«Kók týdyń jelbiregeni», «Kúnes-ai», «Eki dúniede jalǵyzym – Qazaqstan», «Dúnieǵapyl», «Táńirim – Táńirtaýym», «Jailaýym-ánim» sekildi keń diapazondy ánderin bul kúnderi elimizge belgili ánshiler ártúrli mánerde oryndap júr.
Keler aptanyń sársenbisinde Almatydaǵy Áýezov teatrynda Táýelsizdiktiń 25 jyldyǵyna orai Ermurat Zeiiphannyń 50 jyldyǵyna arnalǵan «Eki dúniede jalǵyzym – Qazaqstan» atty eske alý keshi ótpek. Otanyn sheksiz súigen bitimi bólek degdar jannyń sońyna qaldyrǵan rýhani murasyn dáripteý, elge keńirek nasihattaý – el boryshy.
Osy oraida marqumnyń otbasyna baryp, jary Turangúl Mahatqyzyn, uldary Qabanbai men Naimanǵalidy arnaiy sózge tartqan edik.
Turangúl MAHATQYZY, jary:
– Erekeń ómirden beimezgil attanǵanda biz qaiǵydan eseńgirep qaldyq. Úsh uiyqtasaq ta, ol kisi bizdi tastap arǵy álemge – máńgilik mekenge ketedi dep oilap pa edik. Bizdi aýyr qaiǵydan jurttyń Erekeńe degen ystyq yqylasy qutqardy. Qaiǵymyzǵa ortaqtasyp, sońǵy sharýalaryn birge atqarýǵa kómektesken qalyń buqarada qisap joq. Aralasyp júrgen dos-jarany, baýyr-týysy, qyzmettes áriptesteri ǵana emes, ol kisini ómirinde kórmegen, biraq ónerin erekshe baǵalaityn jurtshylyq kóńil aityp, janymyzǵa medeý boldy.
Erekeń týraly oilai bastasam, meniń kóz aldyma eń alǵash kórgen sátim eske túsedi. Bozbala shaqtan endi ótip, jigittikke aiaq basqan mezeti. Syrqattanyp, emhanaǵa túsipti. Sheshem: «Meniń baýyrym emhanada jatyr eken. Tamaq aparyp ber», – dep meni jumsady. Erekeń súiek jaǵynan bizge naǵashy bolyp keledi. Júzi meiirimdi, kózinde elden erek ot bar bozbala eken. Rahmetin aityp, shyǵaryp saldy. Keiin arada biraz jyl ótken soń Kúitúndegi Óner kolledjin bitirip, Qulja qalasyndaǵy telearnaǵa jumysqa turypty. Men ol kezde sol qaladaǵy meditsina institýtyna oqýǵa túsken edim. Bizdiń jaqynyraq tanysyp, aralasýymyz sol kezden bastaldy. Óziniń ortasynda sáni de, áni de bólek, naǵyz er kóńildi jigit edi. Meni jataqhanama deiin shyǵaryp salatyn. Únemi jaǵdaiymdy surap, bar kómegin aiamaityn. Ekeýmizdiń aramyzda birte-birte yntyqtyq oiandy. Biz ortaq shańyraq kóterdik.
Men osydan týra 7 jyldan keiin tuńǵysh ulymyzdy ertip, Almatyǵa keldim. Ol kezderi búgingidei emes edi ǵoi. Qujat jasaý, shaqyrtý aldyrý, hat-habar jiberý... bári qiyn edi. Onyń ústine Erekeń bul jaqta oqý oqyp, diplom alyp, jumysqa ornalasqansha da biraz jyl ótti. Bizge tek hat jazyp, Qabanbaiyn qatty saǵynǵanyn, múmkindik bolsa baratynyn aitatyn.
Biz kelgende Erekeń Qabanbaiyn qushaqtap, kózine móldirep jas kelip: «Meniń ulym úlken jigit bolypty ǵoi» dep airyqsha áserlengenin qalai umytarsyń. Sodan keiin qalalyq ákimshilik bergen bir bólmeli páterge kóship bardyq. Odan biraz jyl buryn berilse de, Erekeń úide turyp jatqan zeinetker kisilerdi qinaǵysy kelmepti. «Otyra berińizder» dese kerek. Bizdiń qyzyqty da shyjyqty otbasylyq ómirimiz Almatyda qaita jalǵasty.
...Iá, kóńilde aitylǵan syr da, aitylmaǵan syr da jeterlik. Almatynyń qan bazarynda qýanyshty kúnderimiz de, qinalǵan sátterimiz de kóp boldy... Erekeń eshqashan qiynshylyqqa moiymaityn. Qolynda bar bolsa, bárine kómekteskisi keletin. Tipti ózinde joq bolsa da, oraiyn taýyp jurtqa qyzmet etýdi, kómektesýdi qup kóretin. Ónerdegi ómiri qandai biik, mártebeli bolsa, otbasynda sonshalyqty qarapaiym, shynshyl edi.
Naimanǵali týǵanda erekshe tolqyp: «Endi meniń izimdi jalǵaityn eki azamatym bar. Bul ekeýi áli-aq meniń atymdy shyǵarady. Men bulardyń biikke samǵaǵanyn kóretin bolamyn. Sol úshin qyzmet etem», – dep, balasha máz bolǵany áli jadymda. Shynymen de balajan edi. Naimandy qasynan bir eli tastamaityn. Qaida barsa, ertip alýshy edi.
Qabanbai men Naimanǵali dese, ishken asyn jerge qoiatyn. Jumystan úige kelgende eń aldymen ekeýin izdeitin. Bir joly: «Jaryqtarym, biz jumys-jumys dep júrip, kóp nárseni ańǵarmai ótkizip alamyz. Buiyrsa, bir oraiy kelgende otbasylyq saiahat jasaimyz. Qazaqstannyń barlyq óńirin aralap, uldaryma dalamyzdyń eń kórikti jerin kórsetemin. Olar Otanynyń qadir-qasietin tanysyn!» – degen edi. Amal neshik, Erekeńniń ol armany oryndalmady.
Ermurattyń jan dúniesin tolyq túsiný qiyn bolǵanyn da sezemin. Ol ádettegi ómirde kóp ashylyp sóilep, syr aqtara bermeitin jan edi. Jumysta, ónerde keibir qiianattardy kórse de, bizge tis jarmaityn. Bárin ishke saqtaityn.
Keide qatty qinalǵan shaǵymda Erekeń túsime kiredi. «Sen bulai úgilme, bekem bol, Qabanbai men Naimanǵali saǵan amanat», – dep jigerlendirip jatady. Men sol amanat úshin barlyq qiynshylyqty jeńýge tiispin dep qairattanamyn.
Erekeńniń úlken uly Qabanbai Almatydaǵy Sport jáne týrizm akademiiasyn bitirgen. Eń alǵash Qabanbaidy sport zalyna ákesiniń ózi ertip barypty. Buǵan deiin elishilik jáne halyqaralyq birneshe jarysqa qatysyp, júldeli oryndardan kóringen ol ákesi ánmen jelbiretken kók týdy kásipqoi boks arqyly álemge tanytsam, Gennadii men Qanattyń jolyn qýsam dep armandaidy.
[caption id="attachment_21912" align="alignright" width="319"]
Qabanbai Ermuratuly:
– Ákem óte qarapaiym adam bolatyn. Ataq-dańqqa qyzyqqan joq. Tek shyǵarmashylyqqa kóńil bóldi. Degdar jan edi. Ómiri bireýdi jamandaǵanyn, elge ishtarlyq tanytqanyn estigen de, baiqaǵan da emespin. Ózgeniń kishkentai jańalyǵyna, jetistigine súiinip otyratyn. Ózimen ózi oiǵa shomǵandy, áldebir dúnielerdi jazyp otyrǵandy, kitap oqyǵandy unatatyn. Keide tún jarymynda ornynan turyp, qolyna qalam alyp, óleń jazatyn. Ondai kezde biz de mazalamaitynbyz.
Eń alǵash balalar jáne jasóspirimder arasyndaǵy respýblikalyq jarysqa qatysqanymda ákem de baryp tamashalady. Men bir boiy uzyn balamen judyryqtastym. Birinshi raýndta qatty soqqy tiip, meniń murnym qanap ketti. Ekinshi, úshinshi raýndta esemdi qaitardym. Jarys aiaqtalǵan soń ákemniń qasyna kelsem, kózine jas tolyp ketipti. Meniń ótkizip alǵan soqqylaryma shydai almasa kerek. Syrttai qaraǵanda bolattai berik kóringenimen, kóńili erekshe bos edi... Maǵan: «Senen myqty bokser shyǵady. Erinbei jattyq. Men barda, ózge eshteńeden alańdama», – dep otyratyn. Ákem aman bolsa, kim biledi, men de iri jarystarǵa qatysar ma edim...
Ákemniń ómirde oryndalmaǵan armany kóp edi. Ol tiri bolsa, bálkim bizdiń taǵdyrymyz basqa arnada qalyptasar ma edi... «Senderdi shetelden oqytam. Aldaryńa biik maqsat qoiyńdar. Men jete almaǵan dúniege sender jetińder», – dep otyratyn.
[caption id="attachment_21914" align="alignright" width="357"]
...Men ákemmen maqtanamyn. Qaida barsam da, Ermurattyń uly degendi estigen jurt airyqsha iltipat kórsetip jatady. Sonda ishtei: «Áke, seniń atyńdy óshirmeý, otyńdy sóndirmeý – bizdiń paryzymyz» dep qaitalaimyn. Eger múmkindik týyp jatsa, sport salasynda jeńiske jetýge qulshynar em. Ár ret olimpiada oiyndarynda «Kók týdyń jelbiregeni» áni shyrqalǵanda, osy án meniń de jeńisterim kezinde qashan shyrqalar eken dep qiialdaimyn. Sol maqsatqa jetý úshin qolymnan kelgenshe eńbektenip júrmin.
Túiin:
Ermurat Zeiiphannyń kishi uly Naimanǵali qazir T. Júrgenov atyndaǵy Óner akademiiasynyń mektep-internatynda 8 synypta oqyp júr. Tańdaǵan mamandyǵy – sýretshi. Ákesi Ermurat jas kezinde sýretshi bolýdy armandaǵan eken. Ardaqty ákeniń bala kezgi armanyn ózi janynan tastamai ertip júretin Naimanǵali iske asyratynyna senimdimiz.
T. ÓSKENBAI.
