Qazaqstandyq sarapshylar prezident Qasym-Jomart Toqaevtyń «Ana tili» gazetine bergen suhbatyna qatysty óz pikirlerin bildirýde. Zań ǵylymdarynyń kandidaty, ál-Farabi atyndaǵy QazUÝ-dyń aǵa oqytýshysy Qazybek Dáýitáli bul suhbatty memleket basshysynyń beiresmi úndeýleriniń biri retinde baǵalaidy.
«Meniń oiymsha, kóptegen ózekti máseleler qamtylǵan. Naqty tarqatyp aitatyn bolsaq, 33 suraq, sanap shyqtym, kóterilip otyr. Osynyń 8-i syrtqy saiasatqa, qalǵany ishimizde bolyp jatqan máselelerge baǵyttalǵan.
Qoǵamdaǵy túitkildi bolyp otyrǵan suraqtar qoiylǵan, ashy shyndyqtar aitylǵan. Talǵardaǵy oqiǵa bolsyn, qańtar oqiǵasy bolsyn, sondai-aq alyp qashpa áńgimelerge de, endi bizdiń zamanymyzda, tsifrlyq qoǵam bolǵannan keiin, jańaǵy jáne áleýmettik jeliniń bir ereksheligi de sol — alypqashpa sóz kóp júredi. Osylarǵa da qatysty óz pikirlerin bildirdi. Sondyqtan bul suhbat bir jaǵynan tiri, osy jaǵynan alǵanda qyzyqty. Sondai-aq, osy kúnge deiingi jasalǵan reformalarǵa baǵa berýi de qyzyqty. Prezidenttiń ońdysyn oń, durysyn durys dep, baisaldy baǵa berýimen qyzyqty dep oilaimyn»,- deili zańger.
Mamannyń pikirinshe, bul suhbattyń basty oiy – zań jáne tártip máselesi. Onyń aitýynsha, qoǵamdaǵy turaqtylyq pen ádilettikti qamtamasyz etý úshin zań ústemdigi men quqyqtyq tártipti saqtaý – memlekettiń negizgi mindetteriniń biri. Sonymen qatar, bul taqyryp Prezidenttiń el damýynyń strategiialyq baǵyttary aiasynda birneshe ret kóterilgenin atap ótti.
«Baýyrjan Momyshuly aitqan: «Tártipke baǵynǵan qul bolmaidy» degen tezisiniń tóńireginde máseleler kóterilip otyr. Osy baǵyttaǵy jumystardyń júre beretindigi – bul ystyqqa da, sýyqqa da qaramaityndyǵy, iaǵni memlekette túrli jaǵdailar bolady. Biz, mysaly, geosaiasi ahýaldarda bolýy múmkin, biraq olarǵa qaramastan, biz osy zańdylyqty, ortalyq qundylyq retinde kórip, ustap otyrmyz.
Iaǵni, bir sózben aitqanda, bul quqyqtyń ústemdigi, zańdylyq pen quqyq qaǵidasynyń mańyzdylyǵy óte ózekti. Qai salada bolsyn, bul – jańaǵy qarǵyn sý keldi, ony quryqtaýda, onyń aldyn alýda, onda jiberilgen qatelikterge baǵa berýde. Qai jaǵdaida bolmasyn, zańdylyq jáne quqyqtyq tártip – ol ortalyq qundylyq, óitkeni memleket basshysy kóterip otyrǵan eki másele qazir aldyǵa qoiylyp otyr.
Birinshisi – ekonomikalyq órleý, iaǵni halyqtyń ál-aýqaty jaqsarý tiis. Ekinshisi – bul egemendik máselesi. Bylaisha aitqanda, memleket degenniń óziniń bir ataýy – bul dáýlet. Dáýlet deimiz, dáýlet, iaǵni dáýlettilik, qut-berekege, molshylyqqa ákeletin ekonomikalyq durys saiasat. Jáne ekinshi jaǵy – bul egemendik máselesi, iaǵni memlekettiń irgesin shaiqaltpaý, ony ustap turý. Kelesi urpaqqa aman-esen, saý, durys demokratiialyq institýt retinde jetkizý – bul óte úlken jaýapkershilikti qajet etedi.
Menińshe, prezidenttiń aitqysy kelgeni – osy taqyryptyń aty da naqtylanyp tur: ekonomikalyq órleý jáne bizdiń egemendigimiz»,- dep sanaidy zańger.
Prezidenttiń suhbaty qoǵamda qyzý talqyǵa túsip, ásirese áleýmettik jeli qoldanýshylary arasynda keńinen talqylanýda. Bul qubylystyń sebebin zańger Qazybek Dáýitáli bylaisha túsindiredi.
«Prezidenttiń suhbatynan keiin áleýmettik jelide ózekti taqyryp retinde kóterilip jatqan qandastarǵa qatysty, Talǵardaǵy oqiǵaǵa bailanysty aitylǵan pikirler de bar. Nege qandastardy zańdy túrde syrt memlekette saqtap otyrǵan jaǵdaidaǵydai, bizdiń memleketke kelgennen keiin saqtamaidy dep túsindirýshiler men túsinýshiler ártúrli?
Shynyn aitqanda, Prezident Qasym-Jomart Kemeluly Toqaevtyń qandas aǵaiynǵa qatysty pozitsiiasy óte oń. Ol kisiniń ózi «oralman» sózinen bas tartý týraly, ony «qandas» sózimen aýystyrý týraly usynys bergenin bárimiz bilemiz. Qoǵamdaǵy, memleket qurýshy ult – qazaq, olardyń da pozitsiiasy oń, mysaly. Endi turmystyq deńgeide bir kikiljiń nemese basqa jaǵdai bolýy múmkin, ol shynaiy. Bizde qandas aǵaiyndarǵa qatysty diskriminatsiialyq, ashyq saiasat joq. Demek, másele nege? Qoǵamnyń sol bir sózge, jaǵdaiǵa, mátinge shúiligip jatqan sebebi meniń oiymsha basqa da jatyr. Tereńde, iaǵni Talǵardaǵy oqiǵanyń ózi. Bishimbaev sotyna da halyq qatty úre túre kelip, «buny satyp alyp qoimai ma?» dep alańdady. Bul jańaǵy úkim buzylyp ketpei me, jazadan aspai qalmai ma dep kúmándandy.
Talǵardaǵy jaǵdaiǵa qatysty da qoǵamda osyndai kúmán bar. Bul kúmán bir kúnde týyndap otyrǵan joq qoi. Biz sońǵy 30 jylda osyndai jaǵdai qalyptasty, ókinishke qarai, iaǵni zańdylyq máselesine senimsizdik boldy, ádilettilik máselesine senimsizdik boldy. Ol bir kúnde joiylyp ketpeidi. Sondyqtan da Talǵardaǵy jaǵdai boiynsha men oilaimyn, qazir tergeý, tekserý amaldary obektivti júrip jatyr, eshkimniń basy eki emes. Óitkeni prezidenttiń de baqylaýynda otyr. Biraq meniń oiymsha, bul jerde osy jaǵdailardy qoǵamda ashyq talqylaýymyz kerek. Sondai platformalardy engizýimiz kerek. Máselen, meniń oiymsha, zańdylyq pen quqyqtyq tártip jónindegi barlyq óńirlerde komissiia qurylýy kerek edi»,- deidi zańger.
Jazyp alǵan Gúlmira Syzdyqqyzy
