Qıdan úılerdegi jaryqqa deıin: qalaı qarapaıym tehnologıa bútin bir óńirlerdi órkendete alady

Dalanews 20 aqp. 2026 12:57

Qazirgi zaman agrarlyq qyzmetkerler aldyna azyq-túlik qaýipsizdigin qamtamasyz etý salasynda aýqymdy mindetter qoıyp otyr, bul jyl saıyn óndiris kólemin arttyrýdy talap etedi, dep habarlaıdy Dalanews.kz Zakon.kz-ke silteme jasap.

Bul óz kezeginde búginde ashyq alańdarda jınalyp, damýdy tejeıtin faktorǵa jáne eldegi ekologıalyq jaǵdaıdyń nasharlaýyna sebep bolatyn qaldyqtardyń kóbeıýine ákeledi.

Ásirese kóń men qıdaǵy kezdesetin Salmonella jáne Listeriasıaqty zıandy bakterıalardyń bolýyna erekshe nazar aýdarý qajet. Qurǵaq klımat jaǵdaıynda bul bakterıalar topyraqta bes jylǵa deıin saqtalyp, adam aǵzasyna túsken jaǵdaıda aýyr aýrýlarǵa, tipti ólimge deıin alyp kelýi múmkin. Juqpalardyń topyraqqa taralýyna jáne azyq-túlikke túsýine tıimdi tosqaýyl bolyp aýyl sharýashylyǵy men mal sharýashylyǵynyń organıkalyq qaldyqtaryn, mysaly, bıogaz stansıalaryndaǵydaı jabyq túrde qaıta óńdeý tehnologıalaryn qoldaný bolyp tabylady.

• Bıogaz – negizinen metan, ıaǵnı biz úılerdi jylytýǵa jáne as daıyndaýǵa paıdalanatyn tabıǵı gaz. Ony úılerdi elektrjáne jylý energıasymen qamtamasyz etýge nemeseavtokólikterge otyn quıýǵa qoldanýǵa bolady.

• Bıotyńaıtqysh – qaıta óńdeýden keıin qalatyn, gıgıenalyq turǵydan qaýipsiz massa. 40°S temperatýrada uzaq óńdeý barysynda kádimgi kóń men qıquramyndaǵy jylan qurt jumyrtqalary, patogendi bakterıalar jáne aramshóp tuqymdary joıylady. Bul bıotyńaıtqysh ıissiz, quramynda qaýipti mıkrobtar joq, ósimdikterdiń jyldam ósýine yqpal etip, topyraqtyń qunarlylyǵyn qalpyna keltiredi.

Iistiń bolmaýyn aıryqsha atap ótken jón. Aýyldyq jerlerdegi jaǵymsyz ıistiń negizgi kózi – kóń men qı saqtaıtyn oryndar. Aýaǵa qoljetimdilik bar jaǵdaıda qus pen mal sharýashylyǵy qaldyqtary baıaý shirip, keıin egistik alqaptarǵa shyǵarylady. Dál osy úderis jergilikti turǵyndardy, ásirese jaz mezgilinde, aptap ystyqta, úderiske aınalaǵa juqpany taratatyn shybyndar men jándikter qosylǵan kezde, qatty mazalaıtyn jaǵymsyz ıistiń paıda bolýyna sebep bolady.

Bıogaz stansıalarynda organıkalyq qaldyqtar birdengermetıkalyq bıoreaktorlarǵa aıdalady.

Úderis aýa kire almaıtyn, tolyq jabyq rejımde ótedi. Barlyq zıandy zattar bıoreaktor ishinde óńdelip, atmosferaǵa zıandy shyǵaryndylar múlde shyǵarylmaıdy.

Damyǵan elderdiń (Eýropa, AQSH, Qytaı, Túrkıa jáne t.b.) saıasaty ekologıanyń jaı-kúıine, topyraq pen aýanyń sapasyna aıryqsha kóńil bóledi. Bıogaz salasyn damytýǵa baǵyttalǵan memlekettik yntalandyrý sharalary bul baǵytqa ınvestısıalardyń belsendi tartylýyna yqpal etip, azamattardyń ómir súrý deńgeıiniń artýyna oń áserin tıgizýde.

Qazaqstan Respýblıkasy bıogaz salasyn damytýǵa arnalǵan yntalandyrý sharalaryn salystyrmaly túrde jaqynda engizdi, bul kelesideı paıda ákeledi:

1. Jańa jumys oryndary men bıznes. Mundaıqondyrǵylardy salý jáne qyzmet kórsetý úshintehnologtar, qurylysshylar, ınjenerler, júrgizýshilerqajet - bul aýyldyq jerlerde jańa aqylymamandyqtardyń paıda bolýyn bildiredi, sonyń arqasyndajastar qalaǵa kóshpeıdi.

2. Taza aýa men sý. Aýa men jer asty sýlaryn ýlaıtyn qıúıindileri joıylady. Qazaqstan azamattarynyń ómir súrýjaılylyǵy artady.

3. Sheteldik jetkizilimderge táýelsizdik. Óńirler búdjet qarajatyn jumsamaı, álemdik naryqtaǵy baǵaǵa táýelsiz bola otyryp, ózderin otynmen jáne tyńaıtqyshtarmenózderi qamtamasyz ete bastaıdy.

4. Óz energıasy. Árbir iri sharýashylyq shaǵyn elektrstansıasyna aınala alady. Kentter men aýyldar ortalyqjelilerge azyraq táýeldi bolyp, jaryq pen jylýturaqtyraq ári, múmkin, arzanyraq bolady.

Qazaqstanda munyń barlyǵy qazirdiń ózinde Qaraǵandy oblysynda júzege asyrylýda. Atap aıtqanda, Qurma qus fabrıkasy qus qıyn qaıta óńdeýge arnalǵan bıogaz stansıasyn iske qosty. Bul jergilikti turǵyndar úshin kópten beri mazalaǵan jaǵymsyz ıister máselesin sheshti, al qus fabrıkasy úshin ónimniń ózindik qunyn tómendetip, kásiporynnyń damý qarqynyn arttyratyn tıimdi quralǵa aınaldy. Qıdan alynatyn bıotyńaıtqyshtar shyǵarylatyn ónimniń joǵary sapasyn qamtamasyz etetin fabrıkanyń óz egistik alqaptarynda qusqa arnalǵan ekologıalyq taza jem-shóp ósirý úshin qoldanylady.

Alynǵan bıogaz elektr energıasyna aınaldyrylyp, memleket qarajattandyratyn tarıf boıynsha jelige beriledi. Elektr jelileri arqyly bul «jasyl energıa» eldiń árbir úıine deıin jetedi.

Óńirler úshin bıogaz salasyn damytý derbestikke, tazalyqqa jáne tutas oblystar úshin jańa múmkindiktergebastaıtyn jol bolady, árbir jergilikti turǵyn úshin bulmemlekettiń qatań baqylaýyndaǵy zamanaýı qaıta óńdeýzaýytynyń óz óńirinde ornalasýy degendi bildiredi.