كەسٸپوداق ۇيىمىنىڭ نەگٸزگٸ قىزمەتٸ – جۇمىس بەرۋشٸمەن قارىم-قاتىناستا جۇمىسشىلاردىڭ مٷددەلەرٸن بٸلدٸرۋ. ەڭبەك جاعدايلارى, جالاقى دەڭگەيٸ, ەلەۋمەتتٸك كەپٸلدٸكتەردٸ رەتتەۋ. تەۋەلسٸز, ناعىز كەسٸپوداق ۇيىمى قىزمەتكەردٸڭ مٷددەلەرٸن قورعاۋعا تىرىسادى. جالاقىنى كٶتەرۋ, ەڭبەك جاعدايلارىن جاقسارتۋ, جۇمىس بەرۋشٸ جٸبەرگەن بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ ٷشٸن جۇمىس ٸستەيدٸ.
وسى رەتتە جۇمىسشىعا كەسٸپوداق ۇيىمى نە ٷشٸن كەرەك دەگەن سۇراق قوياتىن بولساق, جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ ەرتەڭگٸ كٷنگە دەگەن سەنٸمدٸلٸككە يە بولۋ ٷشٸن, ەشقاشان بەيبەرەكەتسٸزدٸك جاساۋعا مٷمكٸندٸگٸ بولماۋى ٷشٸن, قالىپتى جۇمىس جاعدايلارىنا قول جەتكٸزۋ ٷشٸن, ٶز مٷددەلەرٸن قالدىرۋ ٷشٸن, قولداۋ مەن قورعاۋدىڭ بولۋى ٷشٸن. مۇنىڭ بەرٸن تەك تەۋەلسٸز كەسٸپوداق جاساي الادى, ول جۇمىسشىنى قورعاۋدى بٸلەدٸ جەنە مۇنداي كەسٸپوداقتىڭ كٷشٸ اقشادا نەمەسە لاۋازىمداردا ەمەس, جۇمىسشىدا.
بٷگٸندە قازاقستاندا ٷش رەسپۋبليكالىق كەسٸپوداق بٸرلەستٸگٸ جۇمىس ٸستەيدٸ:
قر كەسٸپوداقتار فەدەراتسيياسى;
قازاقستان ەڭبەك كونفەدەراتسيياسى;
«امانات» قازاقستان كەسٸپوداقتار دوستاستىعى.
مۇنىڭ ٸشٸندە, قر كەسٸپوداقتار فەدەراتسيياسى ەكٸ ميلليوننان استام كەسٸپوداق مٷشەلەرٸ بار 160-قا جۋىق ەل مەن ايماقتان 330-دان استام ۇلتتىق كەسٸپوداق ورتالىعىن بٸرٸكتٸرەدٸ. فەدەراتسييا كەسٸپوداق مٷشەلەرٸنٸڭ مٷددەسٸ ٷشٸن ەرتٷرلٸ قوعامدىق-ساياسي جاعدايلاردا كٶپ جىلدىق تەجٸريبەسٸ بار ازاماتتىق قوعامنىڭ ماڭىزدى قۇرامداس بٶلٸگٸ.
قازاقستانداعى كەسٸپوداق ۇيىمدارىنىڭ جاڭا نارىقتىق جاعدايلارىنا بارابار جاڭا نىسانى مەن مەنٸ بٸرتٸندەپ قالىپتاستى. بٷگٸندە قازاقستاندىق كەسٸپوداق جاپپاي قوعامدىق بٸرلەستٸككە جاتادى, ول ميلليوننان استام جۇمىسشىنى بٸرٸكتٸرەدٸ.
قازٸرگٸ كەسٸپوداق ۇيىمدارىنىڭ قوعامدىق ۇيىم رەتٸندەگٸ قۇقىقتارى مەن مٸندەتتەرٸ, سونداي-اق كەسٸپوداق ۇيىمدارىنىڭ ەڭبەكشٸلەردٸ قورعاۋ ەدٸستەرٸ مەن تەسٸلدەرٸ ەڭبەك كودەكسٸندە جەنە «كەسٸپوداقتار تۋرالى» زاڭدا ايقىندالعان.
ۇجىمدىق شارت ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋدىڭ تيٸمدٸ نىسانى جەنە نارىق جاعدايىندا جۇمىس بەرۋشٸلەرگە ەسەر ەتۋدٸڭ ناقتى نىسانى بولدى, ول ارقىلى جۇمىس بەرۋشٸلەردٸڭ ەلەۋمەتتٸك جاۋاپكەرشٸلٸگٸ جٷزەگە اسىرىلادى. بٷگٸندە كەسٸپوداق ۇيىمدارى جۇمىس ٸستەيتٸن جەرلەردە ولاردىڭ اتىنان جۇمىس بەرۋشٸلەرمەن ۇجىمدىق شارتتار جاسالىپ, ٸسكە اسىرىلىپ جاتىر.
كەسٸپوداق بەلسەندٸ بولعان جاعدايدا, جۇمىس بەرۋشٸ قىزمەتكەردٸ ۇجىمدىق شارتقا سەيكەس ساناتورييلەردە ەمدەلۋگە جەنە بالالار دەمالىس لاگەرلەرٸنە تولىعىمەن ٶز ەسەبٸنەن نەمەسە ايتارلىقتاي ماتەريالدىق كٶمەكپەن جٸبەرەدٸ. ال بٸزدە كەسٸپوداق ۇيىمدارى قاراجات پەن كٷش جيناپ, بۇل جاۋاپكەرشٸلٸكتٸ ٶز مويىنلارىنا الىپ وتىر. بۇل كەڭەس وداعى كەزٸندە رەسمي سيپاتتا بولعان ۇجىمدىق شارت, ول بٷگٸندە جۇمىس بەرۋشٸلەردٸ قاۋٸپسٸز ەڭبەك جاعدايلارىن قامتاماسىز ەتۋگە, ولاردى جاقسارتۋعا جەنە قىزمەتكەردٸڭ قۇقىقتارىن بۇزباۋعا مەجبٷر ەتەدٸ. ەگەر قىزمەتكەرلەر جاپپاي جۇمىستان بوساتىلسا, جۇمىسىنان ايىرىلعان ادامداردى قورعاۋعا كەسٸپوداق ۇيىمى كەلٸپ, مەسەلەنٸ شەشۋگە زاڭ مەن جەرگٸلٸكتٸ بيلٸكتٸ تارتادى.
سونىمەن قاتار, ەڭبەك كودەكسٸ ەرەجەلەرٸنٸڭ شامامەن 80 پايىزى شارتتىق رەتتەۋدٸ قامتيدى. بۇل فۋنكتسييانى كەسٸپوداق ۇيىمدارى ۇجىمدىق شارت جاساسۋ ارقىلى ٶز موينىنا الادى جەنە بۇل ونىڭ قازٸرگٸ جاعدايداعى رٶلٸن ەدەۋٸر ارتتىرادى. بٷگٸندە كەسٸپوداق ۇيىمدارى بار جەردە مەنشٸكتٸڭ بارلىق تٷرٸندەگٸ كەسٸپورىننىڭ قىزمەتكەرلەرٸ ەلەۋمەتتٸك تۇرعىدا قورعالعان جەنە ەڭ كٶپ ەلەۋمەتتٸك يگٸلٸككە يە. بٸراق, ەرينە, بارلىق ەلدٸمەكەندە مۇنداي ەمەس, كەيبٸر كەسٸپورىنداردا قىزمەتكەرلەر ەلٸ دە جۇمىس بەرۋشٸنٸڭ وزبىرلىعىنان زارداپ شەگەدٸ.
بۇعان قوسا, بٷگٸندە كەسٸپورىنداردا, ٶنەركەسٸپ سالالارىندا جەنە ەكونوميكانىڭ باسقا دا سالالارىندا جۇمىسشىلاردىڭ مٷددەلەرٸ مەن قۇقىقتارىن قورعاۋعا بايلانىستى ەكونوميكالىق مەسەلەلەردٸ شەشەدٸ. ول ەڭبەك ۇجىمىنىڭ ۇجىمدىق-شارتتىق پروتسەسكە ٶكٸلدەرٸ رەتٸندە كەسٸپوداقتاردىڭ قاتىسۋى بارىسىندا جٷزەگە اسىرىلادى. كەسٸپوداقتار ەكونوميكالىق پروتسەستەن باسقا, جۇمىسشىلارعا ۇجىمدىق-شارتتىق پروتسەسكە قاتىسۋعا, ولاردىڭ ٶمٸر سٷرۋ ساپاسىن انىقتايتىن تالاپتاردى قويۋعا جەنە قورعاۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸپ, ەڭبەك پروتسەسٸن دەموكراتييالاندىرۋ فۋنكتسيياسىن ورىندايدى.
كەسٸپوداقتار قۋاتتى جەنە جاسامپاز ەلەۋمەتتٸك ينستيتۋت بولىپ, قوعامدىق كەلٸسٸمدٸ قولداۋعا, ٶركەنيەتتٸ ەڭبەك قاتىناستارىن تيٸمدٸ دامىتۋعا ەلەۋلٸ ٷلەس قوسىپ وتىر, كەسٸپوداقتار, مەملەكەت جەنە جۇمىس بەرۋشٸلەر اراسىندا ەرٸپتەستٸك قاتىناستاردى بەلسەندٸ تٷردە قۇرىپ جاتىر.
سونىمەن قاتار, بيىل مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ قازاقستان حالقىنا ارناعان جولداۋىندا 2025 جىلدى «جۇمىسشى ماماندىقتارى جىلى» دەپ جارييالاعان بولاتىن. وسىلاي حالىق ەڭبەكقور ەرٸ بٸلٸكتٸ مامان بولۋعا ناسيحاتتالماق. ەگەر جۇمىسشى كٷشتٸڭ كەسٸبيلٸگٸ ارتسا, ولاردىڭ بۇل ەڭبەگٸ قاجەتتٸ دەڭگەيدٸ باعالانۋى تيٸس. كەسٸپوداق ۇيىمدارىنىڭ دا ماقساتى وسى. جۇمىسشى ماماندىقتار جىلىنا اسا دەن قويىلىپ وتىرعان كەزدە كەسٸپوداق ۇيىمدارىنىڭ دا قوعامداعى ىقپالى ارتىپ, ودان ەرٸ دامي بەرەدٸ.
