Strategiialyq mindetimiz – IT memleketke ainalý
Bizdiń baiqaǵanymyz, qurǵaq sóz emes, el bolashaǵyn eleń etkizetin ótkir máseleler men ult bolashaǵyna arnalǵan jospar bolyp tabylady. Onyń negizgi mazmunynda ekonomikalyq, áleýmettik, bilim, tárbie, ǵylym, ekologiia, demografiialyq, ónerkásip t.b. máselelerdi sheshý baǵytyn quraidy. Iaǵni dúniejúzindegi ahýaldy taldai otyryp: «Tehnologiialyq báseke qyzyp tur. Barlyq jerde resýrstar úshin talas júrip jatyr. Klimattyń ózgerýi, azyq-túlik qaýipsizdigi jáne demografiialyq turǵydan ornyqty damý eń ózekti máselege ainaldy.
Bir sózben aitqanda, adamzat tarihynda buryn-sońdy bolmaǵan syn-qaterler men túbegeili ózgerister dáýiri bastaldy. Osyndai asa mańyzdy shaqta zor ekonomikalyq serpilis jasaýǵa elimizdiń tolyq múmkindigi bar. Ol úshin biz birtindep jańa ekonomikalyq úlgige ótýimiz kerek. Bul jumysty batyl júrgizýimiz qajet. Basty maqsat – qaǵaz júzindegi biik jetistikterge qol jetkizý emes, shyn máninde halyqtyń turmys sapasyn jaqsartý bolýǵa tiis», – deidi. Demek, jalań paiyzdyq ósýdegi jalǵan derekter emes, shynaiy halyqtyń áleýmettik jáne turmys jaǵdaiyn jaqsartý qajettigi naqty aityldy.
Sonymen qatar halyqtyń arasynda problemaǵa ainalǵan atom elektr stantsiiasy týraly: «Atom energetikasyn damytý asa mańyzdy ekonomikalyq jáne saiasi máselege ainaldy. Qazaqstan – álemdegi eń iri ýran óndirýshi memleket. Endeshe óz jerimizde atom elektr stantsiiasyn salýǵa ábden qaqymyz bar. Keibir sarapshylar shaǵyn iadrolyq stantsiialar salý kerek degen pikir aitady.
Alaida kóptegen azamattar men birqatar sarapshylar iadrolyq stantsiianyń qaýipsizdigine kúmánmen qaraidy. Atom elektr stantsiiasyn salý nemese salmaý máselesi – bul elimizdiń bolashaǵyna qatysty asa mańyzdy másele. Sondyqtan ony jalpyulttyq referendým arqyly sheshken jón dep sanaimyn. Naqty merzimin keiin anyqtaimyz», – dedi Prezident. Demek, eldiń problemasy syn saǵatynda turǵanda halyqpen aqyldasyp, «Jeti ret ólshep, bir ret kes» demekshi, eldiń múddesin joǵary qoiyp, sheshý jolyn usynýy shynaiy demokratiialyq turǵydan úlken mańyzǵa ie dep bilemiz.
Búgingi tańda áleýmettik jelilerde taraǵan jáne qoǵamda rezonans týdyryp otyrǵan jasóspirimderge zorlyq-zombylyq úlken problemaǵa ainaldy. Memleket basshysy kámeletke tolmaǵandarǵa jasalǵan zorlyq-zombylyqtyń kez kelgen túrine qatysty jazany kúsheitýdi, zorlyq-zombylyqqa jáne qysymǵa, iaǵni býllingke tap bolǵandarǵa kómek kórsetýge arnalǵan baǵdarlama ázirleý kerek ekenin basa aitty. Sonymen qatar: «Ǵimarat, kiim-keshek, azyq-túlik, iaǵni barlyǵy balalar úshin qaýipsiz bolýy kerek. Bilim berý mekemelerindegi psihologiialyq qoldaý qyzmetin institýtsionaldy túrde kúsheitý qajet. Biryńǵai senim telefonyn uiymdastyrǵan jón», – dedi Prezident. Iaǵni balalardyń qaýipsizdigin jalpyulttyq deńgeide qolǵa alýdy usyndy. Bul myqty sheshim, sebebi balalardyń qaýipsizdigi ol ulttyń bolashaǵy bolatyn tulǵalardyń, eldiń qaýipsizdigi dep bilemiz.
Joldaýdaǵy bilim salasyna qajetti eń mańyzdy másele «sapaly bilim» berý týraly, internettiń jyldamdyǵy men muǵalim kadrlardyń biliktiligi de nazarǵa alyndy, iaǵni: «Sapaly orta bilim alý – árbir balanyń myzǵymas quqyǵy. Mundaǵy eń túiindi sóz – «sapa». Sondyqtan bilim sapasyn jaqsartý jáne muǵalimderdiń biliktiligin arttyrý aýadai qajet. Bárine birdei bilim berý úshin internet jyldamdyǵy joǵary jáne bilim berýdiń tsifrlyq resýrstary tegin ári qoljetimdi bolýy shart. Bilim berý júiesi eńbek naryǵynyń suranysyna qarai ózgerip otyrýy kerek», – dedi. Munyń astarynda orta bilim mazmunynda túitkildi máseleni der kezinde sheshpesek, ol memlekettiń damýyna kedergi bolatyny sózsiz degen oi jatyr. Sebebi sapaly bilimniń arqasynda JOO-ǵa bilikti, talantty oqýshylar qabyldanyp, bolashaqta bilikti mamandar qalyptasyp shyǵady.
Sondai-aq halyqtyń ál-aýqatyn kóterý maqsatynda, kúnkóris deńgeii men jalaqy týraly: «2024 jyldyń 1 qańtarynan bastap eń tómengi jalaqy 85 myń teńge bolady. Bul shara 1 million 800 myń adamnyń, onyń ishinde biýdjet salasynda eńbek etetin 350 myń azamattyń ál-aýqatyn arttyrýǵa septigin tigizedi. Jalpy, eńbek naryǵyn jan-jaqty damytý úshin Úkimet qysqa merzimde 2030 jylǵa deiingi keshendi jospardy bekitýi kerek», – dep tapsyrdy Memleket basshysy joldaýda. Iaǵni qoǵamdaǵy áleýmettik salany kúsheitip, jalaqyny kóbeitip, halyqtyń jaǵdaiyn jaqsartý qajettigi basa aityldy. Qazirgi kezde álemde órkenietti elderdiń damý kórsetkishi IT salasyndaǵy jetistikterimen kósh ilgerilip bara jatqany da joldaýda negizge alyndy. Atap aitar bolsaq: «Bizdiń mańyzdy strategiialyq mindetimiz – Qazaqstandy IT memleketke ainaldyrý. Tsifrlandyrý isinde naqty jetistikterimiz de joq emes. Biz elektrondy úkimetti jáne fintehti damytý indeksi boiynsha álem kóshbasshylarynyń qatarynda turmyz», – degen bolatyn. Sondyqtan tsifrlandyrý men aqparattyq qoǵamnyń alǵysharttaryna toqtalyp, onyń bolashaǵyna zor mán berildi.
Joldaý sońynda Prezidentimiz urpaq tárbiesine qajetti, mańyzdy ulttyq tárbiege mán berý kerektigi týraly: «Árkim otanshyl, bilimpaz, eńbekqor, tártipti, adal, ádil, únemshil ári janashyr bolsa, alynbaityn asý joq. Abaidyń «tolyq adam» iliminen bastaý alatyn «adal azamat» tujyrymdamasynyń túpki máni – osy. Taǵy da qaitalaimyn: «Ádiletti Qazaqstan» jáne «Adal azamat» uǵymdary egiz qundylyq retinde árdaiym qatar júrýge tiis. Shyn máninde adaldyq joq jerde eshqashan ádildik bolmaidy. Árbir adam isi men sózi bir jerden shyǵatyn adal azamat bolsa, ádildik ornaidy», – dep, eldiń árbir azamatynyń halqymyzdyń tárbiesin, patriottyq sezimin nyǵaityp, adal bolýyn meńzeidi.
Abai DÚISENBAEV, Pedagogika jáne bilim berý menedjmenti kafedrasynyń dotsenti, pedagogika ǵylymynyń kandidaty
