Oqýshylardyń kókireginde bilimge degen qushtarlyq, jańa belesterdi baǵyndyrýǵa degen ynta-jigeri sairap jatyr. Qysqasyn aitqanda oqý, izdený, zertteý, jetistikke jetý kezeńi keldi. Bul rette bilimdi urpaq ósirý, zerdeli de izgi nietti urpaq tárbieleý – ustazdardyń basty mindeti. Al bilim men izdenýge qajetti inventarlardy túgendep, materialdyq-tehnikalyq bazany nyǵaityp, ony zamanaýi innovatsiialyq, tsifrlyq, IT tehnologiialarmen jabdyqtaý – atqarýshy biliktiń basty mindeti.
330 mektepke STARLINK spýtniktik qurylǵysy ornatylady
Túrkistan oblysynda búginde bilim berý uiymdarynda 500 myńnan astam bala bilim alýda. Bul respýblikadaǵy árbir jetinshi oqýshy osy aimaqta turady degen sóz. Al biylǵy jańa oqý jylynda 52 myńǵa jýyq oqýshy birinshi synypqa bardy.
Oblysta 14 myń adam bilim alatyn 29 jaily mektep salynýda. Qazir bilim salasynda naǵyz qurylys serpilisi bar.
Biyldyń ózinde 300-den astam balabaqshalar, mektepter, kolledjder, lagerler kúrdeli jáne aǵymdaǵy jóndeýden ótýde. Jańadan salynyp jatqan nysandar da bar. Bul baǵytta oblys respýblikada kósh bastap tur. Jańa nysandardyń basym bóligi aýyldyq jerlerde ornalasqan. Onyń ishinde on jyldan astam jóndeý kórmegen tozyǵy jetken, qaýipti ǵimarattar da bar. Bul oblystaǵy árbir úshinshi mektep jańartyldy degen sóz. Bul jumystyń nátijesi sapaly bilim men tárbie bolýy kerek.
Orta mektepte jaratylystaný-jaratylystaný pánderin jáne aǵylshyn tilin tereńdetip oqytý mańyzdy. Sondyqtan jańa oqý jylynda 62 mektepte 3,5 mlrd teńgege 265 arnaiy pán kabineti jabdyqtalady. Sonymen qatar, Ilon Masktyń Starlink spýtniktik qurylǵysy 330 mektepte ornatylady.
Bul internet jyldamdyǵyn arttyrý úshin qajet. Bul shalǵai jáne shekaralas aýdandarda ornalasqan mektepterdegi internet máselesin tiimdi sheshti.
Balabaqshalardy tsifrlandyrý men vaýcherlik júie
Búgingi tańda oblysta 2-6 jas aralyǵyndaǵy balalardy mektepke deiingi tárbiemen qamtý kórsetkishi 97,8 paiyzdy (187 612 bala) quraidy. Degenmen, oblysta balalardyń úshten ekisi ǵana balabaqshaǵa barady. Demek, 72 myń bala mektepke deiingi bilim berýden tys qalyp otyr. Osy oraida Túrkistan oblysynyń ákimi Darhan Satybaldy balabaqsha máselesin túpkilikti sheshý qajettigin alǵa tartyp, naqty tapsyrmalar berdi.
Sapa máselesi jeke mektepke deiingi mekemeler úshin ózekti bolýy kerek. Buǵan tiisti kóńil bólinbegendikten 7664 oryn qysqartylǵan. Onyń basty sebebi, keibir balabaqshalar sabaqqa kelmeitin balalardy tirkegen nemese sanitarlyq normadan asatyn balalardy qabyldaǵan. Sondai-aq quryltaishylardyń salyq tóleýden jaltarý faktileri anyqtaldy.
Mundai jaǵdailarda kásipkermen shart buzylady. Buzýshylyqtardy joiý úshin tsifrlandyrý men vaýcherlik júie qatar engizilýde.
Qazaqstan Respýblikasy Úkimetiniń tapsyrmasy boiynsha aǵymdaǵy oqý jylynda respýblikadaǵy bilim deńgeii tómen mektepterdiń tizimi jasaldy. Túrkistan oblysyndaǵy osyndai 162 mektep 943 «maqsatty mektep» qatarynda tur. Aldaǵy ýaqytta atalǵan oqý oryndarynyń bilim sapasyn arttyrý jospary ázirlenetin bolady.
Endi Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń tapsyrmasy boiynsha sybailas jemqorlyqpen alynǵan aqsha memleketke qaitarylyp, mektep qurylysyna jumsalady. Qor arqyly oblysta 20 mekteptiń qurylysy bastaldy. Onyń 13-i biyl paidalanýǵa berilmek. Sondai-aq tórt apatty jáne úsh aýysymdy mektep máselesi de tolyǵymen sheshiledi.
«E-ashana» men «Alaqan» júieleriniń artyqshylyǵy
Búgingi tańda úzdik muǵalimderdi basshylyq qyzmetke konkýrssyz taǵaiyndaý úshin 150 adamnan turatyn kadrlyq rezerv jasaqtaldy. Bul bilikti muǵalimderge mansaptyq ósýge úlken jol ashady.
Túrkistan oblysynda respýblikada alǵash ret 500-den astam mektep direktory arnaiy menedjment kýrsynda oqytylady. Bul bastamaǵa Almatydaǵy Abai ýniversiteti de óz úlesin qospaq. Sonymen qatar, túrkistandyq ustazdar men ádiskerler Japoniiada Lesson Study ádisi, AQSh-ta inkliýzivti bilim berý, Qytaida tehnikalyq jáne kásiptik oqytý boiynsha tájiribe almasty.
Bul jumys jańa oqý jylynda jalǵasady, muǵalimder Frantsiiada, Malaiziiada, Finliandiiada arnaiy praktikalyq kýrstardan ótedi. «Jaily» jáne «maqsatty» mektepterdiń muǵalimderine basymdyq beriledi.
Sondai-aq, osy oqý jylynda 910 memlekettik mektepte 221 myń oqýshy bir rettik tegin ystyq tamaqpen qamtylady. Bul maqsattarǵa 19,4 mlrd teńge bólindi. Óńirde mektep ashanalary memlekettik-jekemenshik áriptestik arqyly jumys isteitin bolady. Biyl bul joba 419 ashanada júzege asyrylmaq. Nátijesinde merdigerler 2 milliard teńgeden astam qaitarymsyz investitsiiany tsifrlyq júiege negizdelgen as úi jabdyqtaryn jańartýǵa jumsady. Osyǵan orai, ashanalarda jańa tsifrlyq platforma engiziledi.
Tsifrlandyrý is júzinde óziniń oń nátijelerin kórsetti. Osylaisha, memlekettik-jekeshelik áriptestik arqyly oblys kólemindegi mektep ashanalaryn jeke basqarýdy qolǵa alǵan jeke kásipker Qalymbetov eki jyldan beri «E-ashana» júiesin engizdi.
Sóitip, 458 million teńgeni únemdep, biýdjetke qaitarǵan. Túrkistan qalasyndaǵy №28 mektep-litseide engizilgen Alaqan júiesi bes aida 11,8 million teńge únemdeýge múmkindik berdi. Bos ýaqytyn tiimdi uiymdastyrý maqsatynda biylǵy jyly biýdjet esebinen halyqtyń áleýmettik osal toptarynan 35 482 oqýshy lagerlerde tegin demalyspen qamtyldy.
Mektepterdiń ǵylymi-tehnikalyq progresine 2,7 milliard teńge bólindi
Jyldar boiy qordalanyp qalǵan máselelerdi sheshý úshin jańa jobalar júzege asyrylady. Atap aitqanda, 1800 oryndyq bes lager qaita jańǵyrtylsa, tórteýi kúrdeli jóndeýden ótedi.
Nátijesinde segiz jazǵy aýysymda qosymsha 14 myń bala demalatyn bolady. Osylaisha, jazǵy demalys kezinde balalardy qamtý 58 myńnan 72 myńǵa deiin artady.
Ótken jyly 101 mektepke oqýshylardy tasymaldaý úshin avtobýstar alyndy. 2025 jyldyń 1 qyrkúiegine deiin «Báiterek» ulttyq basqarýshy holdingi arqyly qatynaityn avtobýstar sany taǵy 65-ke kóbeiedi. Sonda stýdentter memlekettik tasymaldaýmen 100 paiyz qamtylady.
Túrkistan oblysynda 50 kolledj bolsa, onda 30 myń stýdent 71 mamandyq boiynsha bilim alýda. Kolledjderge respýblikalyq biýdjetten beriletin 15 445 grant bólinedi.
Ótken jylmen salystyrǵanda oqýshylar sany eki myńǵa artqan. Alaida, arnaiy oqý oryndarynyń oqý baǵdarlamalary men materialdyq-tehnikalyq bazasy qazirgi óndiris talaptaryna tolyq sai emes. Iaǵni, kásiptik bilim berý salasy óndiristegi ǵylymi-tehnikalyq progrestiń damýynan artta qalyp otyr.
Osy ózekti máseleni sheshý maqsatynda kolledjdiń materialdyq-tehnikalyq bazasyn nyǵaitýǵa ótken jyly 3,1 milliard teńge, biylǵy jyly 2,7 milliard teńge bólindi. Oqytýshylar men magistranttar TMD elderinde, Qytaida, Túrkiiada, Avstriiada jáne Frantsiiada arnaiy oqý tájiribesinen ótedi.
Saryaǵash aýdanynda IT kolledji ashylady
Túrkistan oblysynyń ákimi tehnikalyq jáne kásiptik bilim berý uiymdarynda jańadan on mamandyq ashýdy tapsyrdy. Saryaǵash aýdanynda IT kolledji ashylady. Materialdyq-tehnikalyq bazany nyǵaitýǵa 155 million teńge bólindi.
Taǵy bir jaqsy jańalyq – Ońtústik Koreiamen yntymaqtastyq pen Túrkistan qalasynda WOOSONG-TURKISTAN korei ýniversitetiniń ashylýy. Tiisti memorandýmǵa qol qoiylyp, oqý ǵimaraty daiyndalýda. Aimaq basshysy mamandardy daiarlaýǵa ákimdik tarapynan arnaiy granttar bólinetinin atap ótti. A.Iasaýi atyndaǵy Halyqaralyq qazaq-túrik ýniversitetine biyl meditsinalyq mamandyqtarǵa 50 grant bólindi. 139 grant – basqa JOO-daǵy rezidentýraǵa. Maman tapshylyǵy máselesin sheshý úshin joǵary oqý oryndarymen birlesken jumys jalǵasady.
Qai el bolmasyn, bilim men ekonomika arasyndaǵy bailanystyń mańyzy zor. Zertteýge sáikes, oblys turǵyndary tabysynyń 64 paiyzy azyq-túlikke jumsalady. Bilimi men biliktiligi tómen jerde tabys tómen bolady. Sondyqtan árbir adam tabysty bolý úshin bilimdi bolýy kerek.
Búginde oblys oqýshylary PISA jáne MODO siiaqty reitingterde tómen deńgeide. Eger bala durys bilim almasa, erteń onyń ekonomikalyq keri áseri bolady. Ol úshin oqýǵa jaýapkershilikpen qarap, oń nátijege jetýi kerek. Sondyqtan muǵalimderdiń de kásibi bilimi bolýy kerek. Alaida, tekserý barysynda anyqtalǵandai, keibir muǵalimderdiń joǵary bilimi týraly diplomdary jalǵan bolyp shyqty.
Sondai-aq, ujym men mektep basshylary arasyndaǵy 16 eńbek daýynyń qaralýy sottar men QR Prezidenti Ákimshiliginiń deńgeiine jetti. Keibir sarapshylar bilim salasyn tabys kózine ainaldyryp, memleket qarjysyn talan-tarajǵa saldy. Atalǵan fakti boiynsha tergeý amaldary júrgizilip, birqatar jaýapty tulǵalar men qyzmetkerler qylmystyq jaýapkershilikke tartyldy.
Jasandy intellekt dáýirine aiaq bastyq
Álem tsifrlandyrý kezeńinen jasandy intellekt dáýirine nemese kompiýterlik júielerdi paidalanyp adamnyń oilaýyn modeldeý dáýirine ótýde. Osy oraida Memleket basshysy Q.Toqaev muǵalimderdiń birinshi respýblikalyq sezinde oqý úderisin jedel tsifrlandyrýdy tapsyrǵan bolatyn. Bul baǵytta ustazdardy úlken jumys kútip tur. «Tsifrlyq Qazaqstan: zamanaýi bilim» taqyryby kezdeisoq tańdalǵan joq.
Jiynǵa qatysqan Túrkistan oblysynyń ákimi D.Satybaldy bilim salasy qyzmetkerleriniń aldyna jańa mindetter qoidy. Qazaqstan Respýblikasy Bilim ministrligi Bilim sapasyn qamtamasyz etý komiteti tóraǵasynyń orynbasary M.Turǵanbaiqyzy, ǵalym, pedagogika ǵylymdarynyń doktory Á.Husaiynov, memleket jáne qoǵam qairatkeri J.Omarbekova, «Bilim-Innovatsiia» halyqaralyq qoǵamdyq qorynyń prezidenti O.Darhan, Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversitetiniń rektory T.Bolat ustazdar qaýymymen kezdesip, tyń bastamalarǵa toqtaldy.
Osylaisha túrkistandyq ustazdar biylǵy jańa oqý jylyn jańa tájiribemen bastady. Osylaisha, aldymyzda odan ári damytý men jetildirýdi talap etetin jańa mindetter tur. Bul bilim sapasyn arttyrý, barlyq balalar úshin inkliýzivtilik pen qoljetimdilikti kúsheitý jáne olardyń qaýipsizdigin qamtamasyz etý. Árbir mektep árbir oqýshy óziniń áleýetin ashyp, el igiligi úshin damytatyn qolaily bilim berý ortasyna ainalýy tiis.
