اتالعان جيىنعا قر دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە ەلەۋمەتتiك دامۋ ۆيتسە-مينيسترi سۆەتلانا جاقىپوۆا, ورتا ازييا بويىنشا كٶشi-قون جٶنiندەگi حالىقارالىق ۇيىمنىڭ ايماقتىق ٷيلەستiرۋشiسi دەيان كەسەروۆيچ, بۇۇ-نىڭ ورتا ازييا بويىنشا بوسقىندار iستەرi جٶنiندەگi جوعارعى كوميسسار باسقارماسىنىڭ ايماقتىق ٶكiلi بەرنارد دويل, قازاقستانداعى بۇۇ دامۋ باعدارلاماسى تۇراقتى ٶكiلiنiڭ ورىنباسارى مۋنحتۋيا التانگەرەل, قر جەنە ورتالىق ازيياداعى كٶشi-قون ساياساتى سالاسىنداعى مەملەكەتتiك ورگانداردىڭ, سونداي-اق, حالىقارالىق جەنە ٷكiمەتتiك ەمەس ۇيىمداردىڭ ٶكiلدەرi قاتىسىپتى.
جيىننىڭ ماقساتى – ورتالىق ازييا ەلدەرiنiڭ ەڭبەك كٶشi-قونى سالاسىنداعى جاڭا بەتالىستارىن ساراپتاۋ مەن ٶزارا تەجiريبە الماسۋ, كٶشi-قون زاڭناماسىنداعى ولقىلىقتاردى انىقتاپ, ورتاق ۇسىنىمدار جاساۋ ەكەن. وتىرىستا تۇرعىنداردىڭ تۇتاستىعىن قامتاماسىز ەتۋ, بوسقىنداردىڭ قۇقىقتارىن جٷزەگە اسىرۋ مەن حالىقارالىق تەجiريبەنi ەسكەرە وتىرىپ, اتالعان سالاداعى ايماقتىق ىنتىماقتاستىقتىڭ مٷمكiندiكتەرiن تالقىلاۋ قاراستىرىلعانعا ۇقسايدى.
سونىمەن, دەرەكتەر نە دەيدi? كٶشi-قون جٶنiندەگi حالىقارالىق ۇيىمنىڭ مەلiمەتiنشە, ەلەمدەگi ەربiر جەتiنشi ادام – بوسقىن. ال 2040 جىلى ەلەمدەگi بوسقىندار سانى 400 ميلليونعا كٶبەيۋi ىقتيمال. مۇنداي ساپىرىلىستان ورتالىق ازييا ەلدەرi دە شەت قالمايتىنعا ۇقسايدى. دەنساۋلىق ساقتاۋ جەنە ەلەۋمەتتiك دامۋ ۆيتسە-مينيسترi سۆەتلانا جاقىپوۆانىڭ ايتۋىنشا, ورتالىق ازييا تۇرعىندارىنىڭ دا جٶڭكiلگiشتiگi ارتا تٷسەدi-مىس.
جٶڭكiلۋ دەگەننەن شىعادى, قازاق شەكاراسىنان بەرi ٶتiپ جاتقان ەڭبەك ميگرانتتارىنا زەر سالساڭىز, “ەڭ موبيلدi” گاستاربايتەرلەر – قىتايلىقتار ەكەنiن بايقايسىز. قاڭتار مەن تامىز ارالىعىنداعى 8 اي iشiندە 11 مىڭ 641 قىتاي ازاماتى قازاق جەرiنە اياق باسقان. بۇل – بٷكiل ەۋرازييالىق وداق ەلدەرiنەن كەلiپ جاتقان ەڭبەك ميگرانتتارىنا جەتەعابىل ادام.
“2016 جىلدىڭ 8 ايىندا قازاقستانعا جۇمىسقا تۇرۋ ماقساتىندا 12 مىڭ 963 ادام (2015 جىلى 16 مىڭ 349), ەاەق قاتىسۋشى ەلدەرiنەن, ونىڭ iشiندە رەسەي ازاماتتارى – 9 مىڭ 388 ادام (2015 جىلى – 12 مىڭ 529), كىرعىزستاننان – 1 مىڭ 496 ادام (2015 جىلى — 1 مىڭ 138), بەلارۋس ەلiنەن – 394 ادام (2015 جىلى — 608) جەنە ارمەنييادان – 1 مىڭ 685 ادام (2015 جىلى — 2 مىڭ 074) كەلدi”, — دەيدi سۆەتلانا جاقىپوۆا.
ۆيتسە-مينيستر اتاعان وسى دەرەكتەن ٶتكەن جىلعا قاراعاندا تمد ەلدەرiنەن كەلەتiن ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ سانى ازايا باستاعانىن اڭداۋ قيىن ەمەس. ازايۋ سەبەبi نەدە? ونى ەكونوميكالىق داعدارىستان iزدەگەن ورىندى. قازiر باياعىداي كەۋدە قاعاتىن زامان ەمەس. مۇناي باعاسى قۇلدىراعاندا “دامۋدىڭ داڭعىل جولىنا تٷسكەن” قازاقستان تەسپiسiنەن جاڭىلعان شالا مولداداي iركiلدi. كٶپتەگەن كەسiپورىندار جابىلدى. جۇمىس ورىندارى قىسقارىپ جاتىر. مۇنداي جاعدايدا شەتتەن كەلگەن ەڭبەك ميگرانتى قازاقستاننان نە جەيدi? دەمەك, تمد ەلدەرiنەن بەرi اعىلاتىن جۇمىس كٷشiنiڭ ازايۋى تابيعي قۇبىلىس.
ال قىتايدان بەرi جىلجىعان نٶپiر جٶنiندە نە ايتۋعا بولادى? اينالدىرعان 8 اي iشiندە 11 مىڭ 641 قىتاي ازاماتى شەكارادان ٶتكەن. بۇل كٶپ پە, از با? مۇنى بiلۋ ٷشiن 11 مىڭ 641 ادامدى 8 ايعا بٶلiپ كٶرiڭiزشi – 1455-تەن كەلەدi. ياعني, 1,5 مىڭعا جۋىق ادام. ونى 30 كٷنگە شاقساڭىز, ەر كٷن سايىن 48 قىتاي ازاماتى بەرi ٶتiپ جاتىر دەگەن سٶز.
قىتايعا جالعا جەر بەرمەك بولعان بيلiكتiڭ ماقساتى “جەر قۇشىپ”, سوڭى موراتورييگە ۇلاسقانى بەلگiلi. بiراق, كٶرشi ەلدiڭ الدىندا قىرۋار قارىزى بار استانانىڭ كٶكەيiندە نە جاتقانى ەلi كٷمەندi. پرەزيدەنت سوڭعى ساپارىندا قۇنى 26 ملرد. دوللارعا باعالانعان 51 كەسiپورىن قۇرۋ جٶنiندە ۋاعدالاسىپ قايتتى. بۇل جۇمىستار قازiر باستالىپ تا كەتكەن. الايدا, بiز قازاققا جٶنi تٷزۋ كەسiپورىن قۇرىپ بەرمەككە بەكiنگەن قىتاي ماماندارى جوعارىداعى تiزiمگە ەنبەدi-اۋ دەپ توپشىلايمىز. ٶيتكەنi “جول كٶرسەتكiش”, “جٶن سiلتەگiش”, “ٷيرەتكiش” قىتاي ماماندارىن ەڭبەك ميگرانتتارىنىڭ قاتارىنا قالاي جاتقىزۋعا بولادى? ەندەشە, 51 كەسiپورىننىڭ ماشاقاتىمەن تاعى قانشا قىتاي بەرi ٶتتi? ەلi قانشاسى كەرەك-جاراعىن تٷگەندەپ, ارعى بەتتە تۇر?
جوعارىداعى ەسەپتi ارى قاراي تارقاتىپ كٶرەيiكشi, تەۋلiك سايىن 48 قىتاي ازاماتى بەرi ٶتەدi. ەندi وسىنى مينۋتقا شاقساڭىز, ەر جارتى ساعات سايىن – 1 قىتاي. سiز وسى ماقالانى وقىپ, “بۇل قالاي بولدى, ٶزi?” دەپ ويلانىپ ٷلگەرگەنشە قىسىق كٶز كٶرشiڭiزدiڭ جەنە بiر ٶكiلi الشاڭ باسىپ شەكارادان بەرi اتتادى. بۇل قاۋiپ ەمەس پە? مۇنى قاۋiپ ەمەس دەپ كiم ايتا الادى?!
سانسىزباي نۇربابا
دەرەككٶزٸ: islam.kz
