Qartaiý — tabiǵi ári toqtatýǵa bolmaityn úderis. Degenmen, ǵalymdar men dárigerlerdiń aitýynsha, ony baiaýlatyp, deneniń de, oidyń da jastyǵyn uzaq saqtaýǵa bolady. Ol úshin ómir salty men ádetterge az ǵana túzetýler engizý jetkilikti, dep habarlaidy Dalanews.kz.
Adam aǵzasynyń qartaiýyna tórt negizgi faktor áser etedi: sozylmaly qabyný, kúizelis, artyq qant jáne totyǵý. Osy protsester jasýshalardyń buzylýyna, júielerdiń álsireýine jáne syrtqy ózgeristerge alyp keledi. Biraq ómir saltyn saýatty qalyptastyrsa, bul áserlerdi azaitýǵa bolady.
1. Durys tamaqtanyńyz
Úilesimdi tamaqtaný qartaiýǵa qarsy eń tiimdi quraldyń biri. Ár tamaqta aqýyzdy ónimder bolýy kerek. Dietologtardyń keńesi boiynsha, ár kilogramm dene salmaǵyna shamamen 1 gramm aqýyz qajet. Mysaly, 65 kg salmaqtaǵy áielge bir rettik tamaqta 20–25 gramm aqýyz jetkilikti – bul 3 jumyrtqanyń aǵy, taýyq eti nemese tofý irimshigi mólsherine teń.
Aqýyz insýlin deńgeiin rettep, bulshyqetti saqtaýǵa jáne salmaqtyń artýyna jol bermeýge kómektesedi. Al tátti taǵamdardy, óńdelgen mailardy azaitý – usaq ájimderdiń, pigmentti daqtarynyń jáne energiia tapshylyǵynyń aldyn alady.
2. Kúizelisti azaityńyz
Sozylmaly kúizelis – aǵzanyń eń basty jaýy. Ol kortizol gormonynyń artyq bólinýine ákelip, júrektiń, midyń jáne teriniń jumysyn álsiretedi.
Jai ǵana serýendeý, ioga men tynys alý jattyǵýlaryn jasaý, jyly vannaǵa túsý nemese súiikti hobbimen ainalysý júikeni tynyshtandyryp, jasýshalardyń tez qartaiýyna jol bermeidi.
3. Aǵza men midy qorektendiretin dárýmender ishińiz
Qartaiýǵa qarsy eń paidaly dárýmender – B tobynyń vitaminderi, sondai-aq A, S, E jáne selen siiaqty antioksidanttar. Olar jasýshalardy bos radikaldardan qorǵaidy, kóńil-kúidi jaqsartady jáne energiia beredi.
Sonymen qatar, kollagen, gliýkozamin jáne gialýron qyshqyly teri men býyndardyń serpindiligin saqtaýǵa kómektesedi (biraq qoldanbas buryn dárigermen keńesý qajet).
4. Fizikalyq belsendi bolyńyz
Turaqty dene belsendiligi – qartaiýǵa qarsy eń senimdi qural. Jattyǵýlar mindetti túrde aýyr bolmaýy tiis. Kúnine 20–30 minýt serýendeý, velosiped tebý, júzý nemese jeńil gimnastika da jetkilikti.
Qozǵalys qan ainalymyn jaqsartady, júrek pen bulshyqetti nyǵaitady, qabynýdy azaitady jáne kóńil-kúidi kóteredi.
5. Uiqy rejimin saqtańyz
Uiqy jetispeýshiligi aǵzany tez sharshatady, teriniń óńin buzady jáne erte ájim túsýine sebep bolady. Sondyqtan túnde kem degende 7–8 saǵat uiyqtaý – aǵzany qalpyna keltirýdiń eń tabiǵi joly.
Eń tiimdi uiqy ýaqyty – 22:00–07:00 aralyǵy, dál osy kezde aǵzada melatonin gormony belsendi bólinip, jasýshalar jańarady.
6. Ziiandy ádetterden bas tartyńyz
Temeki, alkogol, shamadan tys kofein jáne ýltrakúlgin sáýleler bos radikaldardyń túzilýin kúsheitedi. Bul teriniń, shashtyń jáne ishki aǵzalardyń tez tozýyna áser etedi.
Múmkindiginshe taza aýada kóbirek bolyp, sýdy jetkilikti mólsherde iship, kúnnen qorǵaityn quraldardy paidalanyńyz.
7. Aǵzany tazartý men aýtofagiia
Ǵalymdar aýtofagiia dep atalatyn tabiǵi úderisti belsendirý aǵzanyń «jasarýyna» yqpal etetinin dáleldedi. Bul – zaqymdanǵan jasýshalar men mitohondriialardy joiý protsesi.
Ony belsendirýdiń eń tiimdi tásili – intervaldy ashyǵý (mysaly, 16:8 rejimi). Biraq bul tásildi de dárigerdiń keńesimen qoldaný kerek.
8. Pozitivti oilańyz
Kúlki, dostarmen kezdesý, súiikti isińizben ainalysý jáne mahabbat – barlyǵy da serotonin deńgeiin arttyryp, immýnitetti kúsheitedi.
Qartaiý – ómirdiń tabiǵi bóligi. Biraq durys tamaqtaný, qozǵalys, uiqy men ishki tynyshtyq bul úderisti baiaýlatyp, ómir sapasyn aitarlyqtai arttyrady. Bastysy – aǵzańyzdy tyńdap, oǵan qamqorlyq tanytý.
