Árine, Kremldiń sózin sóileitinder munysyn ańǵartpaýǵa tyrysty. Rýstam Býrnashev, (shamasy tarihshy bolýy kerek): «Bul álsiz memleket» dedi. Bul degeni – Ýkraina. Saiasattanýshy Marat Shibutov: «Ýkraina ýaqyt óte kele qaiyrshy elge ainalady. Moldovadan ótken kedei el bolady. Turǵyndardyń tabysy tómendep «Maidan- 3», «Maidan- 4» bolady» dedi.
Oi-tujyrymyn 4 minýtqa syidyrǵan saiasatker Ámirjan Qosanovtyń pikirine jiynǵa qatysqan biraz adamnyń jyny kelgeni anyq. Onysyn ańǵarta almaidy, árine.
[caption id="attachment_9196" align="alignright" width="336"]
Qosanov ne dedi deisiz ǵoi?
– Sizderdiń sózderińizdi muqiiat tyńdai otyryp qazaq tiliniń qanshalyqty bai, qanshalyqty qudiretti til ekenine taǵy bir márte kóz jetkizdim. Sizder birese «v Ýkraine», birese «na Ýkraine» deisizder. Al biz (qazaqtar) Ýkrainada deimiz. Pikirimdi qazaqsha aitsam da bolar edi. Jaraidy... jalǵastyra bereiin.
Meniń oiym, ýkrain daǵdarysyna qatysty qandai da bir qorytyndy shyǵarýǵa áli erte. Soǵys júrip jatyr. Ýkrain halqy keibir el 15-20 jyl boiyna eńseretin saiasi oqiǵalardy qysqa merzim aralyǵynda basynan keshirýde.
Sosyn ol jaqtaǵy jaǵdaidy árkim ózinshe talqylaidy. Bireýler Batysta otyr. Olardyń pikirinde demokratiialyq Eýropanyń ustanymy basym. Al endi bireýler Donbasstyń tap irgesinde turady. Kórshi degenim ǵoi. Olardyń da ne dep jatqanyn bilemiz. Sol siiaqty Ortalyq Aziia men alystaǵy Amerika da bul jaǵdaidy ózinshe baǵalaidy. Bizde Ýkrainanyń ishi-syrtyn búge-shigesine deiin biletin mamandar, sarapshylar joq. Degenmen, ol jaqta ne bolyp jatqanyn bárimiz jaqsy bilemiz. Jáne bir jylda kóp nársege kóz jetkizdik.
Maratqa aitarym (Shibutovty aitady) sandardy sóiletken durys. Biraq, Ýkrainanyń beibit jaǵdaidaǵy damý kórsetkishi bir bólek te, táýelsizdigin, territoriialyq tutastyǵy úshin kúresip jatqan ýkrain ekonomikasynan kemshilik izdeý bir basqa ekenin bilgeisiń.
Bul aimaqtyq daǵdarys emes. Bul órkeniet qaqtyǵysy. Biri kónergen, eskirgen, imperiialyq piǵylynan aiyqpaǵan, áli kúnge ótken ǵasyrda ómir súretin, halyqaralyq quqyqty buza salý túkke turmaidy dep oilaityn órkeniet. Aty – Kreml.
Al endi biri 1994 jyly Býdapesht kelisimine qol qoiǵan, halyqaralyq qaýipsizdik talaptaryn saqtaityn, HHI ǵasyrdyń jańa órkenieti.
Aýylda óskender biledi. Eki bala tóbelesip qalsa, aqsaqaldar aldymen «kim bastady?» dep suraityn. Tóbeles shyǵarǵan kináli sanalatyn . Endeshe, qazirgi Ýkraina daǵdarysyna kim kináli? Soǵysty Ýkraina bastady dep oilaisyzdar ma? Olar ózimen kórshiles jatqan Reseidiń oblystaryn basyp aldy ma? Jaýabyn bilip otyrsyzdar ǵoi.
Maratqa aitarym (Shibutovty aitady) sandardy sóiletken durys. Biraq, Ýkrainanyń beibit jaǵdaidaǵy damý kórsetkishi bir bólek te, táýelsizdigin, territoriialyq tutastyǵy úshin kúresip jatqan ýkrain ekonomikasynan kemshilik izdeý bir basqa ekenin bilgeisiń.
Qazaqstan budan qandai sabaq aldy? Reseilik resmi tulǵalardyń qazaqstandyqtardyń (qazaqtardyń ǵana demeiinshi) ashý-yzasyn týǵyzatyn pikirleri kóp nársege kózimizdi ashty. Soǵan qaramai «Soltústik Qazaqstandy tartyp alamyz» degen Jirinovskii de, Limonovty da bizdiń Syrtqy ister ministrligi sotqa tartqan joq. Biraq, buǵa berseń suǵa beredi emes pe?
Kez kelgen áreketke qarsy áreket bar. Qazir qazaq baspasózi Omby, Tomby, Túmen, Jańasibir qazaqtyń jeri dep jatyr. Iaǵni, arandatý arqyly kózdegen maqsatyna jetem degen Kreml óziniń Pandora jáshigin ashyp qoiǵanyn baiqamai qaldy.
Menińshe, halyqaralyq kepildik júiesin qaita jańalaý kerek. Býdapesht memorandýmyn qaita jazǵan jón. Áitpese, erteńgi kúni Soltústik Qazaqstan men Shyǵysta basynan baqaiyna deiin qarýlanǵan óte sypaiy «jasyl kiimdi adamdar» (zelenye chelovechki) paida bolýy múmkin.
Kremldiń sózin sóileitin telearnalardyń aýrýy asqynyp bara jatyr, kún ótken saiyn. Olardyń jalasy, arandatýy, ósek, ótirigi Qazaqstanǵa da taraýda. Solovev pen Kiselev myrza Kremldik nasihattyń provaiderine ainalǵan, áldeqashan.
Halyqtyń báriniń kózi ashyq bolsa, bir sári. Álgindei aqparat bizdiń qoǵamdy dýalap, arbap alǵan. Reseilik jańalyqtan kórgen mysaldardy alǵa tartady. Al qazaqstandyq aqparat quraldary buǵan tolymdy jaýap qata almai otyr. Reaktsiia joq. Men bul kanaldardy jabýdy talap etpeimin. Alaida, ár kesh saiyn Ýkrainaǵa qatysty Aidos Sarym nemese Rasýl Jumaly siiaqty ózimizdiń salmaqty saiasattanýshylardyń saraptamasyn emes, Kiselev pen Solovevtyń sózin tyńdaimyn. Osy durys pa? Bálkim, Kreml Aqordany «zombilep» tastaǵan bolar.
Biyl Eýraziialyq odaqqa endik. Kelisimde ortaq syrtqy saiasat týraly tarmaq bar. Saiyp kelgende, Qazaqstan álem syrtqa teýip otyrǵan, oryssha aitqanda «izgoi» Kremlmen ortaq syrtqy saiasat júrgizýge májbúr.
Biylǵy jyldyń 9 mamyry kimniń kim ekenin kórsetedi. Bálkim, Merkel keletin bolar. Biraq osy soǵysty nemister uiymdastyrǵany úshin uialǵanynan keledi. Kelmeýi de múmkin. Al biz qaitpekpiz?
Biyl Eýraziialyq odaqqa endik. Kelisimde ortaq syrtqy saiasat týraly tarmaq bar. Saiyp kelgende, Qazaqstan álem syrtqa teýip otyrǵan, oryssha aitqanda «izgoi» Kremlmen ortaq syrtqy saiasat júrgizýge májbúr. Biylǵy jyldyń 9 mamyry kimniń kim ekenin kórsetedi. Bálkim, Merkel keletin bolar. Biraq osy soǵysty nemister uiymdastyrǵany úshin uialǵanynan keledi. Kelmeýi de múmkin. Al biz qaitpekpiz?
Sońǵy jiyrma jylda memlekettik hatshylar toqtaýsyz aýysýmen boldy. Eshkim ideologiiaǵa jaýap bergen joq. Qazir Qyrymda turatyn, Donbass pen Lýganskide soǵysyp jatqandar bir kezderi Ýkrainanyń Ata zańyna adal bolamyz dep ant berdi... Menińshe, sailaýdan keiin qazaqstandyq patriotizm, beibitshilik degen uǵymdardy taǵy bir tártipke keltirgen, tereń saralaǵan jón siiaqty.
Meniń boljamym – bul soǵysta Ýkraina jeńedi. «Qyrymdy qaitarmaiynsha, sanktsiianyń kúshi joiylmaidy» degen Merkel men Kemeronnyń sózine senemin. Bálkim, keler jyly úlken ózgeris bolar. Kúteiik. Kreml qaida barar eken... Mundai jiynda Eýromaidanǵa qarsy pikir aitý qisynsyz, aǵaiyndar. Ianýkovich bolmasa, maidan da bolmas edi...
Osy arada dý qol soǵyldy. Qosanovpen kelisetinder kóp eken. Kelispegender de boldy. Olardyń pikirin gazetimizdiń kelesi sanynda beremiz. Mindetti túrde.
Dýman BYQAI
