Uialy telefon ustaǵan bala tiianaqty bilimge qol jetkize ala ma?
Naýryz aiynyń basynda QR Bilim jáne ǵylym ministrligi orta bilim berý mekemelerindegi biryńǵai kiim formasyna qoiylatyn talaptardy bekitken bolatyn. Atalǵan talaptar «bilim berýdiń zaiyrly sipatyn iske asyrýǵa jáne orta bilim berý uiymdary bilim alýshylarynyń arasynda áleýmettik, múliktik jáne basqa da ózgeshelikterdiń belgilerin joiýǵa baǵyttalǵan» dep kórsetilgen. Búginde osy talaptarǵa qatysty jekelegen azamattar tarapynan syńarjaq pikirler bildirilýde. Qoǵam talqysyna túsken osy másele tóńireginde óz oiymdy bildirip, ony halqymyzdyń qyz balany tárbieleýdegi ónegeli ustanymymen bailanystyra qaraýdy maqsat tutyp otyrmyn.
Bilim jáne ǵylym ministrligi bilim mekemelerinde smartfon qoldanýǵa tyiym sala ma? Bul másele ustaz qaýymyn kópten beri mazalap júr. Áńgimeni áriden bastasaq, tárbieniń negizi qalanatyn jer – bilim mekemeleri. Búginde besikten beli shyqqan búldirshinge deiin zamanaýi quraldyń tilin jetik meńgergen. Burynǵy «attyń qulaǵynda oinaidy» degenniń ornyn «uialy telefon men internettiń qulaǵyn teń ustaǵan» degen teńeý basqan tárizdi.
«Zamanyna qarai adamy» degen támsildi eskersek, munyń artyqshylyǵy da bar. Kóshten qalmai, jańa dúnieniń tilin bilgenge ne jetsin? Alaida «taiaqtyń eki ushy» bar degendi qaperge alatyn kez jetken siiaqty. Zaman aǵymyna ilesýdiń jóni osy eken dep, ulttyq tárbie jaǵyn aqsatyp alǵan jaiymyz bar. Ásirese, bilim uialaryndaǵy kóptegen oqýshylardyń túrli beiádep áreketterge boi aldyryp jatqanyn jasyryp qaitemiz. Buǵan kimdi kinálaimyz? Ýaqytyn bilimnen góri, internettegi «qyzyqtardy» tamashalaýǵa jumsaityn urpaqtyń tárbiesine kim jaýapty? Búgingi ata-ana men ustazdyń kóńilin kúpti etken jait osy.
Demek, memlekettik sheneýnikterge smartfondy paidalanýǵa salynǵan tyiymdy bilim mekemelerine de engizý qajet. Osy másele boiynsha tilshi qaýymy Bilim jáne ǵylym ministrligi Mektepke deiingi jáne orta bilim departamentiniń direktory Jańyl Jontaevadan surap kórgen. Ol: «Aqparattandyrý jóninde» QR Zańynyń 55-babyna sáikes, elektrondy aqparat resýrstary, aqparattyq júie men aqparattyq-kommýnikatsiialyq qurylymdardy qorǵaý sharasyna bailanysty smartfondardy jumys barysynda qoldanýǵa salynǵan tyiym memlekettik qyzmetkerlerge ǵana qatysty» degen bolatyn. Durys delik. Biraq ministrlik uialy telefonnyń bilim sapasyna qanshalyqty keri áserin tigizip otyrǵanyn bilmei me?
Al keibir bilim mekemelerine ministrliktiń buiryǵy qajet te emes kórinedi. Máselen, taiaýda «Ekibastuz balabaqshalary ata-analarǵa mekemege smartfon ustap kirýge tyiym saldy» degen aqparat taraǵan edi.
Bul ár bilim oshaǵynyń ishki tártibi bolsa kerek. Al oqýshylarǵa sabaq ústinde uialy telefon qoldanýǵa jappai tyiym salý úshin ministrliktiń nusqaýy qajet. Ázirge quzyrly ministrlik oqýshylardy talap pen tártipke shaqyratyn amal-áreketke bara almai otyr. Shyntýaitynda, mektep te bilim beretin memlekettik mekeme. Ondaǵy ustazdyń bilim berý ádis-tásili, jalpy bilim oshaǵynyń ómiri jurtqa jariia bola bermeýi kerek. Eger oqýshy mekteptiń ishki tirshiligin túsirip, syrtqa shyǵara berse, ne bolmaq?!
Qazir kez kelgen oqýshynyń qolynda smartfon bar. Keibir oqýshylar sabaq ústinde de áleýmettik jelige kirip, kóńilin basqa nársege buryp jatady. Muny muǵalim bilmeidi emes, biledi. Biraq soǵan qaramastan oqýshynyń qolyndaǵy smartfondy tartyp alýǵa quqyǵy joq. Sebebi qazirgi balalar qit etse, beinege jazyp, áp-sátte ǵalamtor «juldyzy» etip jiberýi ǵajap emes.
Ǵalamtor demekshi, birer kún buryn Premer-ministrdiń orynbasary Dariǵa Nazarbaeva Astanadaǵy №81 «Astana English School» mamandandyrylǵan gimnaziiasy muǵalimderi jáne oqýshylarymen kezdesý barysynda: «Muǵalimder balalarǵa qatysty ózderiniń qyzmettik ókilettigin asyra paidalanbaýy tiis. Budan bylai ár oqýshy ustazynyń teris áreketin internetke jariialai alady», – degen ol ári qarai oiyn bylaisha sabaqtady. «Ókinishke qarai, buqaralyq aqparat quraldarynda ózderiniń ókilettiligin asyra paidalanatyn muǵalimder jaiynda jaǵymsyz materialdar kóptep kezdesedi. Iaǵni, muǵalimder oqýshylarǵa qatysty ókilettiginiń sheginen shyǵyp jatady. Árqaisylaryńyz bilýlerińiz kerek, búginde bizdiń balalardyń qolynda smartfondary bar. Atap aitqanda, olardyń árqaisysy sizderdiń qyzmetterińizge «tyńshylyq» jasai alady. Sizderdiń kez kelgen jaqsy nemese jaman áreketterińiz internette kórinis tabýy múmkin», – dedi D.Nazarbaeva. Onyń sózinshe, bundai «sharalar» ministrliktiń nemese ákimdik tarapynan jasalǵan buiryqtar men nusqaýlarǵa qaraǵanda tiimdirek tártipke salady. «Bul jaiynda árdaiym esterińizde bolǵan jón» degenin estigen ustaz qaýymynyń oiy san-saqqa júgirgen. Sonda qalai, muǵalim oqýshyny tárbielei me, álde oqýshy muǵalimdi jónge sala ma?
Mektep – bilim ordasy. «Muǵalim – mekteptiń júregi» desek, biz qazirgi qoǵamda ustazdyń bedelin kóterýden buryn, túsirýge beiim emespiz be? Muǵalimdi shekten shyǵaratyn kim? Árine, sabaqqa ynta-zeiinin salmaityn oqýshy. Qarsy aldynda otyrǵan 30 balanyń minezi 30 túrli. Olardyń árqaisysymen til tabysý ońai emes. Bilim men tárbie berýde barlyq jaýapkershilik ustazǵa júktelip otyr. Sóite tura, muǵalimniń abyroi-bedelin túsirýge ózimiz áreket jasaimyz. Munymyz qalai?
Daniiar Jumabekov, Jambyl oblysy, Shý aýdany, Kóktóbe aýyly orta mektebiniń tarih páni muǵalimi:
– Uialy telefondy oqýshyǵa ustatýǵa ruqsat berý arqyly quqyq qorǵaý men ókiletti mekemelerdiń jumysyn jeńildetkisi keletindei kórinedi. Uialy telefon ustaǵan oqýshy sabaq oqitynyna kúmánim bar. Muny jeke tájiribemnen aityp otyrmyn. Osy uialy telefonnyń arqasynda mektep ómiri qaptaǵan selfige tolyp, oqýshy bilimi tómendep jatyr. Uialy telefon ustap otyryp, kitap oqyp kórińizshi? Basyńyzǵa túk te kirmeidi. Sol sebepti beli bos, keýdesi qýys urpaq qalyptasýda. Sosyn kim kináli? Árine, bárin muǵalimge jabady. Al úide ata-ana sútten aq, sýdan taza ma? «Mektep» degen bilim uiasynan uialy telefonnyń bedeli joǵary bop tur. Qazir oqýshylarda basyma bilimdi júktep ne qylamyn, qaltamda telefonym, internetim bolsa boldy degen túsinik qalyptasqan. Menińshe, ministrlik muǵalimge shúilige bermei, ata-ananyń jaýapkershiligin arttyrý kerek. Balaǵa bilim beriledi, al úide qadaǵalanyp negizdelmese, ol dalaǵa ketedi degen sóz. Sondyqtan balasynyń bolashaǵyna nemquraily qaraityn ata-analarǵa aiyppul salyp, balasy sabaqtan sebepsiz qalsa, aqsha tóletse eken.
Aibek Qýandyquly, Ekibastuz qalasy №25 Qazaq qyzdar gimnaziiasynyń, tarih jáne geografiia pániniń muǵalimi:
– Joǵary laýazymdy qyzmettegi adamdar ustazdyń bedeliniń joǵary bolýyna qyzyǵýshylyq tanytý kerek. Eger eldegi biligi bar azamattardyń ustazǵa degen qatynasy tómen bolsa, ustazdyq qyzmetten mán de, sán de ketti. Erteń bilimdi, bilikti jastar ustazdyq qyzmetke eshqashan jolamaidy.
Ardaq Býhatova, Ridder qalasy №16 orta mektebiniń qazaq tili men ádebieti pániniń muǵalimi:
– Uialy telefon oqýshyǵa kóp kedergi keltiredi. Sabaqta eleńdep otyrady, úzilis kezinde kelesi sabaqqa daiyndalýdyń ornyna, telefonmen alysyp ketedi. Al paidaly jaǵy orys synyptarynyń oqýshylary onlain sózdikti paidalanyp, onlain testerdi oryndaidy. Al muǵalimniń ersi qylyqtaryn túsirip, ǵalamtorǵa salýǵa túbegeili qarsymyn. Árine, muǵalim de, oqýshy da ózine qatysty mindetterdi bilý kerek. Muǵalimniń basty mindeti – balany oqytyp qana qoimai, tárbie berý. Osy ekeýin qatar alyp júrý keide qiyn soǵyp jatady.
Meiirjan Temirbek, muǵalim:
– Oqýshylardyń «klip» túsirýi týraly áńgime bolyp jatyr. Túsirsin, jasyratyn eshteńe joq. Shendiler siiaqty «burqyratyp» aqsha jep jatqan joqpyz, jeitinimiz – qaǵaz ǵana. Nemenege qorqamyz? Biraq janǵa batatyny, aitqannyń jóni osy eken dep zańdy belden basýǵa bolmaidy ǵoi. Muǵalim 200 teńgeden jinasa, «korrýptsioner» bolyp shyǵa keledi. Aqsha jinamaityn mektep, ata-anadan kómek almaityn muǵalim joqtyń qasy. Egerde aqsha jinamasa, oqýshylardyń túrli saiystar men joldamalaryna mektep ne úkimet tólep otyr ma?
Laýra Aiapbergen, ata-ana:
– Oqýshynyń oiy sabaq oqý emes, «uialy telefonǵa kimnen hat keldi» dep bólinip otyrady. Bálkim, tańerteń oqýshylardyń telefonyn jinap alyp, sabaq aiaqtalǵanda qaitaryp berý jolyn qarastyrý kerek shyǵar. Telefonsyz taǵy bolmaidy. Balańnyń qaida júrip-turǵanyn bilip turý mańyzdy. Qazirgi kezde balalardyń joǵalý derekteri kóbeiip ketti. Sol úshin ǵana telefon ustatyp qoiamyz. Áitpese, balamnan sabaq ústinde qoldanbaýyn talap etemin.
P.S. Bilim berý mekemelerinde uialy telefonǵa tyiym salý kerek pe? Búgingi zaman balalarynyń «serigine» ainalǵan uialy telefonnan keletin ziian shash-etekten. Bul birinshiden, balanyń ózindik oilaý qabiletin tómendetedi. Ekinshiden, esep shyǵarý kezinde logikalyq shapshańdyq pen utqyrlyqty báseńdetedi. Sebebi qazir kez kelgen smartfony bar oqýshy Photomath baǵdarlamasy arqyly matematikalyq esepterdiń jaýabyn lezde taba alady. Úshinshiden, oqýshy kez kelgen jaǵdaida bilimine emes, uialy telefondaǵy internetke senim artady. Mine, bul bilim sapasy taiazdanýynyń alǵysharty. Tipti, uialy telefonǵa múldem tyiym sala almasaq, sheteldegi úrdis boiynsha sabaq bastalar kezde oqýshylardyń telefonyn jinap alyp, bitkende taratyp berýdi qolǵa alǵanymyz jón. Ázirge basqa amal joq.
Dinara Myńjasarqyzy
Derekkózi: turkystan.kz
