Indýstrialdy damýdyń mańyzy
Osy mańyzdy jobanyń arqasynda halqymyzdyń ómir súrý uzaqtyǵyn arttyrý, tabysy tómen áleýmettik toptardyń sanyn azaitý jáne jumyssyzdyq deńgeiin 5 paiyzǵa deiin tómendetý josparlanǵan. Osydan-aq Indýstrialdy-innovatsiialyq damý baǵdarlamasynyń elimiz úshin ekonomikalyq jáne áleýmettik mańyzy qanshalyqty ekenin baiqaýǵa bolady.
Atalymysh baǵadarlama Úkimettiń el ekonomikasyn damytýda baǵdarǵa alǵan basty strategiialyq damý jospary desek bolady. Indýstrialdy-innovatsiialyq damý baǵdarlamasynyń 2010-2014 jyldarǵa arnalǵan alǵashqy kezeńin elimizdegi sarapshy ekonomister «jedel damý» kezeńi dep ataidy. O basta baǵdaralamanyń iske asýyna ózge de jobalaryn septeskenin belgili.
Indýstrialdy-innovatsiialyq damý baǵdarlamasynyń taǵy bir basty ózgeshelegi elimiz úshin ekonomikanyń mańyzdy salalarynyń eshbiriniń kenjelep qalmai, tórt aiaǵyn teń basqan jorǵadai sinhrondy damýyn kózdeidi. Osy turǵydan alǵanda baǵdarlamaǵa artylǵan júktiń salmaǵy zilmaýyr ekenin baiqaimyz.
7 basym basy baǵyt
Baǵdarlamada mynadai eki máselege basymdyq berilgen. Birinshisi dástúrli eksporttyq sektordyń ónimderiniń alýan túrliligin qamtamasyz etý bolsa, ekinshisi innovatsiialyq ónerkásipti damytýǵa kóńil bólý.
Budan basqa Úkimet jedel Indýstrialdy damý kezińde negizge alynatyn jeti basym baǵytyn aiqyndaǵan-dy. Olar – agroónerkásip kesheni, qurylys salasy, munai óńdeý, metallýrgiia, himiia ónerkásibi jáne farmatsevtika, energetika, kólik jáne telekommýnikatsiia infraqurylymyn damytý.
Baǵdarlamada barlyq sheshimderdiń ádildigin qamtamasyz etý maqsatynda olardyń quramyna memlekettik mekeme basshylarymen qatar, túrli biznes qaýymdastyqtar men damý institýttarynyń ókilderi tartylǵanyn aita ketýimiz kerek. Indýstrialdy-innovatsiialyq damý baǵdarlamasy boiynsha jumys toptary júieli túrde bas qosyp, atalǵan basym baǵyttar boiynsha júzege asyrylyp jatqan baǵdarlamalardy pysyqtap otyrýy shart.
Metallýrgiia salasy qalai kórkeidi?
Indýstrialdy-innovatsiialyq damý baǵdarlamasynyń qolǵa alynyp, bul baǵytta jumystardyń iske asa bastaǵynanyna 10 jyldan asty. Osy aralyqta qandai jetistikke jettik degen zańdy saýal týyndaidy.
Endi osyǵan az-kem jaýap bersek. Áńgime arasynda atalymysh baǵdaralamany júzege asyrýda atqarýshy bilik jeti basym baǵytta anyqtap alǵanyn aittyq. Sonyń biri – metallýrgiia salasy.
Qazaqstan óziniń táýelsizdigin alǵanǵa deiin Qazaqstan qara metal boiynsha bar bolǵany úshinshi satysyndaǵy ónimin shyǵaryp kelgen edi. Al Indýstrialandyrý baǵdarlamasynyń arqasynda metallýrgiia salasy boiynsha óndiriletin ónimderdiń sany artqanyn baiqaýǵa bolady.
Bul degenińiz, jai bolat quima ǵana degen sóz. Indýstrialandyrýdyń arqasynda otandyq metalýrgter tot baspaityn metall, joǵary sapaly bolat sekildi ónimder alý múmkindigine ie boldy.
Singapýr men Taivannyń jolyn bersin!
Dál qazir kez kelgen el úshin tiimdi ekonomika qurýdyń jalǵyz-aq joly – jahannyń jyldam ózgeretin sharttaryna tez beiimdeletin innovatsiialyq ekonomika qurýdyń mańyzy artyp keledi. Bul týraly «akyldy ekonomika» qurýda kesh ilgeri ketken elder men osy jolǵa endi túsken elderdiń koldanyp jatqan tiisti is-sharalaryn eske alsaq jetip jatyr.
Mundai innovatsiialyq damýdyń mańyzdylyǵyn sońǵy jyldary oryn alǵan qarjy-ekonomikalyq daǵdarystar da dáleldep berdi.
Tipten, «virtýaldy qundylyqtar» jasaýǵa áýestenip ketken elderdiń ekonomikasy belgili bir dárejede osaldyǵyn kórsetti.
Sondyqtan damyǵan elder ózderiniń ekonomikalyq saiasatyn tek joǵary intellektýaldy sektorlarynyń ǵana jan-jaqty damýyna ǵana emes, soǵan sai keletin óndiristi qoldaýǵa burǵany abzal. Innovatsiialyq damý bizdiń básekege qabiletti elderdiń qataryna qosylýǵa qosymsha múmkindikter beredi.
Indýstrialdy-innovatsiialyq damý baǵdarlamasy der kezinde qabyldanǵan qujat. Ol ainalasyna qoǵamdy, intellektýaldyq jáne materialdyq resýrstardy biriktirýge múmkindik beretin, is júzinde jańa ekonomikalyk ideia boldy.
Kez kelgen baǵdarlama shynaiy ómirde qaǵazda kórsetilgende júzege asyp ketpeidi. Indýstrialdy-innovatsiialyq damý baǵdarlamasy júzege asyrý kezinde birneshe ekonomikalyq daǵdarystarmen betpe-bet keldik. Muny bári baǵdarlamany júzege asyrýǵa kesirir tigizetini anyq.
Sondyqtan Indýstrialandyrý kartasyn synap-minýden eshteńe shyqpaidy.
Al qiyndyqqa qarsy turyp, tabysqa barar naqty joldy taýyp, ony negizdep berý bul naǵyz kásipqoi mamandar men otansúigish azamattardyń isi bolmaq.
Esińizde bolsa, o basta amerikandyq korporatsiialar Singapýr, Taivan, Ońtústik Koreianyń elektronika naryǵyna kirý áreketterin kelemej etken edi. Al kazir Taivannyń kompiýterleri, káristerdiń mikrotolqyndy peshter men teledidarlar úlken suranysqa ie.
Abai atamyz aitqandai kez kelgen iske bekingende talaptaný kerek. Sondyqtan «ondai bolmaq qaida?» dep salymyz sýǵa ketip otyratyn zaman emes. Baǵytymyzdy aiqyndap, alǵa qarai qadam basa berýimiz kerek!
Nurlan JUMAHAN
