Áitenovty "saýdager" deý eshqandai qisynǵa kelmeidi
– Áitenovti jurt «torgach» dep synap júr. Nege ippodromdy satyp jiberdi?
– Ippodromdy eshkim satqan joq. Másele mynada. Basynda júrgen soń aitaiyn. BI group ákimge birneshe jerge úi salam dep keldi. Sonyń ishinde ippodromnyń jeri de bar. Sosyn ákim: «Osydan eki jyl buryn qalalyq máslihat ippodromdy qalanyń syrtyna kóshirý týraly sheshim shyǵarǵan. Sol ippodromdy tegin salyp beresińder», – dedi.
Jańa ippodromǵa 2 mlrd teńgeniń ústinde aqsha kerek. Olar oilanaiyq dep ketti. Bir ainalyp qaityp keldi. «Jaqsy, salyp beremiz» dedi. Ákim: «Úi salǵan jerge mektep pen emhana kerek. BI group oǵan da kelisti. Sosyn ákim: «Tek úi salyp qoimaisyzdar, bul jer qalada ózindik orny bar aýmaqqa ainalýy tiis. Arǵy jaǵy Shymsitige jalǵasyp ketetin promenad, bergi jaǵy Dendroparkke deiin ótetin jaiaý júrginshilerge arnalǵan velokópir salasyzdar», – dedi.
«Promenad» – astanadaǵy Aqorda men Han-Shatyrdyń arasyndaǵy úlken alleia. Birneshe jerde fontandary bar. Rekreatsiialyq zona. Oǵan da kelisti. Ádette qalanyń biýdjetinen, iaǵni bizdiń, salyqtóleýshilerdiń qaltasynan shyǵatyn shyǵyndy BI group ózi moinyna alyp turǵan soń, ippodromnyń 36 gektar jerin tegin berip jiberýge bolatyn edi.
Kóptegen oblystar investor kelse, jeri men infraqurylymyn onsyz da tegin berip jatyr. Joq, ákim ony da 3,5 mlrd teńgege satyp alasyńdar dep talap qoidy. Bul qarjy memlekettik biýdjetke túsedi.
Kompaniianyń ońtústik boiynsha divizionyn ashtyryp, 10 mlrd teńgeden astam salyǵyn da Shymkenttiń biýdjetine túsiretin boldy. Ol salyqtan ákimdik muǵalimder men dárigerlerge ailyq beredi, basqa da áleýmettik máseleni sheshedi. Osyndai ailarǵa sozylǵan, biraq memlekettiń múddesine sheshilgen kelissózden keiin «saýdager» deý eshqandai qisynǵa kelmeidi. Ákim investormen saýdalasqan bolar, biraq óz múddesi úshin emes, memlekettiń múddesi úshin saýdalasty.
– Bul jer parktiń jeri ǵoi. Onsyz da qalada aǵash azaiyp bara jatyr...
– Birinshiden, bul parktiń jeri emes. Rekreatsiialyq aimaq – park aimaǵy emes. Rekreatsiialyq aimaq degenimiz, demalys aimaǵy, iaǵni balalardyń oiyn alańyn salsań da, velosipedpen júretin jolaq salsań da, ol rekreatsiialyq aimaq bolyp esepteledi. Ol jerde eshqandai aǵashtyń basynan japyraq túspeidi. Sýrette kórip turǵandai Báidibek babanyń eskertkishi turǵan qyrdan beri qulaityn jasyl-jebek qaz qalpynda qalady. Shańy shyǵyp, onshaqty jyl qaralmai qalǵan, jyldar boiy jarys ótpegen ippodromnyń ortasy men jartylai qiraǵan atqoralardyń ornyna salynady.
Ákimdi tabiǵattyń qas jaýy etip kórsetetin adamdardy túsinbei otyrmyn. Shymkentte 6 mln aǵash bar. Ár shymkenttikke 6 aǵashtan keledi. Al Almatyda ár adamǵa 13 aǵashtan keledi. Osyǵan bailanysty Murat Dúisenbekuly 2025 jylǵa deiin kezeń-kezeńimen 5,5 million aǵash egip, jasyl beldeý jasaý josparyn bekitti. Endi paidalanylmai jatqan jekedegi jerlerdi memleketke qaitaryp, jasyl-jelek egiledi. Myńdaǵan gektarǵa! Jas-jelek qory eki esege jýyq artpaq. Jasyl beldeý – bul Nur-Sultan qalasynyń jasyl beldeýi siiaqty myńdaǵan gektar jasyl-jelek.
Bir nárseni túsiný kerek. Alty myń aǵashty bes kúnde egip tastaýǵa bolady. Ol qiyn emes. Al alty myń páterdi salýǵa jyldar qajet. Ippodromnyń ornyna park salsyn, demalys aimaqqa ainaldyrsyn dep jatyr.
Sol jaǵynda 107 gektar Dendropark, ortasynda 29 gektar zoobaq (ol da park ispetti), oń jaǵynda 76 gektar «Qazyna» saiabaǵy bar. Ol jerge taǵy 30 gektarǵa aǵash ekkenmen eshnárse ózgermeidi. Bylaiynsha aitqanda, úsh park qatar turǵan jerge qystyryp tórtinshi parkti salǵanda ne ózgeredi? Sol parkterge kúndelikti jaiaý keletindei turǵyn úiler bolmasa, ol parkterge kim barady?
– Bul Asanbai Asqarovtan qalǵan muraǵa qol suǵý emes pe?
– Bul jerde ákimdikti Asqarovtyń murasyna qarsy etip sýretteý – ábestik. Eger ákimdik qarsy bolsa, Úkimettiń qaýlysyn shyǵaryp, Dendroparkke Asanbai Asqarovtyń atyna alyp berer me edi? Ippodromnyń dál qazirgi kúii Asanbai atamyzdyń árýaǵyn razy qyla qoimas. Qala ákimi qaita sol kisiniń salǵan ippodromyn odan ári jańǵyrtyp, biik jaqsy jerge kóshirip jatyr. Tipti eski ippodromnyń tasyn paidalanyp, elementterin alýǵa bolady. Jańa ippodromnyń qabyrǵasyna «Shymkent ippodromy 1979 jyly Asanbai Asqarovtyń bastamasymen salynyp, 2021 jyly Bozaryqqa qaita jańǵyra kóshirildi» dep jazylady.
«Shymkenttiń bolashaǵy investitsiiaǵa bailanysty»
Shymkentke investitsiia kelse, ol jáne ǵimarat bolyp qalsa, ony eshkim alyp ketpeidi
– Ákimdik halyqpen sanaspaidy dep jatyr. Nege?
– Eger ákimdik halyqpen sanaspasa, qoǵamdyq tyńdaý ótkizbes edi. Qala jerin kommertsiialyq qurylysqa bereiin dep jatqan alǵashqy ákim Áitenov emes. Bizneske buǵan deiin de beriledi, budan keiin de beriledi. Qai ýaqytta qoǵamdyq tyńdaý ótip edi? Árine, ákimniń basty mindeti – biýdjet qarjysyn ulǵaitý jáne turǵyndardy jumyspen qamtý. Ol úshin investitsiia kerek. Prezidentimizdiń ózi investor tartyńdar dep tapsyryp otyr. Ákimdikke investorlar qansha kerek bolǵanymen, ákimdik halyqtyń sózine qulaq asady. Talai talqylanyp, iini qanyp, 19 aqpanda halyq aldynda ortaq sheshim qabyldanady.
– Investitsiia ákeldi deisizder. BI group salǵan úiin satyp, shash etekten paida tappai ma?
– Keńes kezinde basshy bolǵan bir aǵamyz: «Olar úilerin qymbatqa satady» dep aitady. Úidi satady eken dep eshnárse salmai otyramyz ba? Ekonomika bakalavry retinde aitar bolsam, investitsiiany, beinelep aitsam, sýǵa teńer edim. Qaida quiylsa, sol jerge shóp shyǵady, tal ósedi. Sol siiaqty Shymkentke investitsiia kelse, ol jáne ǵimarat bolyp qalsa, ony eshkim alyp ketpeidi. Osy jerde qalady.
Kezinde astananyń qurylysyna da qarjy salyndy. Qarsy shyqqandar da boldy. Biraq qazir astana salǵan qarjysyn eselep qaitaryp jatyr. Sý quisań aǵash ósedi, birneshe jyldan soń jemisin beredi. Qalada salynatyn qurylys ta solai.
Qazir eshkim tegin úi salyp bermeidi. Bizde 40 myń adam baspana kezeginde tur. Ony biz biýdjetten, iaǵni siz ben bizdiń salyǵymyzdyń esebinen salyp jatyrmyz. Biraq kezegi kelgenderge turýǵa bersek te, úi olardyń atyna ótpeidi, memlekettiń esebinde bolady. Kezekke turyp úi alǵan adam satyp alǵysy kelse, soǵan ketken shyǵyndy memlekettik biýdjetke óteidi. Jalpy, memlekettiń esebinen úi salý qiyn emes. Biýdjette aqsha bolsa, sala ber. Eń qiyny – kommertsiialyq turǵyn úi salý. Sebebi jeke kompaniia óz aqshasyna salady, ózi satady, barlyq táýekeldi óz moinyna alady.
Sondyqtan kommertsiialyq turǵyn úi qurylysyn qoldaýymyz kerek. Qazir Nur-Sultanda qurylystyń 80% – kommertsiialyq turǵyn úi. Al Shymkentte tek 25% kommertsiialyq turǵyn úi, qalǵanyn ákimdik biýdjet esebinen salyp jatyr. Básekelestik ulǵaiǵan saiyn qurylys naryǵy damidy. Bul jerde tek investitsiia ǵana mańyzdy emes, BI group, Bazis, Highvill siiaqty kompaniialar qurylys mádenietin ákeledi.
Ótkende Shymkenttiń bir qurylys kompaniiasy syrtyn qorshamai, úi salar orynnyń kotlavanyn qaza bastaýy úlken shý boldy. Kórshilerdiń ýáji durys. Balalar oinap júrip túsip ketýi múmkin. Oǵan úlken aippul tólettik. Aty atalǵan úlgili kompaniialar óitpeidi. Tipti qurylys alańyna kirip-shyqqan júk kólikteriniń dóńgelegin jýady, balshyq-balshyq bolyp, qalanyń kóshelerin bylǵamaidy. Birdei forma kiip, kaska taǵyp júrý, ekinshi qabattan joǵary shyqsa, mindetti túrde arqan bailap júrý – munyń barlyǵy qurylys mádenieti, qaýipsizdik tehnikasy.
Osyndai joǵary qurylys standarttaryn kórip júrip bizdiń jas qurylysshylar da úirenedi. Odan bólek, eger bul joba júzege asa qalsa, 2 mln tekshe metr monolit, 250 myń tekshe metr kirpish, 1,7 mln sharshy metr inertti materialdar, 750 myń tekshemetr órnektas, 320 myń tonna temir buiymdary, 460 myń sharshy metr tereze, 3 mln sharshy metr ishki jumystarǵa qajet materialdar, 800 myń sharshy metr fasad.
Bir sózben aitqanda Shymkenttiń qurylys materialdar indýstriiasyna birneshe jyl azyq bolatyn tapsyrys túsedi jáne bul sala da damyp ketedi.
Bizdiń qala kópten beri sý kórmegen baq siiaqty
– Ol úiler biznes klass, tek bailar satyp alady emes pe?
– Shymkentte tek áleýmettik toptar turady dep kim aitty. BI group ákimdiktiń janynan Tamerlan degen turǵyn úi keshenin salǵan, birneshe kúnde satylyp ketken. Eger suraǵyńyzǵa qarai jikteitin bolsaq, million halqy bar qalada bai da, kedei de bar, Áleýmettik toptarǵa memleket onsyz da jylda úi salyp jatyr. Biraq baǵasy shekteýli áleýmettik úilermen qala sala almaimyz. Qalanyń kórkin ashatyn eńseli záýlim úiler. Bul – bir.
Ekinshiden, turǵyn úi – bul baspana ǵana emes, investitsiialyq qural, bylaisha aitsaq, múlik. Qazaqstannyń túkpir-túkpirinde Shymkenttiń qyz-jigitteri jumys istep júr.
Olar tapqan aqshasyn Nur-Sultan men Almatydan páter satyp alyp, qarjysyn sol qalalarǵa salyp jatyr. Eger Shymkentte sondai investitsiialyq qural bola alatyndai jyljymaityn múlik naryǵy qalyptassa, solar qarjysyn Shymkentke salady.
Shyny kerek, turǵyn úi salýda Shymkent artta qaldy, respýblikalyq qala bolǵanymen. Dál osyndai millionnikter – Nur-Sultan men Almatyda jylyna 3 mln sharshy metr úi salynady. Tipti halqy 200 myń adamǵa jetpeitin Aqtaýdyń ózi jylyna bir million sharshy metr turǵyn úi salady. Al million halyq turatyn Shymkentte qansha sharshy metr turǵyn úi salynady dep oilaisyz? Jarty million sharshy metr. Jarty-aq million! Bul baiaý qarqynmen qala damýyn tejep tastaimyz.
Bizdiń qala kópten beri sý kórmegen baq siiaqty. Japyraǵy sarǵaiyp, sabaqtary solyp jatqan. Bul baqqa sý kerek, iaǵni investitsiia kerek. BI group siiaqty birneshe kompaniia 100 milliardtap investitsiia salsa, qala Nur-Sultan siiaqty kózdiń jaýyn alar záýlim úilerge tolyp, eńsesin tiktep alar edi.
Derekkóz: Oinet.kz
