بەيٸمدەلۋدٸڭ ەرتٷرلٸ فورمالارى بولادى. تۋعان جەرٸن قيىپ, اتاجۇرتىنا كەلگەن اقىننىڭ بۇل جەرگە بەيٸمدەلۋٸ وڭاي بولعان جوق دەپ ويلايمىن. مەسكەۋدە وقىعانىمەن, تالانتىمەن ورتانى مويىنداتقانىمەن, ونىڭ جانى, رۋحى اتامەكەنگە بەيٸمدەلە العان جوق. ول بەرٸبٸر «جەيٸر تاۋىن» اڭسايدى. تىم بولماسا بٸر رەت قاقتىعىسىپ قالۋدى ارماندايدى. اقىن سىرتقى كەلبەتٸمەن ورتامىزدا جٷرگەنٸمەن, ٸشكٸ ەلەمٸ, قييالى مٷلدە باسقا دٷنيەدە. «مەن كەلسەم, كەلدٸم تۋىس, باۋىرىم دەپ, الاتاۋ, ارقا, التاي, ساۋىرىم دەپ...» جىرلاعان عازالدارىنا ٷڭٸلسەڭٸز, اتامەكەنگە دەگەن ەرەكشە قۇرمەتتٸ, ٸلتيپاتتى كٶرەسٸز. بۇل – اقىننىڭ ازاماتتىق پوزيتسيياسى ەكەنٸن دە ۇعاسىز. بٸراق جەركەن اقىن بۇل جەردٸ پەرزەنتٸ سيياقتى سٷيمەيدٸ. ول «جەيٸردٸ – انام» دەيدٸ. ول جەيٸردٸڭ پەرزەنتٸ. اقىننىڭ بٸر ٸشكٸ مۇڭى دا وسى. ونىڭ شىعارماشىلىعىنىڭ التىن قازىعى – جەيٸر. بۇل تۋعان جەر تاقىرىبىن اينالىپ ٶتكٸم-اق كەلٸپ ەدٸ. ٶيتكەنٸ, تەمٸرحان مەدەتبەك جەركەن بٶدەشكە ارناعان ماقالاسىندا بۇل تۋرالى ايتقان. باسقا دا ماقالالاردا كٶپ ايتىلىپ كەلەدٸ. قايتالاعىڭ كەلمەگەنٸمەن, اقىننىڭ شىعارماشىلىعىنداعى جەيٸر كونتسەپتسيياسىن اينالىپ ٶتە المايسىڭ. ەرٸكسٸز ايالدايسىڭ. اقىننىڭ جانىن تۋرا ٶزٸ سيياقتى سەزٸنە الماعانىڭمەن, ٶلەڭنٸڭ جانىن تٷسٸنەسٸڭ. «تۋعان جەرگە بارعاندا» ٶلەڭٸندەگٸ تەلەگەي تەڭٸز ماحاببات پەن اۋىر ساعىنىشتى, الىپ ٸڭكەرلٸكتٸ كٶرمەۋ مٷمكٸن ەمەس تە:
«قاراعان, بۇتانىڭ تٷبٸنەن,
ۇيقىسى قانىپ تٷنٸمەن –
ويناپ شىققان قويانداي,
ورعىپ-ورعىپ جٷگٸرەم.
ورعىعان سايىن القىندىم,
القىنعان سايىن شارق ۇردىم.
سوڭىمنان قالماي جٷگٸرگەن –
تاسبۇلاق,
ٶزەن,
سامالدى,
بولدىرتىپ ارتقا قالدىردىم.
ويدان قىرعا ورعىدىم,
قىردان نۋعا ورعىدىم,
نۋدان سۋعا ورعىدىم,
تابانعا قاتتى باتسا دا,
ورعىدىم تاۋدان, تاسقا دا.
جەلبەزەك ەرنٸ تٷرٸلگەن,
جەلگە قارسى جٷگٸرگەن.
ٸلەسپەي قالدى بٶكەن دە,
جىلتىلداپ ۇشقىن تٷگٸنەن...».
بۇل – ۇزاق ٶلەڭ. بٸراق وسى ٶلەڭدەگٸ اقىن رۋحىنان باسقا جەركەننٸڭ اقىندىق قۋاتىن بايقايمىز. بۇل – ەرەكشە كٶپ جازاتىن ادام. جەنە ٶلەڭدەرٸندە بولسىن, داستاندارىندا بولسىن فولكلورلىق سيپات ايقىن بٸلٸنەدٸ. جازىپ وتىرعان جىرىنىڭ ٸشٸندە ٶزٸ, ۋاقىتى جٷرەدٸ:
«ماڭدايىمنان, تاباننان مىناۋ
قاتال نارىقتىڭ تۇرعانىمەن سىزى ٶتٸپ,
قايعىلانىپ قان جۇتىپ,
مۇنارلانىپ مۇڭايمان.
رامازان ايىندا قادىر تٷنٸن كٷزەتٸپ,
اعىل-تەگٸل شابىت بەر دەپ تٸلەدٸم,
سٶز مارجانىن تاۋىپ بەر دەپ تٸلەدٸم.
بوز ٸنگەندٸ ساۋىپ بەر دەپ تٸلەدٸم,
شايتانىمدى قاعىپ بەر دەپ تٸلەدٸم.
اينىمايتىن باقىت بەر دەپ تٸلەدٸم,
بايانى ۇزاق ۋاقىت بەر دەپ تٸلەدٸم.
وتانىمدى, ەلٸمدٸ, ۇلان-بايتاق جەرٸمدٸ,
دٸن, تٸلٸمدٸ ساقتاي گٶر دەپ تٸلەدٸم.
نەسٸبەمدٸ قاقپاي بەر دەپ تٸلەدٸم –
قۇدٸرەتٸ كٷشتٸ قۇدايدان».
(«ورالحانعا ورالۋ» پوەما-مونولوگىنان).
بۇرىنعى سۋىرىپسالما اقىنداردىڭ كەيپٸندە كٶز الدىڭا كەلەتٸن اقىندى ٶز قاتارلاستارىمەن رۋحتاس, ستيلٸ ۇقساس دەپ مٷلدە ايتا المايمىز. بۇل, بٷگٸنگٸ اقىندارعا قاراعاندا, بۇرىنعى جەنە ەرتەڭگٸ اقىندارعا كٶبٸرەك جاقىن سيياقتى. ەرتەڭگٸ دەيتٸن سەبەبٸمٸز ەدەبيەت اينالىپ فولكلورعا كەلەدٸ. جاڭا ستيلدەر, تىڭ مازمۇندار ەجەلگٸ مۇراعا قايتا باس سۇققاندا پايدا بولادى. تٸپتٸ, باتىس ەدەبيەتٸنٸڭ مىقتى جازۋشىلارىنىڭ ار جاعىندا «مىڭ بٸر تٷننٸڭ» جاتقانىن ايتساق تا جەتكٸلٸكتٸ شىعار. ونىڭ ٷستٸنە جەركەن بٶدەشتٸڭ ٸزدەۋشٸلەرٸ ىلعي جاستار. ارعى بەت, بەرگٸ بەتٸنە قاراماي, كٷللٸ اقىن بولامىن دەگەن جٸگٸتتەر بٶدەش- ۇلىن ٸزدەيدٸ. جەي ٸزدەمەيدٸ, اقىننىڭ قۋاتتى پوەزيياسىنا ىنتىعىپ ٸزدەيدٸ. جاستار جاقسى كٶرگەن اقىن, بولاشاققا سول جاستارمەن بارادى.
ٶتكەن عاسىردىڭ 60–80-جىلدارى دٷركٸن-دٷركٸن گازەت بەتٸنە شىعىپ, قايتا-قايتا كٸتاپتارى باسىلىپ جاتقان اقىن-جازۋشىلاردىڭ كٶبٸنٸڭ اتى بٷگٸن بەيمەلٸم. گازەتٸمٸزدٸڭ سەكسەن جىلدىعى قارساڭىندا ەسكٸرگەن تٸگٸندٸلەردٸ اقتارىپ وتىرىپ تا بۇعان كٶز جەتكٸزگەنبٸز. تٸپتٸ, ەلۋ جىلعا دا تولماي ۇمىتىلىپ كەتە بەرەدٸ. ال جەركەن وقىلاتىن اقىن. ۇمىتىلمايتىن. ەرينە, جالپى بۇقارالىق سيپات الىپ, داڭقتى دا بولىپ كەتپەيتٸن شىعار, كٸم بٸلەدٸ... بٸراق اقىن بولامىن دەيتٸندەر ٸزدەپ جٷرٸپ وقيدى. جۇمەكەندٸ, تىنىمبايدى ٸزدەيتٸندەرٸ سەكٸلدٸ.
تسۆەيگكە جازعان حاتىندا گوركيي: «شىعارمالارىن جازۋشىنىڭ ٶزٸنەن ارتىق ەشكٸم تٷسٸنبەيدٸ» دەپ جازادى. بۇل سٶز, كٷللٸ شىعارماشىلىقپەن بايلانىسى بار ادامدارعا قاتىستى. جەنە شىندىعى باسىم. جەركەن بٶدەش ٶز شىعارماشىلىعىنا قانشالىقتى ٷڭٸلٸپ كٶردٸ ەكەن? بٸر سۇحباتىندا تٸلشٸنٸڭ: «...ارعى بەتتەن كەلگەن اقىن-جازۋشىلاردىڭ شىعارمالارىندا مٸندەتتٸ تٷردە «كٶش» جٷرەدٸ. «مەن پەلەن جىلى, پەلەن كٶشپەن كەلٸپ ەدٸم» – دەپ, تاعدىرىن شىعارماشىلىعىنا ارقاۋ ەتٸپ جاتادى. بايقايمىن, سٸزدٸڭ ٶلەڭدەرٸڭٸزدە «كٶش» تاقىرىبى كٶپ ەمەس سيياقتى...» دەگەن سۇراعىنا اقىن: «كٶشتٸ جىرلاپ, شىعارماشىلىعىما ورالمان ەكەنٸمدٸ ارقاۋ ەتپەيمٸن. ٶيتكەنٸ, اتا-جۇرتىمدى اداسپاي تاپتىم. مەن ورالمان ەمەسپٸن. اتا-جۇرتىمدى اڭساپ كەلگەن قازاقپىن. اتا-جۇرتىن اڭساپ كەلگەن كٷرەسكەر اقىنمىن» دەپ جاۋاپ بەرٸپتٸ. كٶشتٸ جىرلاۋ دەگەنٸڭٸز «كٶش. كٶش...» دەگەن سٶزدەردٸ ايتۋدان تۇرماسا كەرەك. «باۋىرىم كٶشٸپ كەلگەنمەن, اۋىلىم كٶشٸپ كەلمەدٸ» دەگەن ەكٸ اۋىز سٶزٸنٸڭ ٶزٸندە اقىننىڭ ٸشكٸ قاسٸرەتٸ, ارمانى جاتىر. ەرينە, كٷرەسكەر اقىن. ول ٶمٸر باقي ٶز رۋحىمەن كٷرەسٸپ كەلەدٸ.
قاراپايىم, كەي اقىنداردٸكٸمەن سالىستىرعاندا قارابايىر, ۇسقىنسىزداۋ تۇرمىس كەشٸپ جٷرگەن اياۋلى اقىننىڭ ٶلەڭدەرٸ مازمۇن, وي, يدەيا جاعىنان ٶتە باي. جەركەننٸڭ پوەزيياسىنداعى بٸر ەرەكشەلٸك دەپ كٶنە تەمسٸلدەردٸ (پريتچا) ٶلەڭگە اينالدىرىپ, سودان كٶركەم تۋىندى جاساۋى. تٸپتٸ, ول تەمسٸلدەردٸ ٶزٸ ويدان قۇراستىرۋى دا مٷمكٸن. قالاي بولعان كٷننٸڭ ٶزٸندە وقىرمانىن ويسىز قالدىرمايدى. («وراق پەن بالعا», «كٷرەك», «قارت پەن تەڭگە», «شىڭعىسحاننىڭ قۇدىعى», ت.ب.).
نە ايتساڭ دا قۇپ كٶرەتٸن (ونىسى جاس بالانى جاسىتىپ المايىن دەگەنٸ), ايتقانىڭنىڭ بەرٸ الدىندا دۇرىس بولىپ شىعاتىن اقىننىڭ بولمىسى دا قىزىق. ول ەشقاشان بٸرەۋمەن جاعا جىرتىسىپ, ايعايلاسقان ادامعا ۇقسامايدى. كەيدە اعانىڭ ٸنٸگە كٸشٸ كٶرٸپ اۋزىنا كەلگەنٸن ايتىپ جاتاتىن كەزٸ بولادى. كەيدە ٸنٸنٸڭ اعانىڭ ارتىق كەتكەن كەزٸن كەشٸرە الماي, بۇرتيىپ جٷرگەن سەتٸ كەزدەسەدٸ. ال جەركەن سونداي ەرەكەتتەردەن تىسقارى جٷرەدٸ. بٸرەۋدٸ جەك كٶرسە, ٸشٸ بٸلەدٸ. بٸرەۋدٸ جاقسى كٶرسە دە, قۇرمەتٸ ٸشٸندە.
«بولعان ەمەس ەشكٸممەن باق-تالاسىم,
باۋىر تۇتام قازاقتىڭ بار بالاسىن.
ماعجاننان قالعان قاراشاڭىراق,
و, داريعا-اي,
جەركەننەن دە قالارسىڭ!», – دەگەن وسى شۋماقتا اقىننىڭ بار شىندىعى جاتقانداي. كٷيبەڭ تٸرشٸلٸككە قانشالىقتى بايلانساق تا, كٷيكٸ ٶمٸرگە قانشالىقتى الدانساق تا بەرٸ ٶتەدٸ. سول ٶتكٸنشٸ ٶمٸردە قازاقتىڭ بار بالاسىن باۋىر تۇتىپ, ەشكٸممەن باق تالاسپاي ٶتۋ قانداي قيىن. مٷمكٸن سول باقتالاساتىن قاسيەتٸ بولماعاندىقتان قاتارىنان الىس, كەيٸنگٸگە جاقىن, قالىڭ وقىرمانعا سٷيكٸمدٸ شىعار.
قازٸرگٸ ۋاقىتتا اقىنداردىڭ اتاقتى بولۋعا قانشالىقتى قۇقىعى بارىن بٸلمەيمٸن. ەلەم ەلدەرٸندە دە قازٸر مىناۋ اقىن ەكەن, يا جازۋشى ەكەن دەپ باس ساپ, قۇرمەت كٶرسەتٸپ جاتقان ەشكٸم جوق. سوندىقتان اقىندارعا قۇرمەت كٶرسەتٸلمەدٸ دەپ رەنجۋدٸڭ ٶزٸ قانشالىقتى ورىندى دەپ ويلاپ قالاسىڭ. بٸراق باعالانۋ جاعىنان ٶتە ەدٸلەتتٸ بولۋىمىز كەرەك-تٸن. ٶكٸنٸشكە قاراي, ولاي ەمەس. بٸزدٸڭ كونكۋرستار ٷلكەندٸ-كٸشٸسٸ بولسىن ەدٸلەت جولىن ۇستانباعان. سوندىقتان دا شىن جٷيرٸك وزبايدى. جەركەننٸڭ مٷشەيرالاردىڭ جەڭٸمپازى دەپ كٶپ ەستٸمەيتٸنٸمٸز دە سوندىقتان بولار.
اقىن ورالحان بٶكەيدٸ قاتتى جاقسى كٶرەدٸ. «تٷبٸ سەن مەن تۋرالى جازاسىڭ, مەن سەن تۋرالى جازامىن» دەگەن جازۋشى سٶزٸ ورىندالماستاي بولعان. وسى سٶزدٸ ايتقان جىلى كٶركەمسٶز شەبەرٸ باقيعا اتتانىپ كەتتٸ. بۇل دٷنيەدە «تٷبٸ سەن مەن تۋرالى جازاسىڭ...» دەگەن سٶز عانا قالدى. «...مەن سەن تۋرالى جازامىن» دەگەن نەزٸرٸ ەستەلٸككە عانا اينالعان. وسى سٶزٸن جادىندا بەرٸك ۇستاعان اقىن «ورالحانعا ورالۋ نەمەسە التايدىڭ اۋاسى» اتتى پوەما-مونولوگ جازدى.
جەركەن بٶدەش وبەكتٸلەرٸنە ٶتە ادال. تولىق زەرتتەپ, زەردەلەپ بارىپ, جازۋ ٷستەلٸنە وتىرادى. قانىش سەتباەۆقا, ماحامبەت پەن جاقيياعا, جوھار دۋداەۆقا, ورالحانعا كٶلەمدٸ شىعارمالار ارنادى. جەنە ولاردىڭ كٶركەمدٸك دەڭگەيٸنە, اقىننىڭ ەستەتيكالىق تالعامىنا كٶپ سىن ايتا دا الماي قالاسىز. سىن ايتۋ مٸندەت بولماسا دا...
اقىندار بٸر قالىپتا تۇرمايدى. بەرٸ ٶسەدٸ, باسقا ارناعا تٷسەدٸ, تٷرلەنەدٸ نە ٶشەدٸ. باسىندا جارق ەتٸپ كٶرٸنٸپ, ارتىنان ەنگە سٶز جازىپ جٷرٸپ جوعالىپ كەتكەندەر قانشاما. ولار ٶزدەرٸ بار بولعانىمەن, ولاردىڭ پوەزيياسى, قۋاتى جوعالعان. بٸراق سونى مويىنداعىلارى كەلمەي, ٶلەرمەندەنٸپ جٷرەتٸندەر دە بار. بٸر قالىپتا تۇرمايدى دەگەندٸ ەرتٷرلٸ راكۋرستا قاراعان جٶن. قاسىمنىڭ ٷمٸتٸن اقتاعان عافۋ سيياقتى اقىندار از. سول از اقىنداردىڭ كٶبٸ باستاپقى بوياۋلارىن جوعالتادى. ەر كٸتابىن بٸر-بٸرٸنە ۇقساتپايمىن دەپ تە اداسىپ جاتاتىندار از ەمەس. بۇل سٶزٸمٸزبەن ەشكٸمدٸ ايىپتامايمىز. بۇل – ەدەبيەتتٸڭ, اقىن-جازۋشى بولۋدىڭ قيىندىعىن كٶرسەتسە كەرەك. كٶپ اقىندار باسىندا تابيعي جازادى. ونىڭ ٶلەڭٸندەگٸ تەگەۋرٸن, ولپى-سولپى تٷسە قالعان جولدار بەرٸ جاراسىمدى بولىپ تۇرادى. ٶلەڭٸندەگٸ سازى, بۋىن, ىرعاق ەرەكشەلٸكتەرٸ دە تابيعيلىعىنىڭ كٶلەڭكەسٸندە قالىپ قويادى. كەيٸن اقىن ٶسە كەلە, ٶلەڭنٸڭ تەحنيكاسىن جاقسى مەڭگەرەدٸ. ٶلەڭ جازعاندا ۇيقاستان, ىرعاقتان, سۋرەتتەۋلەردەن ساڭىلاۋ جٸبەرمەيدٸ. بەرٸ ەدەمٸ سيياقتى كٶرٸنٸپ تۇرعانىمەن, تابيعيلىعىنان ايىرىلعان ٶلەڭ, جانسىز, كٶزٸمٸزگە قۋىرشاق قالاي كٶرٸنەدٸ سول سەكٸلدٸ ەسەر ەتٸپ قالادى. ونداي اقىندار بٸزدە تٸپتٸ كٶپ. ياعني اقىندىقتى ەبدەن مەڭگەرٸپ العان. ال جەركەن باياعى تابيعيلىعىنان اجىراپ قالماعان. ونىڭ كٶپ جازاتىندىعى – ارتىقشىلىعى, ەرٸ كەمشٸلٸگٸ. ال تابيعيلىعى باستى ەرەكشەلٸگٸ. ونىڭ ٶلەڭدەرٸنٸڭ فورما جاعىنان تٷرلەرٸ كٶپ. بٸراق قاي فورماعا سالسا دا, باياعى تابيعيلىعىنان تانبايدى. بٸز كٶپ ايتاتىن بلوكتىق قورقىنىش دەگەن سول. اقىننىڭ قابانباي باتىردىڭ تۇلپارىنا ارناعان «قۋباس ات» ٶلەڭٸ:
«تٸرٸ بولساڭ قابانباي مٸنگەن قۋباس ات,
قۇيرىعىڭنان الار ەدٸم-اۋ تۋ جاساپ.
ەلدەقاشان كەتەر ەدٸك توز-توز بوپ,
انامىزدان باتىر بولىپ تۋماساق,
اقىن بولىپ تۋماساق.
بەۋ, قۋباس ات,
قۋباس ات,
تولارساعىڭمەن تۋسىرىلعان قۇمدى اساپ.
و دٷنيەدەن كٸسٸنەشٸ كٷمبٸرلەپ,
بۇ دٷنيەدە قالايىن مەن مىڭ جاساپ.
بەۋ, قۋباس ات,
قۋباس ات».
وسىنداي قاراپايىم كٷردەلٸ (پروستايا سلوجنوست) شۋماقتارىمەن-اق جەركەن پوەزيياسى ايبارلى. اقىننىڭ ەتنوگرافييالىق جادىنىڭ ٶزٸ وعان ٷلكەن تاقىرىپتاردى قوزعايتىن قۋاتتى اقىن بولۋعا مٷمكٸندٸك بەرٸپ تۇرعانداي.
«بوز جۋسان,
بوز بەتەگە,
بوزداق قىر,
بوزداقتارعا باي ەلمٸن.
بوتاسىن ەرتكەن بوز ٸنگەن,
(اينالايىن كٶزٸڭنەن),
ەكٸقابات ەيەلدٸڭ قاسىنا كەپ بوزداپ تۇر.
قۇرساقتا جاتقان ۇلان ۇل,
توسىپ جاتتى قۇلاعىن...».
وسىنداي قاسٸرەتتەردٸ قىسقا شۋماقتارمەن اشۋعا بولاتىنى تاعى دەلەلدەنگەندەي. الپىسىنشى جىلداردان كەيٸن پروزاعا پوەزييانىڭ تالابىن, پوەزيياعا پروزانىڭ تالابىن قويۋ باستالعان. ونىڭ باسى جۇمەكەن, جالعاسى جەركەن دەرسٸز...
جەركەن پوەزيياسىنىڭ دٸڭٸ - جەيٸر, مۇڭى – جالعىزدىق. اقىننىڭ ٶلەڭدەرٸن وقىپ وتىرعاندا اۆتوردىڭ جالعىز ەكەنٸن ٷنەمٸ سەزەسٸز.
«...جوعالتپاسام,
قايدا?
كەنٸ?
قايران ەكەم, ەز انام,
جارىق دٷنيە كٶرٸپ ەم عوي,
مەن سولاردان جارالىپ.
جوعالتپاسام,
قايدا?
قىزدار قۇشاقتاسىپ گٷل كەشكەن.
جوعالتپاسام,
دوستار قايدا?
جانى قۇربى, بٸرگە ٶسكەن.
جوعالتپاسام,
قايدا, قايدا?
تىرداي ارىق جورعا تاي,
ەرتەلٸ-كەش ەكٸ بالا
الما-كەزەك مٸنگەسكەن...».
مىنا ٶمٸردە ەشكٸمگە ارتىق سەنبەيتٸن, ەشكٸمنٸڭ سەنٸمٸنە كٸرۋگە دە تىرىسپايتىن, تاعدىردىڭ اششى-تۇششىسىن بٸر كٸسٸدەي كٶرگەن تارامىس-تارامىس جەركەن بولمىسى ٶلەڭدەرٸنٸڭ ار جاعىندا قاراۋىتىپ تۇرادى. بەينە بٸر دالانىڭ تارپاڭىنداي, بار قۋاتىن ٸشٸنە تارتىپ, جاسىرىپ تۇرعان كەرٸ تۇلپارعا ۇقسايدى.
«جالعىز» پوەماسى – جالعىزدىق كونتسەپتسيياسىنىڭ شىڭى. جالپى, ادام جانىنىڭ جالقى, شىن مەنٸندە ەر پەندەنٸڭ جالعىز ەكەنٸن, ەشكٸمنٸڭ قايتالانبايتىن جاراتىلىس ەكەنٸن ايقىنداي تٷسەدٸ. ٶز زامانداستارىنا قويىلعان ەسكەرتكٸش سيياقتى. تۋعان دالاسىنىڭ ەر ايماعىن, ەر تاسىن, زامانداسىنىڭ ەرقايسىسىن جالعىز دەۋ ارقىلى, ولاردىڭ جەركەن ٷشٸن اسا قىمبات ەكەنٸن كٶرسەتەدٸ. ٶزٸن جالعىزداۋ ارقىلى ٶز بولمىسىن تەرەڭ تاني تٷسەدٸ. جالعىز ادام قاشاندا وي ٷستٸندە بولادى. ەركٸندٸككە قۇلاش ۇرادى. «جالعىزدىقتى سٷيمەگەن ادام ەركٸندٸكتٸ دە سٷيمەيدٸ» (شوپەنگاۋەر). مٷمكٸن اقىندى اينالاسىنداعىلار شىن تٷسٸنبەگەننەن جالعىز.
جالپى, جالعىزدىقتى كەز كەلگەن شىعارماشىلىق يەسٸ سەزٸنەدٸ. بٸلەتٸندەردٸڭ سٶزٸنە سەنسەك, ادام ساناسى بەلگٸلٸ بٸر دەڭگەيگە ٶسكەندە ٶزٸن جالعىز سەزٸنە باستايدى. سول جالعىزدىقتان قينالعانىمەن, رۋحى تىنىشتالادى. باياعى زامانداعى عۇلامالاردىڭ ەلدەن وقشاۋلانىپ, بٶلەك عۇمىر كەشۋلەرٸ دە سوندىقتان بولسا كەرەك.
بۇل پوەما قازاقى تەمسٸلمەن باستالادى. «عۇلاما تاۋلاردىڭ تۇرعىنى ارقار, قۇلجانى كەنٸگٸ اڭشىلار كٷزدە, تەك قانا كٷزدە اۋلايدى. ...قۋاتتى, قوڭدى شٸركٸندەر مەرگەننٸڭ قاق جٷرەكتەن كٶزدەپ اتقان توسىن وعى دٶپ تيگەندە بىلايعى اڭدار سيياقتى بٸردەن قۇلاپ تٷسٸپ, جانتەسٸلٸم ەتپەيتٸن كٶرٸنەدٸ. ...قورعاسىن وقتىڭ ۋى دەنەسٸنە جايىلعانشا, ساعاتتاپ, تەۋلٸكتەپ جىلجىماي قارىسىپ تۇرا بەرەدٸ ەكەن. مۇنى اڭشىلار قاۋىمى «وققا سٷيەنگەن جالعىز ارقارداي» دەگەن تەمسٸل ارقىلى ەسكە الادى».
جەركەننٸڭ دە جٷرەگٸنٸڭ ساۋ-تامتىعى جوق. ٶمٸردەگٸ بولمىسىنا قاراپ, ەشكٸممەن بارماق باستى, كٶز قىستىعا بارماعان, بٸرەۋدٸڭ الا جٸبٸن اتتاماعان كٸسٸ ەكەن دەپ ويلايسىڭ. ەڭگٸمەسٸن تىڭداعاندا ٶزٸن جەركەن اقىن رەتٸندە الىپ شىعاتىنىنا سەنەتٸن جالعىز سەرٸگٸ جىرى ەكەنٸن تٷسٸنەسٸڭ. مىنا قوعامدا سەنەرٸ دە, سٷيەنەرٸ دە ٶلەڭٸ. جالعىز جىرعا سٷيەنگەن شايىر جەركەن دەپ ويلايسىڭ. ويلايسىڭ دا, جالعىزدىعىنىڭ شىڭى پوەما بولعاندا, تٷيٸنٸ مىنا ٶلەڭ ەكەن دەيسٸڭ:
«ۇل كەتتٸ ۇلىتاۋدان ۇلار اۋلاپ,
قىز كەتتٸ قىنا تەرٸپ, قىر الاۋلاپ.
مەن قالدىم قاراشا ٷيدٸڭ ٸرگەسٸندە,
جىلانداي بەلدەن سوققان بۇرالاڭداپ.
وشاقتىڭ كٷلٸن تٶككەن بورپاڭ جەرگە,
بوزٸنگەن تٷنٸ بويى شىعادى اۋناپ.
بوزايعىر ٷيٸرٸنەن اداسىپ قاپ,
بوزبيە ايدالادا جٷر الاڭداپ».
P.S.: جەتەلەپ جەتكٸزگەن جەتپٸسٸڭ قۇتتى بولسىن, قازاق ٶلەڭٸنٸڭ دەرۋٸشٸ!
باعاشار تۇرسىنبايۇلى
