Urpaq tárbiesin kóp zerdeleý mańyzdy
Shákirtterin týǵan anasyndai baýrap, ómir qiyndyqtary men qyzyqtaryn sezindirip aialaýdan, mápeleýden jalyqpaǵan sanaly ómirin bala tárbiesi men bilimine arnaǵan ulaǵatty ustaz. Qashanda óz isine adaldyqpen berilgen, jańalyqty jatsynbai qabyldaityn, shákirtiniń janyna nur quiyp, ómirdegi jol silteýshisine ainalǵan ustaz urpaq tárbiesi, ult bolashaǵy jaiynda az- kem syr bólisip, áńgimelesýdiń reti tústi.
– Jas urpaqtyń tárbiesi barlyq kezeńdede qoǵamnyń eń ózekti máseleleriniń biri bolady. Ol aldaǵy ýaqytta da eshqashan mańyzyn joimaq emes. «Bala eldiń bolashaǵy», sondyqtan urpaq tárbiesi barlyq qoǵam múshelerin alańdatýy tiis. Ár halyqtyń ulttyq qundylyqtaryn qundaqtap, urpaqtan-urpaqqa jetkizý máselesin kún tártibinen túsirmeýimiz qajet. Júsip Balasaǵunnyń :
«Bala bilim jolyn qýsa deseńiz,
Besiginde-aq bilim jolyn kórseńiz.
Bilim úiret sábiińe tarylma,
Ýyzdaiyn súttei sińer qanyńa, – degen danalyq sózi qazaq halqynyń bala tárbiesine o bastan-aq oilanyp, qolǵa alǵanyn bildirse kerek. Bir ǵana besik jyrynyń ózi sábidiń jan saraiyn baiytyp, arly da aqyldy, ádepti de imandy bolyp ósýine kóp septigin tigizeri haq.
«Uiada ne kórseń, ushqanda sony ilersiń» degendei ónegeli ustazdan jaqsy shákirt shyǵatyny sózsiz. Ǵylym iesi de, ǵalym da, el qorǵaǵan batyr da, tilinen bal tamǵan aqynda, tegeýrini temir balqytqan jumysshy da, bári-bári ustazdan bilim alǵan, tálim úirengen. Sondyqtan ulaǵatty ustazdarǵa búkil adamzat balasy qurmetpen bas iiýi – basty paryz. Ómirge urpaq bergen analardy qalai ardaqtasaq, sol urpaqty tárbieleitin ustazdardy da sondai ardaqtaýymyz kerek.
Qazirgi tańdaǵy ómirdi saralai kele, maǵan «biz jastardyń tárbiesine áli de óz dárejesinde jetildire almai júrmiz-aý» degen oi keledi. Qazir jahandandyrý zamanyn aiaq bastyq, jan-jaqpen arlasýdamyz, jastar álemdegi eń ozyq bilim ǵylymdy boilaryna sińirip jatyr. Onyń barlyǵy durys. Biraq biz birnárseni umytpaýymyz kerek. Mysaly, búkil álem ekinshi Aristotel, uly ustaz dep moiyndaǵan Ábý Nasyr ál-Farabidiń «Tárbiesiz berilgen bilim – halyqtyń qas jaýy» degen sózi bar. Bilimi jan-jaqty bolǵany jaqsy. Biraq bilim tárbiemen ushtasyp jatsa ǵana ǵanibet. Sondyqtan árbir ata-ana, mektep, muǵalimder qaýymy bilim berý isin tárbiege baýlýmen durys ushtastyrýdyń mańyzy zor.
– Bizdiń tárbie degen túsinigimiz birjaqty. Shyn mánisinde, tárbie – aqparattyq júieni qabyldai bilý tásili. Aqparat tasqyny arqyly adamdy tárbieleýge, iaki ony buzýǵa da bolady. Qundylyqtarǵa tárbieleý – bir másele bolsa, qazir aqparattyq júiedegi tárbie – basty másele. Osy zamanǵa, adamnyń kemeldenýine qajetti aqparattardy berýdiń tásilderin oilastyryp, sony júzege asyrý qajet. Qazaqtyń «kóp oqyǵanynnan emes, kóp toqyǵanynan sura» degen sózi osy oraida oryndy aitylǵan. Qazir kóp bilý emes, zerdeleý mańyzdy. Eń bastysy, qazaq halqy ult sanatynda máńgi saqtalyp qalǵanyn qalaimyn. Táýelsiz Qazaqstan memleketiniń irgesi myzǵymas, berik bolsyn.
Jániia MYQTYBAEVA, Almaty qalasy, Alataý aýdany №164 jalpy bilim beretin mekteptiń muǵalimi.
