Áli qabyldanǵan joq bul zań. Kún tártibinen túspei turǵanyna biraz boldy. Din isteri ministri bul máseleni qara kúzge sheship tynbaq túri bar.
Endigi jerde bet-júzin tumshalap, páránjá kiip júrgenderge 200 myń teńgege aiyppul salynýy múmkin. Din isteri jáne azamattyq qoǵam ministrligi bet-júzin kólegeileitinderge qatysty zań jobasyn aldaǵy qyrkúiek aiynda halyq qalaýlylarynyń aldynda tanystyrmaq.
Nazarbaev ne dep edi?
Muny Ermekbaev bastaǵan joq. Nazarbaev aitqan alǵashqyda. «Qyzdardyń qara kiim kiip, erkekterdiń saqal ósirýine tyiym salynsyn" degen prezident. Tarqatyp aitaiyq.
Musylmandar dini basqarmasy ókilderimen kezdesýinde munyń sebebin túsindirgen.
Qazir bul iske Din isteri ministrligi men Dini basqarma bilekti túrip tastap kirisýde. Ilgeride qara jamylyp júretinderge 200 myń teńge aiyppul salynýy múmkin ekendigin aittyq. Atalǵan zańnyń hidjabqa qatysy bolmaidy. Muny ministrdiń ózi rastap otyr.
«Hidjabqa tyiym salynbaidy. Múldem. Hidjab – adamnyń bet-júzin jappaityn kiim. Hidjabqa qarsy eshkim eshteńe dep jazǵan joq», – deidi Ermekbaev.
Aitýynsha, hidjabdy páránjámen shatastyrýǵa bolmaidy. Shyny kerek, shatastyryp jatqandar bar. Ásirese, orystildi aqparat quraldarynda «Hidjabqa tyiym salynatyn bolypty» degen aqparat órip júr...
Sosyn qaýǵa saqal men qysqa balaq qaida qaldy? Bul da Nazarbaevtyń tapsyrmasy emes pe edi? Ermekbaev ázir bul týraly tis jarǵan joq. «Bir bilgeni bar» dep topshyladyq. Estýimizshe, ázir osy máseleni ministrlik múftiiattyń mamandarymen birge talqylaý ústinde eken.
Ministr maqsatyna jete me?
Jańa zańnyń basqa da qyrlary bar. Zań jobasyna sáikes budan bylai balasyna ekpe saldyrýdan bas tartqan ata-analarǵa da jaza qarastyrylypty. Anyǵy, aiyppul.
Ermekbaev bul máseleni birazdan beri kóterip keldi, negizinde. Ministrdiń dereginshe, bir ǵana byltyrǵy jyly dini ustanymdarynan attap kete almaǵan 10 myńǵa jýyq ata-ana balalaryna vaktsina salýǵa qarsy shyǵypty.
«Bala belgili bir jasqa tolǵanda dinge qatysty sheshimdi ózi qabyldasa quba-qup bolar edi. Balalardyń ata-anasy ajyrasyp ketken jaǵdailar bolyp, olardyń biri qandai da bir dini uiymǵa tartylyp jatady. Bala jol apatyna túsip, oǵan qan kerek bolǵan jaǵdailar boldy. Mysaly, sol kezde anasy qan quidyrtýǵa qarsy boldy. Mundai kezde oilanatyn ýaqyt joq, adam ómirin qutqaryp qalý kerek. Sondyqtan da, osy normany kúsheitý týraly usynys aitylyp otyr», — degen budan buryn el aldynda esep bergen ministr.
Ermekbaev eki sóilemeitinin ańǵartyp otyr osy arqyly. Zań jobasy depýtattar qoldaýyn tapsa, ekpeden bas tartqan ata-analar 20 myń teńge kóleminde aiyppul tóleidi.
Toq eterin aitqanda, zań qatańdaidy. Talap kúsheiedi. Zańdy oryndamaǵandar aiyppul tóleýge májbúr bolady.
Jańa qujat jaiynda el-jurt ne oilaidy ?
Aidos Sarym, saiasattanýshy:
Qysqa da nusqa aitaiyn. Dindi óziń úshin ustan. Allanyń jolynda júrgenińdi basqa bireýge mindet etpe.
Meniń oiymsha, bala kámelettik jasqa tolmaiynsha, oǵan sanasyna qandai bir dini nanym-senimderdi kúshtep, qinap tyqpalaýdyń qajeti joq. Kámelettik jasqa tolǵannan keiin adam óziniń alǵan ilimimen ustanymyna sai tańdaý jasaý kerek. Sol sebepti, óz basym kishkentai balalarǵa namaz oqytýǵa, hidjab kigizýge nemese dinge qatysty basqa da talaptardy oryndatýǵa qarsymyn.
Dýlatbek Qydyrbekuly, saiasattanýshy:
Biz – zaiyrly memleketpiz ǵoi. Demek, dinge qoiar talabymyz da zaiyrly memlekettiń ustanymyna sai bolýy kerek. Bet-aýzyn tumshalaýǵa tyiym salý – bir jaǵynan qatelik. Demokratiialyq qaǵidalarǵa qaishy. Biraq dál qazir memleket múddesi budan joǵary turýy tiis. Solai emes pe?
Sońǵy kezdegi oqiǵalardyń ózi mundai zańdy qabyldaýdy talap etip otyr. Men bilsem, elimizde Ata zańdy moiyndamaityn, shariǵattyń ólshemderimen ómir súretinder bar. Olar jurttan jyraqta júre almaidy qaitken kúnde. Zań aldymen osyndai azamattardyń oi-pikirin ózgertýge baǵyttalýy tiis.
Aǵabek Qonarbaiuly, Qazaqstan Musylmandary dini basqarmasynyń ókili:
Búgingi tańda medresede oqyp jatqan qaryndastarymyzǵa ashyq tústi oramal, kók tústi kiim úlgilerin daiyndap jatyrmyz. Osynaý kiim úlgileri eń aldymen shariǵatqa sai, dástúrimizge de qaishy kelmeidi. Bastysy qoǵam aldynda oǵash kórinbeidi.
Sosyn musylman qyz-kelinshekterge kiim kiiý úlgisinde shariǵat talaptaryn saqtai otyryp jáne qazaq halqynyń salt-dástúrlerin eskerip, jinaqy kiinýge keńes berýdemiz. Qara tústi kiim-keshekterdiń, atap aitqanda, páránjániń dástúrimizge jat, ata-babalarymyzdyń joly emestigin aityp uǵyndyrýdamyz.
Saqal qoiýǵa qatysty da jumys júrgizip jatqan jaiymyz bar. Saqal qoiýdyń ózindik ádebi men mádenieti bolatynyn jamaǵatqa aqparattyq turǵydan uǵyndyryp jatyrmyz.
Dosai KENJETAI, dintanýshy:
Biraq budan álgi adamnyń ishki jan dúniesi ózgere me? Rýhy, tili, dili, júris-turysy túzele me? Qara kiim óz aldyna, qysqa balaq óz aldyna, dál buǵan kelgende memleket tyiym sala almaidy olarǵa. Sebebi, adamnyń ishine kirip shyǵa almaidy. Syrttan kelip jatqan qazaqtyń túsinigine, turmysyna jat qundylyqtarmen kúreste áli de bolsa, saýatty sheshim qabyldaý kerek. Memleket basshysy beker aitqan joq qoi: «…terrorizmmen kúresemiz dep, islammen kúresip ketpeńder», – dep. Osyny eskerý kerek.
Memleket qazir zaiyrlylyq printsipterin jetildirgeli jatyr. Bul qandai jolmen júredi? Zaiyrlylyqty jetildirý úshin buǵan taza ǵylymi turǵydan toqtalý qajet. Keshegi keńestik zamanda jumys istegen ádis tásilder qazirgi kúnge kelmeidi. Olardyń ózektiligi ólgen. Zaiyrlylyq – ateizm emes, óitkeni.
Ábdikárim Momynov, dintanýshy:
Ulttyq erekshelikter óz aldyna adamnyń qara kiimdi teginnen tegin kimeitinin eskerý kerek. Áiel balasy betin tumshalap alsa, erler jaǵy qysqa balaqpen júrse, munyń bir sebebi bar degen sóz. Jaidan-jai jasalmaidy. Balaq qysqartý, sáláfitterge tán saqal ósirý eldiń nazaryn birden aýdarady. Qoǵam qaýiptenedi budan.
Odan da qaýipti jaǵy bar. Mundai jolǵa túsken adam bul obrazdy basqalarǵa da tańýy múmkin ǵoi? Solai emes pe? Budan keiin álgi adam men qoǵamnyń arasynda qaishylyqtar týyndaidy. Al munyń arty nege alyp keletinin bárimiz bilemiz. Din isteri ministrligi tarapynan usynylǵan jańa qujat osynysymen ózekti.
Baqytjan Satershinov, filosofiia ǵylymynyń doktory, professor:
Birinshi, mynany túsiný kerek. Irandaǵy nemese Saýd Arabiiasyndaǵy bet-aýzyn tumshalaǵan kiim – barsha musylman áielderge mindetti kiim úlgisi emes. Bular atalǵan elderdiń salt-dástúrleri men mentalitetine sai tańdalǵan.
Ekinshiden, Quranda áiel balasynyń kietin kiiminiń naqty formasy aitylmaǵan. Áielder dene-turqyn qatty keskindemeitin keń, eki qoly, bet-álpeti, tobyǵynyń tómengi jaǵynan bólek basqa barlyq jerin jabatyn kez-kelgen kiim úlgisin tańdap kie alady. Jalpy Islam dini estetikaǵa sai kiim úlgisine qarsy emes. Muny da bilý kerek.
Úshinshiden, tarihty oqyǵan bolsańyz, kezinde ár óńirdegi qazaq áielderiniń ózindik kiim úlgileri bolǵan. Jas ereksheligine qarai olarǵa arnap oramal men kimeshek úlgileri tigilgen. Ókinishtisi, qazir munyń kópshiligi umyt qaldy.
Menińshe, qazirgi kúni jurtqa áýeli oramaldy, jamylǵyny emes, jalpy dini saýattylyqty kóteretin iman máselelerin, senim negizderin nasihattaý kerek. Iman máselesi sheshimin tapqan ortada dinniń kez-kelgen buiryqtary men tyiymdary jeńil sheshiledi.
ERMEKBAEV NE DEIDI?
Páránjá? Bul – bizdiń mádenietimizge jáne salt-dástúrimizge jat nárse. Óitkeni, qazaq áielderi bet-álpetin jabatyn qara kiim kimegen. Onyń ústine bul máselede kiimniń yńǵailylyǵyna, onyń tiimdiligine qaraý kerek. Adamnyń senimi, onyń imany berik bolsa, eshqandai kiim nemese syrtqy kórinister yqpal ete almaidy. Elbasynyń aitqan sózderiniń maǵynasy da – osy.
Uly Abai aitqandai, «Alla degen sóz – jeńil, Allaǵa aýyz – qol emes. Yntaly júrek, shyn kóńil, Ózgesi haqqa jol emes». Iman eń aldymen adamnyń júreginde bolýy kerek. Qandai beinemen júrý, bul árine, ár adamnyń óz quqyǵy. Biraq teris aǵymdardyń jeteginde júrgender osyndai kiim kiiý arqyly osy memlekettiń qurylymymen jáne saiasatymen kelispeitinin, qoǵamǵa qarsy ekendikterin kórsetkisi keledi.
Daiyndaǵan Dýman BYQAI
