Toqaevtyń qaýlysyna sai osynaý qujatqa Qazaqstan atynan Qorǵanys ministri Nurlan Ermekbaev qol qoiýǵa ókiletti tulǵa retinde bekitilgen.
Jańa qujat eki el arasyndaǵy osydan 26 jyl buryn qabyldaǵan áskeri áriptestik týraly kelisimsharttyń ornyn basady.
Jańa kelisimniń negizgi ustanymy alǵashqysyna uqsas. Ol eki el arasyndaǵy strategiialyq bailanysty óristetý, memlekettiń qasterli qundylyǵy – táýelsizdikke syi-qurmetpen qaraý, shekara shebiniń buzylmaýyn qamtamasyz etý, daýly dúnieler bolsa eki tarap ta bitimge kelerlik ońtaily sheshim qabyldaý.
Eń bastysy, áskeri áriptestik ornatqan elder biriniń ishki isine ekinshisi tumsyq tyqpaýy tiis.
Dalanews.kz tilshisi jańa áskeri kelisimsharttardyń talabymen tanysyp shyqty. Qazaqstan men Resei kelesidei máseleler boiynsha mámilege kelgen eken.
- Bir tarap ekinshi tarapqa ótinish bildirgen jaǵdaida qaýipsizdikti qamtamasyz etý úshin áskeri kúsh-qurylymdaryn birigip qoldaný;
- Bir tarap ótinish bildirgen jaǵdaida aimaqtyq qaýipsizdikke qater tóndiretin faktorlarǵa birlese tótep berý;
- Jedel ári áskeri daiyndyq;
- Áskeri saladaǵy bilim men ǵylym;
- Lańkestikke qarsy kelý;
- Bitimgerlik sharalary;
- Taraptardyń territoriiasynda áskeri qurylymdardyń qyzmetin jan-jaqty qamtamasyz etý;
- Ekijaqty kelisimsharttyq-quqyqtyq bazany jetildire túsý;
- Taraptardyń áskeri delegatsiiasynyń halyqaralyq uiymdardyń jumysyna qatysýdaǵy áriptestigi;
- Memlekettik qupiiany saqtaý jáne qorǵaý;
- Mádeniet jáne sport
Osy qujattyń sheńberinde Qazaqstan men Resei áskeri salada úsh jylǵy merzimdi qamtityn strategiialyq áriptestik baǵdarlamasyn ázirleýde.
Qujatta taraptardyń áskeri barlaý baǵytyndaǵy jobalardy birlese atqaratyny aitylǵan. Alaida eki el de bir-birine qarsy baǵyttalǵan barlaý jumysyn júrgizbeýdi mindetine alady.
Taraptar áskeri áriptestik aiasynda ózara aqparat almasqan kezde onyń máni men mazmuny ekinshi taraptyń maqsat-múddesine qarsy maqsatta qoldanylmaýy tiis.
Qujatta atap kórsetilgen osynaý kelisimshart qandai da bir memleketke qarsy baǵyttalmaǵan jáne taraptardyń basqa da halyqaralyq kelisimshart aiasyndaǵy quqyǵy men mindetine qaishy kelmeidi.
Budan bólek, áskeri doktrinaǵa qol qoiǵan qos tarap áskeri nysandardyń is-áreketi saldarynan bolǵan ekologiialyq problemalardyń zardabyn joiýda bir-birine qol ushyn soza alady.
Bir taraptyń táýelsizdigine, territoriialyq tutastyǵyna, qaýipsizdigine qater tóngende eki el ókilderi shuǵyl bas qosyp, naqty shara qabyldaýy qajet.
Mundaida halyqaralyq quqyq pen 1992 jylǵy 15 mamyrda qabyldanǵan Ujymdyq qaýipsizdik shartyna sai áskeri kómek kórsetiledi.
Tarihshy Stankevich:
«Orta Aziia? Olar Máskeý ruqsatynsyz eshbir áskeri blokqa qosyla almaidy»
Jańa áskeri doktrinaǵa bailanysty orys tarihshysy, saiasattanýshy Sergei Stankevichtiń pikirin bilgen Dalanews.kz tilshisi mynadai jaýap aldy.
Resei qazir imperiia emes. Biraq imperiialyq bedel-murasyn joǵaltqan joq, joǵaltpaidy da. Orta Aziia? Bul aimaqqa Resei jaýap beredi. Tutastai alǵanda, postkeńestik elder Reseidiń yqpalynan shyǵa almaidy. Bul bizdiń eldiń mańdaiyna jazylǵan.
Postkeńestik elderge yqpal etýdi doktrina deńgeiinde bekitken durys dep esepteimin.
Ashyǵyn aitqanda, bir kezgi KSRO-nyń shekpeninen shyqqan elder Máskeýdiń pármeninsiz qandai da bir áskeri blokqa qosyla almaidy. Óz jerinde sheteldiń áskeri bazasyn ornalastyrý úshin, aýqymdy áskeri oqý-jattyǵý uiymdastyrý úshin Kremldiń ruqsatyn alýy kerek.
Tipti bilikti kúshpen aýystyrǵan jaǵdaida da Máskeýden irgesin aýlaq sala almaidy.
Postkeńestik elderdiń biri óz jerinde turatyn orys aýditoriiasynyń ar-namysyna tiip, etnikalyq, saiasi jáne dini turǵydan qýdalaýǵa jol berse, bul Máskeýdiń tarapynan jaýapsyz qalmaidy. Mundaida Kreml bitimgerlik operatsiiasyn bastaýǵa quqyly.
Resei kúlli Eýraziiany bilese jarasyp tur. Buǵan qarsy turatyndar tabylary anyq. Eshteńe etpeidi. Muny da ótkeremiz. Bir kezgi imperiialyq arman-muratyna umtylǵysy kelse, Resei óz aldyna jahandyq deńgeidegi maqsat qoiýy kerek. Ol úshin álbette, odaqtastar men jaqtastar aýadai qajet.
...
Kremldiń qarjylandyrýymen jaryq kórgen «Odaqtastar» atty eńbekte joba avtorlary Qazaqstan men Reseidiń áskeri doktrinasyna arnaiy toqtalady.
«Ujymdyq qaýipsizdik uiymyna kirse de Qazaqstan eń aldymen Reseiden qaýip kútedi. Bul eldiń shekara aimaǵy orystanǵan, bolashaqta oryn alýy múmkin etnikalyq janjal, saiasi-qoǵami turaqsyzdyq, islamizm, terrorizm, sý tapshylyǵynan týyndaityn táýekelder taǵy bar.
Eldiń kópvektorly saiasaty Reseiden qorǵaný úshin jasalǵan bolýy múmkin.
Qazaqstan Ujymdyq qaýipsizdik uiymyna qosylsa da is júzinde Kremlden qaýip kútedi, bul eldi Reseidiń tolyqqandy, shynaiy odaqtasy dep aita almaimyz», – dep túiindeidi kitap avtorlary.
Rollan Muqametqali
