– Raihan Nurmyrzaqyzy, orta ǵasyrlarda Uly Jibek joly boiyndaǵy Talhiz qalasy saýda-sattyǵymen, óreli órkenietimen dáýirlep turǵanyn tarihtan bilemiz. Tarihy men mádenieti bai ári tereń aýdannyń tizgini búginde óz qolyńyzda. Qalanyń qazirgi tynysy qalai?
– Talǵar – shyn máninde de kúnge, nurǵa, jaqsylyq ataýlyǵa jaqyn jer, ejelden qut daryǵan óńir. Qalanyń ár turǵyny bul úshin maqtanady ári osy jaýapkershilikti alyp júrý úlken syn ekenin túsinedi. Ekonomika men áleýmetti álsiretip almaý úshin jumys atqaryp júrmiz. Aita ketsek, osy jyldyń alǵashqy 6 aiynda jospar 115 paiyzǵa oryndaldy. Onyń ishinde jergilikti biýdjette jospardyń oryndalýy 126 paiyz. Munyń bári biz úshin qýanarlyq jaǵdai.
– Talǵar qalasynda sheteldik investordyń esebinen 1,4 mlrd.
teńgege plastikalyq ónimder shyǵaratyn «Kerýen Pliýs» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi, Belbulaq aýylynda trotýarǵa tóseitin rezeńke plitkalar shyǵaratyn «Artpraim Kazahstan» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi zaýyttary iske qosylǵan. Atalǵan seriktestikterde 100 adam jumyspen qamtylyp, 1390,0 mln. teńge investitsiia tartylǵan. Sondai-aq, 2,1 mlrd. teńgege densaýlyq salasyndaǵy travmatologiiaǵa qajetti quraldar shyǵaratyn «Meditsinalyq Holding» «Sintes-kz» jaýapkershiligi shekteýli seriktestiginiń qurylysy qarqyndy júrgizilýde. Qazirgi tańda atalǵan kásiporyndy indýstriialandyrý kartasynyń ekinshi besjyldyǵyna qosý maqsatynda qujattar rásimdelýde. Ónerkásip salasynda 9,1 mlrd. teńgeniń ónimi óndirilip, naqty kólem indeksi 100,8 paiyzdy qurady.
Shaǵyn jáne orta biznes salasynda 3385 mln. teńgeniń ónimi óndirildi. Biýdjetke 3,2 mlrd. teńge túsip, jalpy aýdan biýdjettiń 48,5 paiyzyn qurady. Bul salada 26100 adam jumyspen qamtylǵanyn da aita ketken oryndy. Jańadan 15 shaǵyn biznes sýbektileri ashylyp, 158 jańa jumys oryndary qurylǵany da biz úshin jaqsy kórsetkishterdiń biri.
– «Biznestiń jol kartasy – 2020», «Óńirlerdi damytý»
baǵdarlamalary aiasyndaǵy jumystar ár óńirde qarqyndy júrgizilýde. Bul baǵdarlamalar aýdanda qalai oryndalyp jatyr?
– «Biznestiń jol kartasy – 2020» memlekettik baǵdarlamasy – respýblikanyń ekonomikasyn damytý úshin jolǵa qoiylǵan ótimdi baǵdarlamalardyń biri. Osy baǵdarlama aiasynda Talǵar aýdanynda 9 kásipkerlik sýbektisi 94,2 mln. teńgege «Damý» qory arqyly sýbsidiia alǵan. Bólshek saýda ainalymy 21,1 mlrd. teńgeni qurap, naqty indeks kólemi 99,5 paiyzdy qurady. Aýdan ekonomikasyn damytýǵa 21,7 mlrd. teńge investitsiia tartyldy. Naqty indeks kólemi 101,1 paiyz. 110012 sharshy metr turǵyn úi salynyp, paidalanýǵa berildi nemese 2015 jyl kezeńimen salystyrǵanda 118,5 paiyz. Al aýylsharýashylyq salasyna keletin bolsaq, osy salada 70 aýylsharýashylyq kásiporyndary men 3157 sharýa qojalyqtary jumys jasaýda. Óndirilgen ónimniń jalpy kólemi 8,2 mlrd.teńgege jetip otyr. «Óńirlerdi damytý» baǵdarlamasy aiasynda aýdannyń 14 aýylynda 119,9 mln. teńgege 14 joba boiynsha aýylaralyq joldarǵa aǵymdy jóndeý jumystary júrgizilýde. Ústimizdegi jyldyń 1 jarty jyldyǵynda 35,1 mln. teńge igerilip, jospar 100 paiyzǵa oryndaldy. Barlyq jobalar boiynsha jumystar qyrkúiek aiynda aiaqtalady.
«Aq bulaq» baǵdarlamasy aiasynda Kóktal, Erkin aýyldarynyń sý júielerin qalpyna keltirý maqsatynda búgingi kúnge 150,0 mln. teńge igerilgen. Qurylys jumystary 2016 jyldyń qarasha aiynda aiaqtalady.
Talǵar toptyq sý aqqysy boiynsha Qyzyl-Qairat aýylynyń sý júieleriniń 2-kezeńi qolǵa alyndy. Qazirgi tańda «Móldir» jekemenshik shekteýli seriktestigimen kelisimshart jasalǵan, qurylys jumystary tamyz aiynda bastalady.
Jyl basynan beri aýdandaǵy 13 birlik jol boiyndaǵy baǵdarshamdardy kútý jáne jol belgilerin ornatý jumystaryna 2,3 mln. teńge igerildi.
– Bilim salasy – basty nazarda ekeni aiqyn. Bul saladaǵy naqty nátijeler men joba-jospardy aita ketseńiz.
– 2015-2016 oqý jylyndaǵy 1270 mektep bitirýshiniń 883-i ulttyq
biryńǵai test tapsyryp, qorytyndysy boiynsha ortasha bal – 80,2 qurady. «Altyn belgige» úmitker 42 balanyń 25-i óz bilimderin dáleldedi. 28 oqýshy úzdik attestat ielendi.
«Diplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy boiynsha bir jolǵy beriletin kóterme járdemaqylarǵa 41 adamǵa 6,1 mln. teńge, 18 adamǵa turǵyn úi satyp alýǵa 57 mln. teńge qarajat bólingen.
Bilim salasyndaǵy jumys isteitin 50 balabaqshanyń 32-i «Balapan» baǵdarlamasymen jumys jasaidy. Búldirshinderdiń balabaqshamen qamtylýy 93,0 paiyzdy qurady.
Memleketti-jekemenshik áriptestik baǵytynda Talǵar qalasynda 500 oryndyq jańa balabaqshany qyrkúiek aiynda ashý josparlanýda. Aǵymdaǵy jyly Eńbekshi aýylynda 300 oryndyq, Elaman aýylynda 300 oryndyq, Kishi Baiserke aýylynda 300 oryndyq, Belbulaq aýylyndaǵy 600 oryndyq jańa mektepterdiń jáne Aqtas aýylynda 600 oryndyq mektepke janama qurylys jumystary júrgizilýde. Jumystardyń aiaqtalýy 2017 jyldyń tamyz aiy dep josparlanyp otyr.
Qyzyl-Qairat aýylyndaǵy №19 mektepte kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilip, jumystardy aiaqtaý merzimi tamyzdyń 20-yna josparlanǵan. Sondai-aq, Óstemir aýylyndaǵy №14, Talǵar qalasyndaǵy №6 orta mektepterge kúrdeli jóndeý jumystary júrgizilýde.
Aýdan turǵyndarynyń densaýlyǵyn qadaǵalaýda 46 memlekettik densaýlyq saqtaý mekemeleri jumys isteidi. Olarda 285 dáriger, 825 orta densaýlyq saqtaý qyzmetkeri bar.
27 emdeý mekemelerinde dári satatyn oryndar, jedel járdem kórsetetin jabdyqpen qamtylǵan 15 avtokólik qyzmet kórsetedi.
Bir aita keterligi, aýdanda memlekettik qurylymdar men turǵyndar arasyndaǵy qarym-qatynas jolǵa qoiylǵan. Turǵyndardyń talap-tilekterin oryndaý jolynda kólemdi is-sharalar qabyldandy. Azamattardyń ótinishterin der ýaqytynda qaraý jóninde jumystar júrgizilýde.
Árqaisymyzdyń mindetimiz – aýdan halqynyń turmysyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan Elbasy tapsyrmalaryn qysqa merzim ishinde sapaly da shiraq oryndaý. I jarty jyldyqta jetken jetistikterimiz az emes. Biraq, áli de sheshimin tabatyn máseleler de barshylyq.
Olar siz ben biz bolyp birlesken is- sharalar nátijesinde sheshilmek.
Suhbattasqan Baqtiiar QABASOV.
