Bul jait boiynsha isti bolyp jatqan adamdardyń aty-jóni eshbir jerde atalmaidy, alaida «Karavan» basylymy olardyń ishinde Qarýly kúshter bas basqarmasynyń aǵa ofitserleri baryn anyqtady. Dalanews.kz osy maqalaǵa qysqasha sholý jasady.
Esterińizge sala keteiik, Prezident Qasym-Jomart Toqaev Sáken Jasuzaqovty «Arys qalasyndaǵy oq-dáriler qoimasynda qaýipsizdikti qamtamasyz etýdegi óz mindetterin tiisinshe oryndamaǵany jáne eleýli qatelikter jibergeni úshin» degen aiyppen qyzmetinen bosatty.
Arys qalasyndaǵy jarylystar men tótenshe jaǵdaidyń saldaryn joiý kezinde sarbazdardyń qaza bolýy da ózekti bir taqyryptyń betin ashty.
Osyǵan bailanysty tergeýshiler Qorǵanys ministrliginde jáne Bas shtabta Reseide jasap shyǵarylǵan kem degende 30 eski BTR-di kim satyp alýdy talap etkenine qyzyǵýshylyq bildirip, teksergen.
Rasynda, Qazaqstannyń áskeri vedomstvasynda qai shendi soltústiktegi kórshimizdiń áskeri-ónerkásiptik kesheniniń múddesin qoldaǵan?
Áskeri ǵalymdardyń pikirinshe, bulaisha «eski-qusqymen qarýlaný» shendiler úshin pyshaqtyń júzinde júrgendei synaqtyń bir túrine, al áskeri qyzmetshiler, kelisimsharttaǵy serjanttar men kishi ofitserler úshin ol úlken tragediiaǵa ainalýy múmkin.
«Gibridtik soǵysqa keńestiń BTR-leri jaramsyz ...»
BTR-80 jáne oǵan uqsas bron tehnikalardy ótken ǵasyrdyń 50-shi jyldarynda keńestik konstrýktorlar daiyndaǵan. Himiialyq, bakteriologiialyq jáne iadrolyq qarýdy qoldaný josparlanǵan kezde. Bul brontehnikalar óte qolaisyz ári tar, Keńes áskeriniń sarbazdaryn onda kúshtep tyǵatyn, ishinde aýa múlde joq.
Ol kezdegi soldattar strategiialyq mańyzdy eki mindetke ǵana baǵynyshty boldy: jappai qyryp-joiatyn qarýdan «tiridei» qorǵaý jáne aýqymdy áskeri qimyldar júrgizý.
Biraq qazir zaman basqa, sondyqtan bizdiń qurmetti generaldarymyzdyń Qazaqstan Áskeri ǵylymdary akademiiasynyń ǵalymdarynyń tujyrymdarymen kelisetin ýaqyt kelgen sekildi.
Sońǵy 30 jyl ishinde soǵys qimyldarynyń sipaty, tehnologiialyq progresi, strategiiasynyń ózi jáne qazirgi soǵys psihologiiasy túbegeili ózgerdi.
Resei Qurlyq áskerleriniń burynǵy bas qolbasshysy, general-polkovnik Aleksandr Postnikovtyń ózi keńestiń eskirgen qarý-jaraǵy men tehnikasy (sonyń ishinde BTR da bar) parametrleri boiynsha «zamanaýi gibridtik soǵystarda qoldanýǵa jaramsyz» dep ashyqtan ashyq syn aitqan.
Endeshe nege túkke jaramsyz ol ótken ǵasyrdyń áskeri tehnikalaryn Qazaqstan Qarýly Kúshterine ákelip tyqpalap jatyr?
Shyn máninde, bul baiaǵy keńestik BTR-80, tek azdap jańartylǵany bolmasa. Ekipajǵa arnalǵan oryndary yńǵaisyz ári qaýipsiz. Eger mehanik-júrgizýshi jaraqat alsa, onda ony evakýatsiialaý óte qiyn bolady. Qudai saqtasyn, al ol óletin bolsa, onda ony eshkim almastyra almaidy. Óitkeni ishi tar, artyq adam syimaidy.
Áskeri ǵalymdardyń eskertpesi
Abai Tasbolatov basqarǵan Áskeri ǵylymdar akademiiasy brondy dońǵalaqty tehnikany zamanaýi soǵys jaǵdaiynda qoldaný jónindegi ǵylymi-zertteý jumystary týraly egjei-tegjeili esep jariialady.
273 betten turatyn ǵylymi eńbekte tereń taldaý men zerthanalyq zertteýlerdiń málimetteri berilgen. Áskeri ǵylym jáne áskeri ister talabyna sáikes, áskeri tehnika barlyq tehnikalyq jetistikter men múmkindikterdi eskere otyryp, yqtimal jaýdy joiýdyń naqty anyqtamalary boiynsha ázirlenedi.
Qazir Qarýly Kúshterde eskirgen BMP men BTR-lar jetip artylady, al áskeri ǵalymdar olardyń negizgi kemshilikterin bylai dep tizbekteidi:
«BTR-dyń jalpy ózi jaýǵa kezdeisoq tap bolǵanda, sol sekildi tuqiyldan berilgen soqqyǵa jaýap berýge shamasy jetpeidi. Odan soń tehnikanyń brondy korpýsynan, zerthanalyq zertteýler kórsetkendei, 7,62 kalibrli bolat oq tesip ótip kete alady, sondai-aq 8 keli trotill jarylsa dońǵalaqtarynan da túk qalmaidy. Desant qajet bolǵan, ásirese jaýyngerlik jaǵdaida, kólikti tez tastap shyǵa almaidy».
Áskeri ǵalymdardyń pikirinshe, qazirgi ýaqytta sheteldik tank qurylysy jaýyngerlik tehnikanyń qorǵanysyn meiilinshe arttyrýǵa basymdyq berýde.
Konstrýktorlar aýyr qarý-jaraq, sýǵa júzý, ushaqqa tieýge jaramdylyq degen siiaqty talaptardy ony ázirleý kezinde syzyp tastaidy. Olar eń bastysy tank jáne onyń ishindegilerdiń qorǵanysyn qamtamasyz etýge baryn salady.
Sondyqtan ǵalymdardyń pikirinshe, bizdiń Qarýly Kúshterimizge áskeri saladaǵy taktika men strategiiany, sonyń ishinde satyp alynǵan jabdyq pen qarý-jaraqqa qoiylatyn talaptardy túbegeili qaita qarastyrý kerek dep sanaidy.
Búgingi soǵys - bul jaiaý áskerdiń keń dalada bron tehnikasymen alǵa jyljýy emes, qazir drondardy qoldana otyryp taý-tasty aldyn-ala timiskilep alatyn, tyldaǵy joǵary tehnologiialyq jetistikterin paidalanýshylardyń soǵysy.
Nelikten biz jyldan-jylǵa eskirgen áskeri tehnikalar men qarý-jaraqty satyp ala beremiz, bizdiń úlken aýmaǵymyz ben halqymyzdyń az sany úshin áskeri tehnikanyń álemdegi sońǵy úlgilerine súiený áldeqaida tiimdi emes pe?
Sarań eki ret shyǵyndanady degen osy. Basqa endi ne deýge bolady mundaida?..
