Freedom Inside '26

Tanymal kinosynshy Ásiia Baqdáýletqyzy Maiia Bekbaevaǵa ótkir jaýap berdi

Tanymal kinosynshy Ásiia Baqdáýletqyzy Maiia Bekbaevaǵa ótkir jaýap berdi
Kollaj: Dalanews.kz

Londondaǵy Queen Mary ýniversitetiniń PhD zertteýshisi, jýrnalist ári kinosynshy Ásiia Baqdáýletqyzy qoǵamda úlken talqy týdyrǵan Maiia Bekbaevanyń qazaq áieline qatysty málimdemesine qarsy pikir bildirdi. Ol Bekbaeva hanymnyń sózin «keńestik otarlyq narrativtiń jalǵasy» dep atap, tarihi derekterge súienip jaýap berdi, dep habarlaidy Dalanews.kz.

Ásiia Baqdáýletqyzy qazaq áielin bilimsiz, tómen etekti shúikebas dep kórsetý búgin bastalǵan joq ekenin alǵa tartty.
"Sovet ideologtary qashan da qazaq áielin baǵynyshty, bilimsiz, jergilikti dástúrdiń qurbany etip kórsetýge múddeli bolǵan. Óitkeni barlyq otarshyldar siiaqty, sonyń arqasynda, Spivak aitpaqshy, "qońyr tándi áieldi qońyr tándi erkekten qutqarǵan aq násildi adam" retinde orys beineli Sovet úkimetin alǵa tartty. 1930-60 jj.qazaq kinosynda qazaq áielin (Raihan, Botagóz, Án qanatynda, tb) sipattaýda qashan da aq násildi qutqarýshy kelip qazaq qyzynyń kózin ashatyn siýjetti talap etken. Talap etkeni týraly derek jetkilikti. Solaisha, osy sipattama báriniń sanasyna shegelendi", - deidi ol. 
Keiingi sovet dáýiri men áli kúnge deiin sol narrativke senip júrgender barshylyq, mysaly Bekbaeva hanym.
 
"Tarihi turǵyda qarasaq, uzatylǵan qyzdardyń jasaýyna Abaidyń óleńder jinaǵy, qoldan tigilgen dápter kúiinde qosylyp beriletini dástúrge ainalǵany jii aitylady (Tursynbaiuly 2016). Mirjaqyp Dýlatovtyń "Oian qazaǵy" da uzatylǵan qyzdardyń eń qymbat qazynasy qatarynda jasaýynda bolǵany aitylady (Dýlatov 2004: 295). qymbat qazyna retinde kitap alatyn qyzdar, Abai men Mirjaqypty oqityn qyzdar qalaisha bilimsiz bolady?", - deidi Ásiia Baqdáýletqyzy.
 
Onyń sózinshe, mundai derekter tóńkeriske deiingi qazaq áieli týraly keńestik túsinikpen úilespedi, ideologiiasyna qolaily bolmady.
"Qoǵamda ártúrli áielder bar ekenin moiyndamai, qazaq qyzyn jappai tek qana sovet odaǵy kelip oqytty, bilim berip, adam qataryna qosty degen oi aitý kerek boldy. Mysaly, Kinematografiia komiteti "Abai ánderi" (1946) filmin talqylaǵanda Ajar (Ámina Ómirzaqova), Maǵysh (Sholpan Jandarbekova), Qarlyǵash beinelerine qatysty mynandai syn aitty: «bularda qarapaiym halyqqa tán ...qarapaiymdylyq jetispeidi, tym bilimdi kórinedi» (Ortalyq arhiv). Óitkeni olar bilimdilikti qazaq qyzyna qimaidy", - deidi ol.
Sol siiaqty, tsenzorlar filmdegi Rahiia Qoishybaeva ǵajap temperamentpen somdaǵan Zeinep aqyndy Abai men Pýshkin poeziiasyn nasihattaýshy retinde ǵana qabyldap, «Aidardyń ólimi siiaqty sharyqtaý sátterde Zeinep Abaidyń ánderin (Tatiananyń áni) aitýy kerek» dep usynǵan. Bul pikirler keńestik ideologtardyń qazaq áielderine qashan da táýeldi, baǵynyshty ról laiyq dep eseptegenin kórsetedi.
 
"Al Bekbaeva hanym siiaqtylar sol sovet odaǵy qazaq qyzyna jamaǵan qamytty odan ári japsyra túskisi keledi, stereotipten shyqqysy kelmeidi, óitkeni aldymen, aiqai urannan ári izdenis az. Ekinshiden, qazaq qyzyn kim kemsitpep edi, toqpaqtai berýge bolady dep oilaityn shyǵar. Bul máseleniń bir qyry ǵana, áitpese orta, qaýipsizdik, sezim degen jekelegen faktorlardan bólek, Mirjaqyptyń jubaiy Ǵainijamal, Sákenniń áieli Gúlbaram siiaqty aiaýly beineler qanshama. Abailamai sóilegen soń keshirim suraý aiyp emes", - deidi Ásiia Baqdáýletqyzy. 

Aita keteiik, buǵan deiin áleýmettik jelide jýrnalister arasynda osy taqyryp boiynsha pikirtalas órshigen edi.

Jýrnalist Muhtar Túmenbaidyń aitýynsha, Maiia Bekbaeva óz videolarynyń birinde qazaq áielderin qorlaityn pikir bildirgen. Onyń sózine qaraǵanda, áńgime Alashorda qairatkerleri jaily beinerolikke qatysty bolǵan. Sol rolikte Alashordashylardyń "orys áielderine úilengeni" jóninde aitylǵan.

Óz kezeginde Maiia Bekbaeva bul aiyptaýlarǵa jaýap berip, atalǵan videoda múlde basqa taqyryp talqylanǵanyn alǵa tartty.