Qazaq án ónerine ózindik dara ereksheligimen kelgen jas ánshi Ǵalymjan Moldanazar az ýaqyt ishinde óz tyńdarmandaryn taýyp úlgerdi. «Óz tyńdarmandaryn» degen tirkes jattandy kórinýi múmkin, biraq dál osy Moldanazar týraly bul tirkes óziniń shynaiy mánin aishyqtai túsedi. Ǵalymjan án súier qaýymnyń ishinen óziniń, tek óziniń ǵana tyńdarmanyn tapqan baqytty ánshi. Onyń tyńdarmandary búgingi qazaq shoý-biznesiniń uranshyl jankúierleri emes, morginaldyq qasietimen erekshelenetin «birtúrli» tyńdarmandar. Olar, bizdińshe, áýesqoilyqty emes, kásibilikti, eliktirgishtik jattandy saryndy emes, estetikalyq áserdi, qarabaiyr buqaralyq talǵamdy emes, intellektýaldyq tanymdy súietinder. Ǵalymjan Moldanazar ótken ǵasyrdyń 60-70 jyldary qalyptasqan sinti-pop baǵytyn HHI ǵasyrda qaita túletýshi daryn iesi. Ol "100 jańa esim" qataryna enýge ábden laiyq.
OL...
Ánshi 1988 jyly Qyzylorda qalasynda dúniege kelgen. Úidiń kenjesi. Mektepte júrip gitara úirenip, án salýdy úirene bastaǵan. Bala kezinen Maikl Djeksondy pir tutqan ol ákesiniń bir kezderi oǵan qatal talap qoiyp, «Sen qandai joldy tańdaǵyń keledi?» dep suraq qoiǵanyn aitady. Ákesiniń bul suraǵyna ol bolashaqta meni osy gitaram asyraityn shyǵar dep jaýap bergen desedi. Mektep bitirgen soń Almatyǵa kelip, Júrgenov atyndaǵy Óner akademiiasyna akterlik mamandyqqa túsedi. Alaida oqýyn birinshi kýrstan tastap ketken. Biletinder, bul oqý ordasynan ózi alar bilim joq dep tastap ketti dese, ózi menen akter shyqpaitynyn, olardyń (akterlerdiń) ortasy múldem bólek ekenin erte túsingendikten osyndai sheshim qabyldadym deidi.
Ǵalymjan Moldanazardyń budan keiingi 7-8 jyly Almatynyń bulyńǵyr kóshelerinde ótedi. Kei kezderi jolǵa aqsha tappai, qinalǵan sáti de bolypty. Jalǵa alǵan páteriniń aqshasyn tóleý de qiynǵa soqqanyn, menen túk shyqpaidy dep túńilgen sátteri de bolǵanyn ol baspasózge bergen suhbattarynda emeýirinmen jetkizgen. Sóite júrip, «Orda» tobynda án salǵan. Ol bul toptan bólek, Qairat Túntekov, Aisa, Asyl Bedelhan, Rin’go toby men basqa da ánshilerge birneshe án azǵan. «Orda» tobynan óziniń múmkindigin ashýǵa jol joq ekendigin túsinip, jeke án salýdy qolǵa alady. Osy sheshiminen keiin onyń juldyzy jandy. Bar-joǵy eki jyldyń ishinde ony tyńdaityn jastar shoǵyry paida boldy. Shetelderden de usynys túse bastady.
«HIPSTERJAN»
Oǵan bul laqap esimdi saýatty tyńdarmandary bergen. «Hipster» termini – djaz mýzykasyn unatatyn sýbmádeniet ókilderine qaratylǵan. Ony osy shaǵyn mádeni top ókilderi erekshe baǵalap, qashanda Ǵalymjanǵa jankúier bolyp keledi. Oǵan bul esimdi bergen reseilik tyńdarmandar eken. Alǵash onyń «Aqpen birge» klipin kórgen kórshi eldiń tyńdarmandary qazaq ánshisiniń rok stilindegi jańa naqyshtaǵy áni men oǵan túsirilgen beinebaiandy «iýtýbtan» tez bólisip, Qazaqstanda mýzyka mádenietiniń jańa tolqyny kele jatyr dep dabyrlasqan. Sol sátten bastap Ǵalymjannyń esimi elimizge de keńinen tanyla bastady.
Tyńdarmandary Ǵalymjanǵa úlken sahnada shoý-kontsert ótkizse degen tilekterin aitsa da, ol únemi shaǵyn aýditoriialar men sahnalarda ǵana óner kórsetetindigimen de erekshelenedi. Ol munyń sebebin ónerdiń jáne óz qadirin ketirmeý úshin osylai isteitindigimen túsindirýi múmkin. Ózi shoý-biznes pen toi biznes úshin óziniń baǵytynan ainymaitynyn, tipti toi ánshilerine qurmetpen qarai otyra, bir jaǵynan ónerge jany ashitynyn da jasyrǵan emes.
FONOGRAMMA... BUL – QYLMYS!
Ol búgingi qazaq ánshilerin fonogrammamen eldi aldap júr degen pikirde. «Aqsha, aqsha, tek aqsha» printsipimen kún keshetin ánshilerdiń fonogrammamen án salýy – qylmyspen para-par degen oiyn jasyrmaidy. Ol úshin fonogrammamen, tipti minýsovkamen án salýdyń ózi eldi aldaý. Sondyqtan da ol bul joldy tańdamaǵan. «Eldi aldaǵym kelmeidi. Ákemniń maǵan qoiǵan basty sharty osy. Shynymdy aitsam, búgingi qazaq estradasy maǵan unamaidy. Aqsha úshin ónerge kelgenderdi qabyldai almaimyn» deidi ol.
Ol ánshilerdiń jandy daýyspen án aitýǵa tehnikalyq múmkindigimiz joq degeni syltaý dep biledi.
«MýzART» toby jandy daýyspen án shyrqaidy. Kezinde «Dos Muqasan», Roza Rymbaeva, Roza Baǵlanova, Bibigúl Tólegenova, «Gúlder-ai» ansambli tiri daýyspen án shyrqaǵan. Búgin tehnika damydy ǵoi. Meniń armanym qazaq estradasyna jańa lep, sony baǵyt ákelý. Qazaq tilin álemge tanytsam degen maqsatym bar» deidi ol.
«Birneshe adam jinalyp ap, fonogrammany toqtatý kerek dep daýryǵýdan túk shyqpaidy. Fonogrammamen aitpa! Oǵan zańmen tiym sal. Bitti!». Bul da Moldanazardyń kózqarasy. Ol tyńdarman men kórermenderdiń talǵam taiazdyǵyna qarny ashatyndyǵyn ashyq málimdep júr. Adamdar óziniń jalǵan áýenge aldanyp jatqanyn bilýge tiis degen oiyn da birneshe márte qaitalaǵan.
https://www.youtube.com/watch?v=j2Sx1fewNcs
AMERIKAǴA SAPAR
2015 jyly amerikalyq Break of reality toby Almatyǵa óner kórsetýge kelgen saparynda Moldanazardyń «Aqpen birge» ánin tyńdaǵan soń, birigip án shyrqaýǵa usynys jasaǵan. Keiin ózin Amerikanyń Niý-Iork shtatyna shaqyryp, birlesip án aityp, shaǵyn kesh ótkizýge usynys jasaǵan. Sol jyly Moldanazar Amerikaǵa baryp, osy toppen birge án saldy. Ony amerikalyq tyńdarmandar joǵary baǵalap, «qazaq óneriniń jańa juldyzy» dep baǵalaǵan. Sol sapary negizinde ánshi týraly derekti film túsirilgen. Rejisseri – Amerikada turatyn qandasymyz, fotograf Qanat Beisekeev.
Sodan beri ánshige shetelderden jii shaqyrý túsedi. Ol óziniń án jinaǵyn shyǵarýdy, sondai-aq jańa baǵyttaǵy «Moldanazar» tobyn quryp, qazaq estradasyna ózindik úles qosýdy kókseidi. Ánshiniń aitýynsha, amerikalyq tyńdarmandar onyń «Aqpen birge» ánin erekshe unatqan ári osy áni sol jaqtaǵy tyńdarmandar arasynda suranysqa ie bolyp otyr. Eki jyldan beri amerikalyqtar Ǵalymjan Moldanazar ánderin úzbei tyńdap keledi deýge bolady. Ánshi Eýropanyń belgili stýdiialarynan da usynys túsip jatqanyn aitady. Bolashaqta sheteldiktermen birge jańa jobalardy birlesip atqarýymyz múmkin dep oilaidy.
Qazir Moldanazar tyńdarmandarynyń aýditoriiasy jyl sanap keńeiip keledi. Aitalyq, «Google» jelisi boiynsha Ǵalymjan Moldanazardy izdeýshiler sany elimizdegi eń tanymal ánshi Qairat Nurtastan asyp túsken. Osynyń ózinen-aq oǵan suranystyń álemdik arenada kóbeigenin baiqaýǵa bolady.
https://www.youtube.com/watch?v=jpy0Hjai7m4
ONYŃ ÁNDERI MEN KLIPTERI
Onyń «Aqpen birge», «Birge bol», «Qosh bol», «Kim ol?», «Beri qara», «Jaýap bar ma?», «Óziń ǵana», «Alystama», «Saǵym» sekildi onshaqty áni ǵalamtor jelisinde óte tanymal. Mýzykatanýshylar onyń ánderinen rok mýzyka, tehnorok, sinti-pop, fank mýzyka, pop mýzykanyń ózara sintezinen jasalǵan zamanaýi baǵyt degendi aitady. Endi bir top synshylar Ǵalymjan ánderiniń basty ereksheligi ótken ǵasyrdyń 70-80 jyldaryndaǵy mýzykalyq jańa baǵyttardyń qaita túleýi dep te uǵady.
Ol án sózderin de ózi jazady. Onyń án sózderinen jasandylyq tappaisyz. Keibir tirkesterinde ishki yrǵaqtan aqsap jatqandai kóringenimen, sonyń ózi áýenniń ishki iirimine qup jarasqandai áser qaldyrady.
Al klipteri jalǵan romantika, orynsyz ritorika, sapasyz etiýdterden adalyǵymen erekshe. Onyń klipteri toptyq kózqarastan góri, jekelik ideiamen qunarlanǵan. Ár klipinen rýhtyń ózin ózi izdeýi, «Ómir degen ne ózi?» degen suraqtarǵa jaýap izdep, sharq urǵan jannyń beinesi eles beredi. Jańa áýen, tyń mátin, mazmunǵa abi epizodpen úndesken yshqyný men pafostan jyraq tabiǵi daýys tyńdarmandaryn jyly shýaqqa shomyldyrady.
Ǵalymjannyń oilary
***
Menen de myqtylar bar, biraq ázirge olar eshkimge kerek bolmai jatyr. Men baiaǵydan án shyǵaryp kelem, biraq ol ánder kereksiz bolyp Internette jatty. Sosyn Reseide bireýler «O, bir qazaq kúshti sinti-pop jasap júr» dedi. Sosyn bizdikiler: «O! Bizdiń bala Eýropada birdeńe utyp aldy» dedi. Biraq men oǵan deiin de bolǵam, negizi.
***
Reseige birneshe ret shaqyrdy. Biraq barǵym kelmedi. Óitkeni, Almatyny óte qatty jaqsy kórem. Bul jerden eshqaida ketkim kelmeidi.
***
Eshqashan ataqqa, kóp aqsha tabýǵa qyzyqqan emespin. Kóbi «Seniń ornyńda bolsam, basqa jaqqa ketip qalar edim» deidi. Meniń ketkim kelmeidi. Sońyna deiin osynda qalyp, osy qalada made in Kazakhstan deýge turarlyq birdeńe jasasam deimin.
***
Qairat Nurtasty óz basym syilaimyn. Onyń óz aýditoriiasy bar. Tipti sondai úlken aýditoriia mende de bolsa deimin. Qairatty súiip tyńdaityn, tyńdap otyryp jylaityn jaqyndarym bar. Ol shynymen de adamdarǵa bir sezimder beredi. Ol shynymen de adamdardy bir nárseler týraly oilandyrady.
***
Aýyldyń tárbiesimen óstim. Sondyqtan kei nárselerdi qabyldaý maǵan qiyn. Mysaly, balanyń áke-sheshesimen daýlasqanyn kórgende «Ne bolyp barady ózi?» dep shoshimyn.
***
«Sen Amerikan mýzykasyn nasihattaisyń. MýzART, Qairat Nurtas – mine bular bizdiki» dep ursady keide. Men túsindirýge tyrysam: «MýzART pen Qairat Nurtas elektrondy gitaramen, sintezatormen aitady. Qazaq elektrondy gitara tartyp pa edi? Qalaisha ony naǵyz qazaq mýzykasy dep aitasyz?».
***
Qazaqsha bolsyn deitinder toilaryna Kane Ýest, Beionse, Djennifer Lopesterdi shaqyrady. Ol jerden dombyra, qobyz kórmeisiz.
***
«Nege dombyra tartpaisyń?» dep te ursady. Bir aǵamyzǵa «Mine, kóshede kezdestik. Siz nege mersedespen keldińiz, nege atpen kelmedińiz?» dedim.
