Májilis depýtaty Ashat Aimaǵambetov elde ózekti bolǵan aiyppul máselesine qatysty pikir bildirdi, dep habarlaidy Dalanews.kz.
“Aiyppul máselesi – qoǵamda qyzý talqylanyp júrgen taqyryptardyń biri. Buny sipattaý úshin arnaiy “Shtrafstan” degen neologizm paida boldy. Bul uǵym aiyppuldardyń ádil emes ekenin jáne olardyń tek biýdjetti tolyqtyrý quraly retinde paidalanylýyna narazy azamattardyń kózqarasyn beineleidi. Degenmen keibireýi aiyppuldardy tártip pen qaýipsizdikti qamtamasyz etetin mańyzdy qural retinde de sanaidy. Ókinishke qarai, kóp adam ákimshilik jazalar júiesi óziniń negizgi maqsatynan (buzýshylyqtardyń aldyn alý jáne túzeý) aýytqyp, biýdjet tabysyn arttyrý tásili retinde qabyldap jatyr”, – dep jazdy Aimaǵambetov.
Osyǵan bailanysty depýtat naqty sharalar qabyldaý qajettigin atap ótti.
“Aiyppuldyń maqsaty – jazalaý emes, aldyn alý. Aiyppuldar – búkil álemde quqyq buzýshylyqtardyń aldyn alý jáne ádildikti qalpyna keltirý úshin qoldanylatyn qural. Alaida olardyń qoldanylýy tek biýdjetti toltyrý quraly retinde emes, aqylǵa qonymdy, ádiletti jáne máseleni sheshýge baǵyttalǵan bolýy kerek”, – dep málimdedi depýtat.
Osy tusta Ashat Aimaǵambetov birneshe mysal keltirdi:
Mektepterge aiyppul salý máselesi
"Úsh aýysymda jumys isteitin nemese jabdyqtary men jóndeý jumystary jetkiliksiz mektepterge aiyppul salý faktileri bar. Biraq mektep direktory qarjylandyrýdyń jetispeýshiligi nemese ákimdiktiń jańa úiler salyp, mekteppen qamtamasyz etpeýi siiaqty júieli máselelerge jaýapty bola almaidy. Degenmen árbir direktorǵa 600-900 myń teńge aralyǵynda aiyppul salynady", – dep atap ótti májilismen.
Kólik turaǵyna qatysty aiyppuldar
“Kólik turaǵynyń aqysy – 100 teńge, al ony tólemegen jaǵdaida aiyppul mólsheri – 200 ese artyq”, – dedi depýtat.
Kólik qyzdyrý úshin salynatyn aiyppuldar
“20 jyl buryn turǵyn úi aýmaǵynda avtokólikti bes minýttan artyq jylytýǵa tyiym salatyn ákimshilik norma engizilgen bolatyn. Ekologiiaǵa qatysty Germaniia tájiribesimen salystyrýǵa bolady, biraq elimizdiń klimattyq jaǵdailaryn eskerip, bul máselege saralanǵan kózqaras qajet”, – dep túsindirdi Aimaǵambetov.
Aiyppuldardyń úilesimsizdigi men “shtrafotsentrizm” qaýpi.
“Ádiletsiz jáne shamadan tys aiyppuldar aldyn alý fýnktsiiasyn oryndamai, kerisinshe júiege degen senimdi álsiretedi. Aiyppuldar biýdjettiń negizgi kiris kózine ainalǵan kezde, olardyń bastapqy maqsaty – tártip pen zańdylyqty qamtamasyz etý – qarjylyq paida tabý múddesine yǵysady”, – dedi depýtat.
Aimaǵambetov máseleni sheshý úshin birqatar usynys jasady:
- Aiyppuldardyń mólsherin ádiltúrde bekitý. Quqyq buzýshylyqtyń aýyrlyǵyna sáikes bolýy kerek.
- Mektepterge qatysty.Direktorlardy jazalaý ornyna, bul máseleler qarjylandyrýǵa jaýapty organdar deńgeiinde sheshilýi qajet.
- Usaq quqyq buzýshylyqtarǵa qatysty.Kólik turaǵy sekildi jaǵdailarda aiyppuldardyń mólsheri jeńildetilgen jáne saralanǵan bolýy tiis.
- Bilim berý komponentin engizý.Keibir jaǵdailarda aiyppuldar oqytý sharalarymen qatar qoldanylýy kerek: quqyq buzýshylarǵa arnaiy kýrstar, qoǵamdyq jumystar usynylýy múmkin.
- Aiyppuldardyń maqsatty paidalanylýy.Aiyppuldardan túsken qarjynyń bir bóligi naqty áleýmettik máselelerdi sheshýge baǵyttalýy tiis. Máselen, bul qarajat mektep salýǵa nemese onkologiialyq aýrýlardy emdeýge jumsalýy kerek. Halyq aiyppuldardyń qoǵam igiligi úshin jumsalǵanyn kórýi qajet.
- Nusqaýlyqtarǵa jol bermeý.Ákimshilik aiyppuldar biýdjetti toltyrý quralyna ainalmaýy tiis.
Aimaǵambetovtyń aitýynsha, júie túbegeili qaita qaralyp, reformalanýy qajet.
