Kezdesý onlain rejiminde Zoom arqyly ótti.
Birtanov óz sózin bir kún buryn birqatar buqaralyq aqparat quraldary prokýrordyń ózine aiyp taqqany týraly aqparat taratqanynan bastady. Eks-ministr bul aqparattyń jańsaq ekenin, óitkeni oǵan áli aiyp taǵylmaǵandyqtan da tergeý amaldary jalǵasyp, ázirge sot úiqamaq merzimin uzartý máselesin qarastyryp jatqanyn aitty.
Sodan keiin ol tergeý-jedel tobynyń bastyǵy óziniń esebinde kórsetken buzýshylyqtar týraly aqparatty teriske shyǵarýǵa kóshti (úi qamaǵynyń merzimin uzartý týraly - red.).
Bul aradaǵy qujatta biýdjet qarajatyn jymqyrýǵa qatysty maǵan keltirilgen kúdikterdiń zańdylyǵy men negizdiligin rastaityn eshqandai fakt joq ekenine basa nazar aýdarǵym keledi. Sebebi urlyq faktisi joq. Taǵy da jariia túrde bul iste de, sol sekildi meniń Qazaqstan Respýblikasynyń Densaýlyq saqtaý ministri bolyp turǵan kezimde de qandai da bir sybailas jemqorlyq qylmysyna qatysym bolmaǵanyn qadap aitamyn. Munda jazylǵandardyń barlyǵy oidan qurastyrylǵan jáne qisynǵa múlde sai kelmeitin tujyrymdarǵa toly, - dedi burynǵy ministr.
Óz kezeginde Birtanov jumys isteitininiń dáleli retinde densaýlyq saqtaý tólqujatynyń skrinin ekrannan kórsetti, bul Ericsson Nikola Tesla jasap shyqqan "Aqparattyq júielerdiń ózara árekettesý platformasy", ol jumys istep tur, degenmen tergeý ol jumys istemeidi dep málimdeidi (Birtanov, negizinen, dál osy fakt boiynsha aiyptalýda - red.) ...
Men elektrondy tólqujattan úzindi kóshirmesin júktei alamyn. Tipti, ony osy arada ashyp, kórsete alamyn, onda meniń tirkelgen jerim bar, sonymen qatar 2020 jyldyń maýsym aiynda men eki aýrýhanada COVID-19-ǵa qarsy aýrýhanaǵa jatqanmyn. Aldymen bireýinde, sodan keiin ekinshisinde. Iaǵni elektrondy densaýlyq tólqujatynyń fýnktsiialary jumys istep tur. Iia, tolyqtyrý jaǵynan áli de máseleler bar, biraq bul protsess óz jalǵasyn tabýda, óitkeni emhanalardyń aqparattyq júieleri platformaǵa kóbirek kelip, qosylyp jatyr. Biraq biz jańa ǵana estidik jáne bul protseske tergeý kedergi bolyp otyrǵanyn bilemiz. Osylaisha, kelisimshart zańdy túrde jasaldy, barlyq jumys zańdy túrde júrgizildi, - dedi Birtanov.
Ol platformany paidalaný 2020 jyldyń maýsymynda maquldaǵanyn, biraq tergeý ony birden jaýyp tastaǵanyn málimdedi. Kúzdiń basynda Densaýlyq saqtaý ministri Aleksei Tsoi el basshylyǵyna platformany buǵattan bosatý týraly ótinishpen júgindi, al prezident tergeýge platformany buǵattan shyǵarýdy tapsyrdy.
Prezidenttiń tapsyrmasy oryndalmai qaldy, platforma ashylmaǵan jáne ol birese jumys isteidi, birese jumys istemei qalady, - dedi eks-ministr.
Sonymen birge ol bul iske eshqandai qatysy joq ekenin atap ótti.
Bul aradaǵy basty suraq nazardan tys qalyp jatyr: "Aqsha qaida?" degen. Osy jobadan eń qurmaǵanda bir tiyn alǵanym dáleldendi me? Joq, dáleldenbeidi de, óitkeni ondai bolǵan emes. Men kez-kelgen sybailas jemqorlyq quqyq buzýshylyqtarǵa qatysym joq ekenimdi taǵy bir márte málimdeimin, - dedi Birtanov.
Eks-ministr sottan óz quqyǵyn qorǵaýdy surady.
Men Qazaqstannyń tolyqqandy azamatymyn. Ministr bolyp týa salǵan joqpyn, osy elde ósip, tómennen bastap joǵaryǵa deiin óstim, adal eńbek ettim, salyq tóledim jáne birdei quqyqtarǵa ie boldym. Sottan meniń quqyqtarymnyń saqtalýyn suraimyn.
Aǵama jáne jyljymaityn múlikke keletin bolsaq. Qujatta mende jyljymaityn múlik bar ekendigi aitylady (Avstriiada - red.). Múmkin men birdeńeni bilmeitin shyǵarmyn, biraq sizden osyny rastaityn qujattardy suratýyńyzdy suraimyn.
Al meniń jaqyn týystarymnyń turýǵa yqtiiarhatyn rastaityn jyljymaityn múligim bar ekendigin rastaityn qujattar bolmaǵan, tabylmaǵan jaǵdaida, joq qujattardyń bolýyn rastaǵan tergeýshi men prokýrordyń áreketterine Sizden zańdy baǵa berýińizdi suraimyn, - dedi Birtanov.
2020 jyldyń 3 qarashasynda Qarjy monitoringi komiteti Birtanovtyń qamaýǵa alynǵandyǵy týraly habarlady. Eks-ministrge biýdjet qarajatyn asa iri kólemde ysyrap etti degen kúdik keltirilip otyrǵany aityldy. 7 qarashada ol úi qamaǵyna alyndy. Eljan Birtanov Densaýlyq saqtaý ministri qyzmetinen 2020 jyly 25 maýsymda bosatyldy. Ol pnevmoniiasynyń asqynýyna jáne emdelý qajettiligine bailanysty jumystan ketý úshin ótinish jazdy.
Qarsy taraptyń argýmenti qandai?
Burynǵy densaýlyq saqtaý ministri Eljan Birtanov pen onyń orynbasary Oljas Ábishev memleketke 1,5 mlrd teńge kóleminde shyǵyn keltirdi degen kúdikke ilinip otyr. Bul týraly Vlast saity jazdy.
Saittyń habarlaýynsha, 5 mamyrda tergeý sotynda prokýror burynǵy ministrdiń úiqamaq merzimin taǵy bir aiǵa sozýdy suraǵan.
Sársenbi kúni prokýror Tólegen Jarasbaev kúdikti Birtanovtyń shekteýlerge qaramastan hat joldap, otbasy, advokatynan basqa adamdarmen aralasyp, "ereje buzǵanyn" atap ótken. Aiyptaý taraby oǵan meditsinalyq mekemeden basqa jaqqa barýǵa tolyq tyiym salýdy, telefon arqyly kelissóz júrgizbeýdi, hat joldamaýdy, otbasy, advokatynan basqa eshkimmen sóilespeýdi mindetteýin suraǵan. Úiqamaq merzimin 14 maýsymǵa deiin sozýdy ótingen. Sot 6 mamyrda jalǵasady.
Tergeý organdarynyń boljamynsha, 2015 jyly densaýlyq saqtaý ministrligi horvattyń Ericsson Nikola Tesla kompaniiasymen quny 17,8 mln dollar bolatyn "densaýlyq saqtaý salasyndaǵy aqparattyq platformany" elge ákelý boiynsha kelisim jasasqan. Biryńǵai derek qory saqtalady delingen platforma densaýlyq saqtaý salasyndaǵy aqparattyq júieni biriktirýi tiis bolǵan.
"Densaýlyq saqtaý ministri Eljan Birtanov platformanyń jumys istemeitinin bile turyp, [burynǵy vitse-ministr] Oljas Ábishevpen kelisip, 2018 jyly 17 emdeý mekemesinde platformany pilottyq turǵyda paidalaný týraly buiryqqa qol qoiǵan". Prokýror is júzinde pilottyq paidalaný júzege aspady dep sanaidy.
Aiyptaý tarabynyń aitýynsha, burynǵy ministr memleket basshylyǵyna platformanyń 17 mekemede synalǵany jaily aqparat berip, jańyldyrǵan. Al vitse-ministr Ábishev "memlekettik satyp alý týraly" zańǵa júginbei 2018 jyly qazan aiynda Ericsson Nikola Tesla kompaniiasymen 9 mln dollarǵa kelisim jasasyp, jumys atqarylmasa da jeltoqsan aiynda aktige qol qoiyp, Ericsson Nikola Tesla kompaniiasyna 6,8 mln dollardy aýdarǵan. Byltyr aqpan aiynda Birtanov platformany ónerkásiptik paidalanýǵa engizý týraly buiryqqa qol qoiǵan. Biraq platforma áli iske qosylmaǵan deidi aiyptaý taraby. Prokýror osylaisha Birtanov, Ábishev jáne ózge tulǵalardyń áreketiniń saldarynan memleketke 1,5 mlrd teńge kóleminde shyǵyn keldi dep sanaidy.
Buǵan deiin Birtanovtyń advokaty Dmitrii Kýriachenko tergeý organdarynda burynǵy ministrdiń kinásin dáleldeitin bultartpas aiǵaqtar joǵyn alǵa tartyp, "tergeý organdarynyń áreketi isti obektivti júrgizýge emes, Birtanovty qýdalaýǵa baǵyttalyp otyr" dep málimdegen edi. Advokat daýly platformanyń jumys istep turǵanyn, iske platformany jasaǵan Ericsson Nikola Tesla ókilderi, ne merdiger, ne platformany qabyldaǵan komissiia músheleri tartylmaǵanyna nazar aýdarǵan. Advokat platformany qabyldaý-paidalaný aktisine qol qoimaǵan Birtanovtyń zańsyz qýdalanyp jatqanyn, onyń úiqamaqta zańsyz otyrǵanyn da aitqan.
Byltyr qarashada Birtanovtyń "iri kólemde qarjy jymqyrý" kúdigi boiynsha ustalǵany belgili bolǵan. Sol kezde birqatar jergilikti BAQ eks-ministrdiń tsifrlandyrýǵa bólingen 526 million teńge kóleminde (1,2 million dollar) qarajatty "iemdendi" dep aiyptalǵanyn jazdy.
Birtanov ustalǵannan keiin áleýmettik jelide ony qoldaý aktsiialary ótti. Qoldanýshylar bilikten ony bosatýdy suraǵan.
Buǵan deiin advokaty prezident Qasym-Jomart Toqaevqa úndeý joldap, eks-ministrdiń "zańsyz qýdalanýyn" baqylaýyna alýdy ótingen.
50 jastaǵy Eljan Birtanov 2017 jyldyń qańtarynan 2020 jyldyń maýsymnyń sońyna deiin densaýlyq saqtaý ministri qyzmetin atqarǵan. Ol koronavirýspen aýyrǵandar sany kúrt kóbeiip, aýrýhanalarda oryn jetpei qalǵan tusta otstavkaǵa ketken. Onyń ornyna Aleksei Tsoi qyzmetke keldi.
Sáýir aiynda tergeý soty onyń úiqamaq jaǵdaiyn jeńildetip, 8.00 ben 19.00 aralyǵynda qoǵam men otbasyna paida keltirý úshin úiden shyǵýǵa ruqsat etken. Jaqynda densaýlyq saqtaý ministri Aleksei Tsoi onyń "kommertsiialyq mekemede" jumys isteitinin aitqan.
