پروكۋرورى.
سونداي-اق راقىمشىلىققا, قىلمىس مەرزٸمٸنٸڭ ٶتۋٸنە, بەلسەندٸ تٷردە ٶكٸنۋٸنە نەمەسە تاراپتاردىڭ تاتۋلاسۋىنا بايلانىستى ازاپتاۋدى جاساعان ادامداردى قىلمىستىق جاۋاپكەرشٸلٸكتەن بوساتۋعا تىيىم سالۋلار زاڭعا ەنگٸزٸلدٸ.
ساراپشىلار قازاقستان ازاپتاۋلارعا قارسى كٷرەس بويىنشا دەيەكتٸ جۇمىس جٷرگٸزٸپ جاتقانىن جەنە ازاپتاۋلار مەن كەز كەلگەن ادامگەرشٸلٸككە جاتپايتىن ەرەكەتتەرگە مٷلدەم تٶزبەۋشٸلٸك جارييالاعانىن ايتادى. باس پروكۋراتۋرا ٶكٸلدەرٸنٸڭ دەرەگٸنشە, اۋقىمدى جۇمىستار اتقارىلىپ, وزىق ەلەمدٸك تەجٸريبەلەر زەردەلەنگەن.
ازاپتاۋدى بولدىرماۋ ٷشٸن ەلدە كٶپتەگەن نورمالاردى جٷزەگە اسىرۋعا جول اشاتىن بٸرقاتار زاڭنامالىق شارالار قابىلداندى.
– 2023 جىلدىڭ ناۋرىز ايىندا قىلمىستىق كودەكسكە «ٶزگە دە قاتال ادامگەرشٸلٸككە جاتپايتىن ەرەكەتتەر» تٷسٸنٸگٸ ەنگٸزٸلدٸ, 146-باپ قىلمىسسىزداندىرىلدى. وعان قوسا, «قىزمەت بابىندا ەرەكەت ەتەتٸن ادام» ۇعىمى قوسىلدى. وسىلايشا بٸز ادام قۇقىقتارى قاعيداتتارىنا ادال ەكەنٸمٸزدٸ مەلٸمدەيمٸز, زاڭنامامىزدا زاڭنىڭ ٷستەمدٸگٸن جارييالايمىز, – دەدٸ قر باس پروكۋراتۋراسى ارنايى پروكۋرورلار قىزمەتٸنٸڭ باسشىسى ريزابەك وجاروۆ.
سونداي-اق, ول ارنايى پروكۋراتۋرانىڭ ازاپتاۋ فاكتٸلەرٸ بويىنشا جۇمىس ٸستەۋ الگوريتمٸن جاساعانىن ايتتى. قازٸر بۇل ۆەدومستۆو ازاپتاۋ بويىنشا 220 قىلمىستىق ٸستٸ تەرگەپ جاتىر. ەربٸر قىلمىستىق ٸس بويىنشا قۇقىق قورعاۋ ورگاندارىنىڭ ٸس-ەرەكەتٸنە تٷبەگەيلٸ باعا بەرٸلەدٸ, مۇنداي قىلمىستى جاساۋعا ىقپال ەتكەن سەبەپتەر مەن شارتتار ناقتىلانادى.
– تەرگەۋ – بۇل جاعدايلار مەن سەبەپتەردٸ انىقتاۋعا كٶمەكتەسەتٸن ٶتە ماڭىزدى فۋنكتسييا. بٸراق پروفيلاكتيكالىق جۇمىس تا ٶتە ماڭىزدى. «قۇقىق قورعاۋ قىزمەتٸ تۋرالى» زاڭنىڭ 80-بابىندا قول استىنداعى قىزمەتكەرلەرٸ ازاپتاۋعا جول بەرگەن باسشىلاردىڭ جاۋاپكەرشٸلٸگٸ قاراستىرىلعان. ەگەر بۇل تەتٸك تولىق جۇمىس ٸستەسە, بٸز ازاپتاۋدى ازايتامىز دەپ ويلايمىن, – دەدٸ ول.
ەۋروپا كەڭەسٸنٸڭ ىنتىماقتاستىق باعدارلامالارىن ٷيلەستٸرۋ جٶنٸندەگٸ ديرەكتورى كلاۋس نويكيرح ازاپتاۋلاردىڭ الدىن الۋ جۇمىستارى ٶتە ماڭىزدى دەپ ەسەپتەيدٸ. دەموكراتييانىڭ مٸندەتٸ – ادام قۇقىقتارىن قورعاۋ جەنە بارلىق ازاپتاۋ جاعدايلارىن جازاسىز قالدىرماۋ. بۇعان ەو-نىڭ نەگٸزگٸ قۇجاتتارىنىڭ بٸرٸ – ادام قۇقىقتارى جٶنٸندەگٸ ەۋروپالىق كونۆەنتسييا دا دەلەل.
