Almatyda ótken Kazakhstan Growth Forum-da osy másele sóz boldy. Osy tóńirektegi saýaldarǵa ashyq jaýap berýge tyrysty sarapshylar.
Ashyq áńgimege sailanyp kelgenderdiń biri vitse – ministr Erbolat Dosaev. Sonaý Astanadan arnaiy jetti ol.
Eldegi ekonomikalyq ahýaly týrasynda baiandama jasaǵan ol biliktiń bul taraptaǵy alda atqarmaq josparymen bólise ketti.
Dosaev: «Bylai oilaimyn...»
Bizdi taǵy reforma kútip tur. Ekonomikadaǵy baǵyt-baǵdar ózgerip, shikizattan ózge salalarǵa basymdyq berilmek. Dosaev sói dedi.
Biliktiń bizneske kómek bolar dep qabyldaǵan salyqty tómendetý sharalary nátije bermepti. Memleketke de qaiyr bolmaǵan, biznes te ońala almapty.
– Salyqty tómendetkesin biznestiń tamyryna qan júgiredi dep topshylaǵanbyz. Kásipkerler kóterilse biýdjetke túser túsim de artady dep armandadyq. Jańa jobalar jasalady dep kúttik.
Onymyz júzege aspady. Biznes aiaǵynan tursa, turmys ta ońalar edi. Áleýmettik salaǵa baǵyttalatyn qarajatty kóbeitpek oiymyz bolǵan. Biraq, damimyz degen dámemiz, daǵdarysqa baryp kúmp berdi. Ekonomikalyq dúmpý týǵyzady degen úmit birjolata úzildi, – dedi Dosaev.
Qazir Qazaqstan biýdjetiniń 44 paiyzy áleýmettik shyǵynǵa jumsalady eken. Úsh jyldan keiin bul kórsetkish 48 paiyzǵa deiin kóbeimek.
Biliktiń investordy elge shaqyryp jatqan bastamasynan da qaiyr bolmai tur. Biýdjettiń investitsiiadan túsken túsimi tym tómen. 14-aq paiyz...
Osylai degen Dosaev Úkimettiń endegi kezekte nege úmit artyp otyrǵanyn aitty. "Qarjylyq sektor men aýyl sharýashylyǵyna basa kóńil bólemiz, buiyrsa", – dedi ol.
Oshaqbaev: «Baiaǵy jartas, sol jartas qoi»
Vitse-ministrdiń sózin orta joldan bólgen ekonomist Raqym Oshaqbaev búgin de, erteń de, keleshekte de oń ózgeristiń bolýy neǵaibyl deidi.
– Alysqa barmai-aq, aldaǵy bes jylǵa sholý jasaiyq.
Qazaqstandaǵy bank júiesinde ne ózgeredi dep oilaisyz? Eshteńe ózgermeidi. Taǵy bes jyl ótkesin de biz olardy (bankterdi) qutqarýmen bolamyz.
Bul agrosektorǵa da qatysty. Bul salany qansha ret qutqardyq ózi? – dedi Oshaqbaev.
Dosaev buǵan daiyn bolsa kerek. Jiynǵa qatysyp otyrǵan otandyq biznestiń igi-jaqsylaryna sheteldik naryqqa shyǵýdy usyndy. Vitse-ministrdiń aitýynsha, ázir Qazaqstandaǵy biznestiń 70 paiyzy memleketke masyl.
– Iá, iá solai.
Qazaqstandaǵy biznes memlekettik jáne kvazimemlekettik sektordaǵy satyp alýǵa qatysyp, solardy igerýmen ǵana ainalysyp otyr. Kóshpeli ómirge beiimdeletin kez jetti.
Bizdegi biznestiń 70 paiyzy tenderdiń arqasynda kún kórip otyr. Syrtqy naryqty igerińizder. Sheteldik naryqqa shyǵyńyzdar, – dedi kásipkerlerdi kózimen bir sholyp ótken Dosaev.
Májibaev: "Biliktiń ne bilgeni bar?"
Dosaevqa kásipkerlerdiń qarsy aitar ýáji bar eken.
– Durys qoi, kóshpeli bolǵan da qajet. Syrtqa naryqqa shyqsaq kásibimizge kesiri times. Tek óz elińde turaqtylyq bolmasa sol qiyn, – dedi olar.
Kásipkerlerdi kúizeltip otyrǵany – teńgeniń turaqsyzdyǵy ekeni osy arada aityldy.
Ulttyq valiýtanyń kúnbe-kún qubylýy eldegi iri-iri kompaniialarǵa basshylyq etetin tanymal kásipkerlerdi ábden itshiletkenge uqsaidy
Qazaqstandaǵy shyryn óndiretin RG Brand kompaniiasynyń basshysy Qairat Májibaev «kóshpeli ómirge beiimdelińder» degen Dosaevqa qarsy suraq qoidy.
– Syrtqy naryqty da igerip jatyrmyz. Kúni keshe Ózbekstanda bólimshemizdi ashtyq. Másele onda emes. Erteńgi kúni Resei men Batystyń arasyndaǵy sanktsiialyq soǵys asqyna tússe Qazaqstan qaitpek? Biliktiń ne bilgeni bar? Úkimettiń buǵan arnalǵan qosymsha jospary bar ma ózi? – dedi eldegi kúlli kásipkerdiń oiyn ortaǵa salǵan Qairat Májibaev.
– Dollarsyzdandyrý (ekonomikaǵa dollardyń qatysýyn shektep, ulttyq valiýtaǵa basymdyq berý) týraly aitqanda jeldei esetin edik. Sóitken dollar dalada qaldy.
Endigi másele – rýblsizdendirýge tirelip tur! Tańerteń uiqydan tura teńge emes, rýbldiń baǵamyna qaraityn boldyq! Reseige salynǵan sanktsiialar Qazaqstandy da ońdyrtpady. Reseilik faktorǵa bailanysty basymyzdy báigege tiktik talai márte..., – dedi ol buǵan qosa.
Káribjanov: "Sanktsiianyń soiqany áli alda"
Májibaevtyń sózin kásipker Aidan Káribjanov ta quptai jóneldi. Aitýynsha, ázirgi ahýaldy ózgertýge bizdiń el túk yqpal ete almaidy.
– Qoldan keler qairan joq. Munaidyń baǵasy, Reseidegi oqiǵalar , Batys pen Máskeýdiń arasyndaǵy saýda soǵysy bári – bári de Qazaqstandy kúizeltip jatyr. Eki túieniń ortasynda shybyn ólediniń kúiin keshýdemiz.
Bolashaqty boljaýǵa asyqpaiyqshy osy. Daiyndalý kerek. Ekonomikamyzdyń astań-kesteńi shyqpasyn desek, qosymsha jospar ázirlegenimiz jón qazirden.
Sanktsiianyń soiqany áli alda, – dedi ol.
Smaǵulov syr berdi me?
Kásipkerlerdiń kópshiligi kóresini dollardan emes, rýblden tartyp otyrǵan syńaily. Jiynda rýblsizdendirý máselesi áldeneshe ret sóz boldy.
Ádette syr bildirmeitin AstanaGroup basshysy, kásipker Nurlan Smaǵulovtyń ózi «táýeldilik sharshatyp jiberdi...», – dedi ashynyp.
Iá, solai dedi ol.
- Reseilik importqa qatty, tym qatty táýeldimiz. Jasyryp jabary joq endi. Biz – táýeldimiz. Rýblge táýeldilikten arylsaq jón bolar edi osy. Ortaq kelisim, ortaq baqylaý bolsa osy arada. Al qazirgi jaǵdai qandai? Resei rýbldiń baǵamyna ózgeris engizgisi kelse, bizden suramaidy da. Bizben aqyldasyp ta jatpaidy. Biz áiteýir izinen ilesip júrgenimiz, – dedi Smaǵulov.
Jiyndy Aidan Káribjanov túiindedi.
– Ári qarai ne bolaryn, ne isterimizdi bilmeimin. Jardyń jaǵasynda turmyz. Memlekettegi, ekonomikadaǵy daǵdarys, naqty betalystyń joqtyǵy bizge de juqty. Bizdiń býyn da daǵdarysta.
Bes, on, on bes jyldan keiin qandai elde, qandai memlekette ómir súretin bolamyz? Ekonomikalyq baǵyt-baǵdardy áli kúnge anyqtaǵan joqpyz.
Osy máseleniń basyn ashyp aitatyn kez jetti, – dedi ol.
Daiyndaǵan, Dýman BYQAI
