ەكونوميكا ٶسٸپ جاتقانىمەن, تەڭگە باعامى نەگە قۇلدىراۋدا? بۇل - قازٸر كٶپتٸڭ كٶكەيٸندە جٷرگەن ساۋالداردىڭ بٸرٸ. 2025 جىلى ۇلتتىق ۆاليۋتامىز ايتارلىقتاي ەلسٸرەپ, سوڭعى ۋاقىتتاعى ەڭ تٶمەنگٸ مەجەسٸنە جەتتٸ. ەكونوميكالىق ساراپشى ەرنار سەرٸك اتالعان جاعدايدى كەزدەيسوقتىق ەمەس ەكەنٸن, كەرٸسٸنشە سوڭعى جىلدارى قوردالانعان, كٷرمەۋٸ قيىن بٸرنەشە فاكتوردىڭ توعىسۋىنان تۋىنداعانىن ايتادى, دەپ حابارلايدى Dalanews.kz.
ونىڭ ەڭ باستىسى – ەلدەگٸ ٶندٸرٸستٸڭ جاڭارۋىنا بايلانىستى سىرتتان ەكەلٸنەتٸن يمپورتتىق قۇرال-جابدىق پەن تەحنيكالارعا سۇرانىستىڭ كٷرت ارتۋى.
"بٷگٸندە قازاقستان ەكونوميكاسى قارقىندى دامىپ, ٶنەركەسٸپ ورىندارى جاپپاي جاڭعىرۋ جولىنا تٷسكەن. بۇل وڭ ٷردٸستٸڭ تەڭگەگە اۋىر سوققى بولىپ تييۋدە, كەرٸسٸنشە تەرٸس جاعى دا بار. سەبەبٸ, ٶندٸرٸس ورىندارىنا قاجەتتٸ زاماناۋي قوندىرعىلار مەن جابدىقتاردىڭ دەنٸ شەتەلدەن جەتكٸزٸلەدٸ, ال ولار ٷشٸن تٶلەمدەر نەگٸزٸنەن دوللارمەن جاسالاتىنى بەلگٸلٸ. بۇل ٶز كەزەگٸندە ۆاليۋتا نارىعىنداعى دوللار تاپشىلىعىن ۇلعايتىپ, تەڭگەنٸڭ باعامىن تٶمەندەتۋدە. مەسەلەن, وسى جىلدىڭ ماۋسىم ايىندا نەگٸزگٸ كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسييالار ٸشٸندە يمپورتتىق ماشينالار مەن قۇرال-جابدىقتاردى ساتىپ الۋعا كەتكەن قاراجات كٶلەمٸ 652 ملرد تەڭگەگە جەتكەن. بۇل مامىر ايىمەن سالىستىرعاندا بٸردەن 47 پايىزعا جوعارى بولسا, بىلتىرعى ماۋسىممەن سالىستىرعاندا دا ٶسٸم شامامەن 35 پايىزدى قۇراپ وتىر. ال شٸلدە ايىندا بۇل كٶرسەتكٸش 800-900 ملرد تەڭگەگە جەتسە, بۇل رەكوردتىق مەجە رەتٸندە تٸركەلمەك. ياعني, جىل سوڭىنداعى دەستٷرلٸ بيۋدجەت قاراجاتىنىڭ جاپپاي يگەرٸلۋٸن ەسەپتەمەگەندە, بيىل جاز ايلارىنداعى بۇل جاعداي بۇرىن-سوڭدى بولماعان اۋقىمدى كٶرسەتكٸشكە اينالىپ وتىر", - دەيدٸ ساراپشى.
سونداي-اق ەرنار سەرٸكتٸڭ ايتۋىنشا, ۇلتتىق ۆاليۋتامىزدىڭ باعامىن تۇراقتى ۇستاپ تۇرۋعا بۇرىندارى ٷلكەن سەپتٸگٸن تيگٸزگەن سىرتقى ساۋداداعى وڭ سالدو دا سوڭعى ۋاقىتتا ايتارلىقتاي قىسقارعان.
"ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا بيىل قاڭتار-مامىر ايلارىنداعى ساۋدا بالانسىنىڭ وڭ كٶرسەتكٸشٸ 37 پايىزعا تٶمەندەگەن: 9,5 ملرد دوللاردان 6 ملرد دوللارعا دەيٸن. بۇل دەگەنٸمٸز, ەلگە كٸرەتٸن ۆاليۋتا كٶلەمٸ ازايىپ, سىرتقا كەتەتٸن قارجى, كەرٸسٸنشە ارتقان. ناقتىراق ايتقاندا, ەكسپورت ٶتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 9 پايىزعا تٶمەندەسە, يمپورت 2 پايىزعا ٶسٸپ كەتكەن. مۇنداي جاعدايدا ەلٸمٸزگە دوللار از كەلٸپ, كەرٸسٸنشە سىرتقا كەتەتٸن دوللار كٶبەيە تٷسەتٸنٸ ايتپاسا دا تٷسٸنٸكتٸ", - دەيدٸ ول.
ساراپشى تاعى بٸر فاكتور رەتٸندە مەملەكەت تاراپىنان بٶلٸنەتٸن قارجىلاي قولداۋلار مەن تٷرلٸ ەلەۋمەتتٸك, ەكونوميكالىق باعدارلامالار اياسىندا ەكونوميكاعا تەڭگەنٸڭ كٶپتەپ قۇيىلۋىن اتايدى.
"بۇل, ەرينە, ەكونوميكانىڭ بەلگٸلٸ بٸر سالالارىن جانداندىرىپ, ٶسٸمدٸ كٷشەيتكەنٸمەن, ەكٸنشٸ جاعىنان ٸشكٸ نارىقتا ارتىق تەڭگە كٶلەمٸنٸڭ ارتۋىنا ەكەلٸپ وتىر. نەتيجەسٸندە, ارتىق تەڭگەگە يە كەسٸپكەرلەر مەن قاراپايىم حالىق ٶز قاراجاتىنا دوللار ساتىپ الا باستايدى. بٸرەۋٸ سىرتتان تاۋار ساتىپ السا, ەكٸنشٸسٸ الداعى بولۋى ىقتيمال دەۆالۆاتسييادان ساقتانىپ, شەتەل ۆاليۋتاسىن جيناۋعا دەن قويادى", - دەيدٸ مامان.
ول تەڭگەنٸڭ ەلسٸرەۋٸن ەل ەكونوميكاسى ناشارلادى دەپ جاڭىلىسپاۋ قاجەتتٸگٸن دە ايتادى. قازٸرگٸ مەسەلە – تەڭگەنٸڭ تاپشىلىققا ۇشىراپ, ۆاليۋتا نارىعىندا ۇسىنىستان سۇرانىستىڭ باسىم بولۋىندا. قاراپايىم تٸلمەن ايتقاندا, تەڭگەنٸڭ باعاسى دا كەز كەلگەن نارىقتاعى تاۋار سەكٸلدٸ سۇرانىس پەن ۇسىنىسقا تەۋەلدٸ. ەگەر نارىقتا تەڭگە كٶپ بولىپ, دوللار از بولسا, وندا دوللار باعاسى قىمباتتاي تٷسەدٸ. سوندىقتان, ۆاليۋتا باعامىنىڭ قۇبىلۋىن ەلدەبٸر جاسىرىن ويىنداردىڭ نەمەسە دٷربەلەڭنٸڭ نەتيجەسٸ دەپ تٷسٸنۋ قاتە. بۇل - ەكونوميكالىق زاڭدىلىق.
ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ەل ەكونوميكاسىنىڭ يمپورتقا تەۋەلدٸلٸگٸن تٶمەندەتۋ كەرەك. ول ٷشٸن ٸشكٸ ٶندٸرٸستٸ جانداندىرىپ, يمپورتتى الماستىراتىن وتاندىق ٶنٸمدەردٸ كٶبەيتۋگە باسىمدىق بەرٸلۋٸ قاجەت. بٸراق بۇل وڭاي ەرٸ جىلدام شەشٸلەتٸن مەسەلە ەمەس, ۇزاق مەرزٸمدٸ ستراتەگييالىق جوسپارلار ارقىلى جٷزەگە اساتىن دٷنيە.
"قىسقا مەرزٸمدٸ شەشٸمدەردٸڭ بٸرٸ – ۇلتتىق بانكتٸڭ ۆاليۋتا باعامىن رەتتەۋگە ارنالعان قارجىلىق قۇرالداردى تيٸمدٸ پايدالانۋى. بٸراق, بۇل دا مەسەلەنٸ تٷبەگەيلٸ شەشە المايدى, تەك ۋاقىتشا تۇراقتىلىق بەرەدٸ. سوندىقتان, ەل ەكونوميكاسىن قۇرىلىمدىق جاعىنان قايتا قاراپ, شيكٸزاتتىق باعىتتان باس تارتىپ, ٶندٸرٸستٸك-ٶنەركەسٸپتٸك سەكتوردى جەدەل دامىتۋعا كٶشۋ قاجەت", دەپ سٶزٸن تٷيٸندەيدٸ ەكونوميست.
بۇعان دەيٸن سايتىمىزدا "تەڭگە بٸر اپتا بويى قۇنسىزدانۋدا". ۇلتتىق بانك باسشىسى ٷنسٸزدٸكتٸ بۇزىپ, مەلٸمدەمە جاسادى" دەگەن ماقالا جارييالانعان بولاتىن. سونداي-اق بٸزدەن "امەريكالىق ساراپشى رەسەيگە تەۋەلدٸلٸك جايىن قوزعاپ, تەڭگە باعامىنا قاتىستى پٸكٸر بٸلدٸردٸ" دەگەن ماتەريالمەن دە تانىسا الاسىزدار.
