Dalanews.kz تٸلشٸسٸمەن تٸلدەسكەن ەكولوگ ۆاديم ياپيەۆتٸڭ ايتۋىنشا اۋىز سۋدان قاعىلىپ وتىرعان تۇرعىنداردىڭ مەسەلەسٸ پرەزيدەنت توقاەۆتىڭ تۇراقتى نازارىندا, ەيتسە دە تٶمەنگٸ دەڭگەيدە پرەزيدەنت تاپسىرماسىن ورىنداۋعا كەلگەندە ولقىلىقتار بار.
"مەملەكەت باسشىسى بيىلعى جولداۋىندا ٷكٸمەتتٸڭ الدىنا الداعى 5 جىلدىڭ كٶلەمٸندە قالا مەن اۋدان-اۋىلداردى تازا سۋمەن تولىق قامتۋ تۋرالى مٸندەت قويعان. ٶكٸنٸشكە وراي, وسى باعىتتاعى جۇمىس باياۋ جٷرٸپ جاتىر. 1500-عا جۋىق اۋىل اۋىز سۋعا قول جەتكٸزە الماي, تازا سۋدى تاسىپ ٸشۋگە مەجبٷر. بٸزدٸڭ ەسەپتەۋٸمٸزشە 500 مىڭنان اسا ازامات سۋدان تارىعىپ وتىر. دەمەك, وسى باعىتتاعى جۇمىستى جٷردەكتەتۋ كەرەكتٸگٸ داۋ تۋعىزبايدى", – دەيدٸ ساراپشى.
ەكولوگتىڭ ايتۋىنشا ەلٸمٸزدەگٸ ٶڭٸرلەردٸڭ ٸشٸندە قىزىلجار ٶڭٸرٸ مەن قوستاناي وبلىسىندا تازا سۋدىڭ جەتٸسپەۋشٸلٸگٸ سەزٸلۋدە. سمايىلوۆ ٷكٸمەتٸ اتالعان ٶڭٸرلەرگە ارنايى دەلەگاتسييا جٸبەرٸپ, جاعدايدان كٶزبەن كٶرۋٸ تيٸس.
يندۋسترييا جەنە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلٸگٸنٸڭ ٶكٸلدەرٸ ٷكٸمەتكە سۋمەن قامتۋدىڭ جاڭا الگوريتمدەرٸن ۇسىنۋى قاجەت.
ايتا كەتەلٸك, قازاقستاندا ەلدٸ-مەكەندەردٸ اۋىز سۋمەن قامتۋعا بٶلٸنەتٸن قاراجات جىل ٶتكەن سايىن ارتىپ كەلەدٸ.
2025 جىلعا دەيٸن ەلٸمٸزدٸڭ ايماقتارى مەن اۋدان-اۋىلداردى تازا سۋمەن قامتۋعا 500 ملرد تەڭگەگە جۋىق قارجى بٶلٸنبەك.
تەك بيىلعى جىلدىڭ ٶزٸندە اۋىل تۇرعىندارىن اۋىز سۋمەن قامتۋعا 94 ملرد تەڭگە باعىتتالعان. ٷكٸمەتتٸڭ مەلٸمەتٸنشە بۇل اۋىلدىق جەرلەرگە قۇبىر جٷرگٸزٸپ, سۋمەن قامتۋ دەڭگەيٸن 95 پايىزعا جەتكٸزۋگە مٷمكٸندٸك بەرەدٸ.
ەيتكەنمەن ۆاديم ياپيەۆتٸڭ ايتۋىنشا, اۋىلدار عانا ەمەس, ٸرٸ مەگاپوليستەر دە سۋ تاپشىلىعى مەسەلەسٸمەن بەتپە-بەت كەلٸپ وتىر.
"وسىدان بٸرنەشە جىل بۇرىن بٸزدەر, ەكولوگتار استانانىڭ سۋمەن قامتىلۋ دەڭگەيٸنە زەرتتەۋ جٷرگٸزدٸك. ەلوردانى سۋمەن قامتىپ وتىرعان نەگٸزٸنەن "استانا" سۋ قويماسى. قويمانىڭ قۋاتى قازٸرگە جەتۋٸ-جەتكەنمەن, بولاشاقتا ونىڭ قۋاتى ازدىق ەتەتٸن بولادى, سەبەبٸ قالا كٷننەن كٷنگە ٶسٸپ كەلەدٸ.
قالالىق ەكٸمدٸك "استانا" سۋ قويماسىنان بٶلەك ەرتٸس ٶزەنٸنەن سۋ الىپ وتىرعان سەتپاەۆ كانالىن دا پايدالانىپ وتىر. ەكٸ قويمانىڭ قۋاتىن قاتار العانداعى اۋىز سۋدىڭ كٶلەمٸ 300 مىڭ كۋبمەترگە جۋىقتايدى, ال ەلوردا تۇرعىندارى تەۋلٸگٸنە 270-280 مىڭ كۋبومەتر سۋ تۇتىنادى. دەمەك, اتالعان قويمالاردىڭ قۋاتى ازدىق ەتەتٸنٸ داۋسىز. بٸزدٸڭ باعالاۋىمىز بويىنشا 2029 جىلعا دەيٸن استانالىقتار تەۋلٸگٸنە 380-400 مىڭ كۋبومەتر سۋ پايدالاناتىن بولادى", – دەيدٸ ساراپشى.
الماتىداعى احۋال دا وسىعان ۇقساس. قالادان قاشىقتا تۇراتىن تۇرعىندار سۋدى ەلٸ كٷنگە دەيٸن تاسىپ ٸشۋگە مەجبٷر. كەيبٸر شەتكەرٸ اۋدانداردا سۋ قۇبىرى مەن كاناليزاتسييا جٷرگٸزٸلمەگەن.
ياپيەۆتٸڭ مەلٸم ەتكەنٸندەي الماتىداي الىپ مەگاپوليستٸ اۋىز سۋمەن قامتىپ وتىرعان 6 بٸردەي سۋ كٶزٸ بار. اتاپ ايتقاندا بۇلار: ٷلكەن جەنە شاعىن الماتى, اقساي جەنە قارعالى ٶزەندەرٸ مەن جەر استىنان شىعاتىن الماتى جەنە تالعار سۋ قويماسى.
"العاشقى ٷشەۋٸنٸڭ مٷمكٸندٸگٸ تەۋلٸگٸنە 285 مىڭ كۋبمەتردٸ قۇرايدى. تالعار جەنە الماتى سۋ كٶزٸنٸڭ قۋاتى 376 سكۆاجيناعا جيناقتالعان. تۇتاستاي العاندا الماتىنى سۋمەن قامتۋ ٷشٸن تەۋلٸگٸنە 1 ملن 370 مىڭ كۋبومەتر اۋىز سۋ قاجەت.
قالا تۇرعىندارىنىڭ 90 پايىزدان استام ورتالىق سۋمەن قامتۋ جٷيەسٸنە قوسىلعان, ٶزگە تۇرعىندار ەلٸ كٷنگە دەيٸن سۋدى تاسىپ ٸشۋگە مەجبٷر.
الماتىداعى سۋ قۇبىرلارىنىڭ توزىعى جەتكەن. قولدا بار مەلٸمەت بويىنشا سۋمەن قامتاماسىز ەتەتٸن قۇبىرلاردىڭ جالپى ۇزىندىعى 3,5 شاقىرىمدى قۇرايدى, بۇلاردىڭ 50-دان استامى قولدانىسقا بەرٸلگەنٸنە 30 جىلدان اسىپ كەتكەن ەسكٸ قۇبىرلار. بۇلار كٷنٸ ەرتەڭ اپاتتى جاعداي تۋعىزىپ, ٸستەن شىعۋى مٷمكٸن. قازٸردٸڭ ٶزٸندە مۇنداي اپاتتاردىڭ سانى كٶبەيٸپ كەلەدٸ", – دەيدٸ ساراپشى.
شىمكەنت قالاسىنىڭ دا سۋ دەفيتسيتٸمەن ۇشىراسۋى مٷمكٸن ەكەنٸن بۇدان بۇرىن بٸلٸكتٸ ەكولوگتار حابارلاعان بولاتىن. قالاداعى 80-نەن اسا ەلدٸ-مەكەننٸڭ 77-سٸ عانا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتٸلگەن. بىلتىر شىمكەنتتٸڭ شەتكەرٸ اۋداندارى سۋ شەكتەپ تۇتىنۋعا مەجبٷر بولعان ەدٸ.
"سۋ مەسەلەسٸنە بەيقام قاراۋعا بولمايدى. بۇل اسقان جاۋاپتىلىق مەن كەسٸبيلٸكتٸ تالاپ ەتەتٸن سالا. سۋ رەسۋرسىن ۇقىپتى پايدالانۋدىڭ ەدٸستەمەسٸن ەزٸرلەپ, سۋ جٷرەتٸن جەلٸلەردٸ جاڭارتۋعا, وسى سالاعا جاڭا تەحنولوگييالاردى ەندٸرۋگە مٷددەلٸمٸز. سۋ دا قازىنا بايلىقتى بٸرٸ. ۋاقىت ٶتكەن سايىن سۋدىڭ قادٸرٸن تٷسٸنە تٷسەمٸز", – دەيدٸ ساراپشى.
