Talas týǵyzbaityn shyndyq
Eń bastysy Saýda jáne integratsiia ministri elimizde qymbatshylyqtyń bar ekenin moiyndady. Kezinde jýrnalistermen júz shaisyp qalǵan Jumanǵarin:
– Jyl basynan beri piiaz qatty qymbattap, baǵa 25,5%-ǵa artty. Budan keiin kúrish 5,2%-ǵa, qyryqqabat 4,1%-ǵa, sút pen sábiz 3,1%-ǵa, kartop 3%-ǵa qymbattady, – dep kún ótken saiyn elimizdi qymbatshylyq jailap bara jatqanyn jasyrmai aitty. Nesin aitasyz, shendiniń shyndyqty aitqanyna riza bolyp qaldyq.
Al osyǵan kim kináli degen suraq týyndaǵan sátte oǵan da ministrdiń jaýaby daiyn bolyp shyqty. Baǵany baqylaýdan shyǵyp ketýine oblys ákimder kináli eken.
Qymbatshylyq kezinde bizdiń bilik birin-biri aiyptaǵanda aldyna qara saldyrmaitynyn bilemiz ǵoi.
Iá, ministr aitqandai jyl basynda elimizde piiaz baǵasy qatty qymbattady. Piiaz baǵasynyń sharyqtaýy ótken jyldyń jazynda da baiqalǵan-dy.
Ol kezde jýa baǵasynyń kúrt ósýine syrt elderde piiazǵa degen suranystyń artqany sebepshi bolǵan edi.
Bul joly da kásipkerler piiazdy syrt elderge qymbat baǵaǵa saýdalap, paida tabýdy kózdegeni anyq. Sol sebepti piiaz baǵasy sharyqtaǵan. Bul – endi talas týǵyzbaityn shyndyq qoi.
Qymbatshylyqqa ákim kináli emes
Kórshi elderde jýa baǵasynyń qymbattap, kásipkerler piiazdy solai qarai tasymaldaýynan, eshkim oǵash qylyq kórmesi anyq. Bári naryqtyń zańdylyǵyna sai.
Mysaly, Jambyl oblysynyń kásipkerleri jaz boiy ósirgen piiazyn Reseige qymbat baǵaǵa satyp, sonyń kesirinen Mańǵystaý oblysynda piiaz baǵasy qymbattap jatsa, bul úshin Jambyl oblysy ákimi Nurjan Nurjigitovty arqadan qaǵyp, Mańǵystaý oblysy ákimi Nurlan Noǵaevty syn tezine salýymyz kerek pe?
Iá, piiazdy jaqsy baǵaǵa satqan oblys ákimdi maqtap, piiaz baǵasy qymbattap ketken oblys ákimin synaý – eń ońai sharýa.
Eger bizde oblys ákimderin halyq sailaǵan bolsa, olardyń jumysyna osylai baǵa berýge bolar edi.
Ókinishke orai, bizde ákimder sailanbaidy ǵoi. Demek, qymbatshylyq úshin oblys ákimderin emes, birinshi kezekte Úkimetti kinálaǵan jón siiaqty.
Aitalyq, bar kináni ákimderge aýdarǵan QR Saýda jáne integartsiia ministri Serik Jumanǵarindi qymbatshylyq úshin jaýapkershilikke tartylsa logikaǵa syiymdy bolar edi.
Elimizdegi saýda men kórshi elder arasyndaǵy integratsiialyq ahýalǵa jaýapty ministrlik ókilderi alty ai buryn kórshi elde piiaz baǵasynyń qymbattaityny kúni buryn boljai almasa, bizge mundai ministrliktiń ne qajeti bar?
Oilańyzshy, «kórshi Qyrǵyzstanda piiazǵa degen suranystyń kúrt artýyn nege kúni buryn bilmediń» dep Jambyl oblysy ákimi Nurjan Nurjigitovty eshkim aiyptai almaidy ǵoi. Oblys ákiminiń mindetine ony bilip otyrý kirmeitini anyq. Ákimdi bulai aiyptasańyz, bes jasar balada «mynanyń esi aýysqan ba» dep kúlýi múmkin.
Demek, elimizde azyq-túlik pen janarmaidyń baǵasy sharyqtap jatsa, bas salyp oblys ákimderin kinálaý orynsyz.
Qymbatshylyq bas kótergende Úkimet músheleri (Jumanǵarin sekildiler) bar kináni ákimderge aýdaryp, jaýapkershilikter jaltarýy kópten beri qalyptasqan dúnie ekenin bilemiz.
Nazarbaev kezeńinde qalyptasyp qalǵan osy «qaǵidany» Smailov Úkimeti áli kúnge deiin syndyra almai keledi (syndyra almai ketetin de shyǵar).
Baǵany baqylaý... Bul jai ǵana immitattsiia
Ákimder ózderine ortalyq bilik kiná arta bastaǵan sátte basqarma basshylary men politsiiany alǵa salyp, bazarǵa baryp baǵany qymbattatqan kásipkerlerdi alqymynan alatyny belgili.
Al ákim kele jatqanyn estigen keibir kásipkerler piiaz baǵasy jazylǵan karton qaǵazdyń ekinshi betine baǵany tómendetip jazyp, úlken «báleniń» aldyn alýǵa árekettenedi.
Ákim bazardaǵy baǵa «baqylaýda» ekenine jergilikti telearnalardyń kamerasymen videoǵa túsirip alǵan soń, jónimen ketedi.
Keibir Berdibek Saparbaev syndy «kamikadze» ákimder (qazir ondai ákimder qalmady-aý?) piiaz baǵasy jazylǵan karton qaǵazdyń kelesi betin aýdarýǵa dátteri shydasa, úlken daýdyń oty tutanatyny belgili.
Al, endi osy jerde qudaishylyǵyn ózińiz aityńyzshy, qymbatshylyqqa kim kináli?
Árine, logikalyq salyp qarasaq, piiaz baǵasynyń qymbattaýyna birinshi kezekte Úkimet basshysy, odan keiin QR Saýda jáne integratsiia ministrligi aiypty ekenin kimde bolsa baiqar edi.
Sondyqtan «qoryqqan buryn judyryqtaidy» degendei QR Saýda jáne integratsiia ministri Serik Jumanǵarinniń ákimderdi kúni buryn aiyptap jatqanyn túsinýge bolady.
Eń soraqysy oblys ákimderi qymbatshylyqty kúni buryn boljai almai, byljyrap otyrǵan Úkimetke qarsy bir aýyz sóz aitpastan, bazarǵa baryp «Baǵany aýyzdyqtaý» dep atalatyn qoiylymdy qoiǵan kezde kimniń bolsa da qaryny ashatyny anyq.
Qymbatshylyq qalai toqtaidy?
Al endi, elimizde qymbatshylyq qai ýaqytta toqtaitynyn baiqaǵan shyǵarsyz?
Bizdiń paiymdaýymyzsha, oblys ákimderi Úkimet pen QR Saýda jáne integratsiia ministrligimen jaýyrdy jaba toqymai, shyndyqty betke aitqan kezde qymbatshylyq máselesi birtindep rettele bastaidy.
Ol úshin jedeldetip oblys ákimderin sailaýyn ótkizý kerek. Sol kezde halyqqa arqa súiegen Jambyl oblysynyń ákimi (Nurjigitov emes) Úkimet basshysyna (Smailova emes) aldyn ala «Úkimet oblysymyzda óndiriletin piiazdyń tonnalap Reseige ketýine jol berip otyr. Erteń Mańǵystaýda piiaz baǵasy kóterilip jatsa, bizdi kinálamańdar» dep 6 ai buryn aiǵai salyp, baspasóz máslihatyn ótkizgen bolar edi.
Jambyl oblysy ákimi Úkimet basshysyna eskertý jasaǵan kúnniń ertesinde Premer de shuǵyl jiyn ótkizip, belgili bir ýaqyt aralyǵyna deiin Reseige piiaz eksporttaýǵa morotorii jariialap, artynsha Mańǵastaý oblysy ákimine (Noǵaev emes) qońyraý shalyp, «Qys boiy jep shyǵatyn piiazdaryńdy Jambyl oblysynan jetkizip alyńdar» dep habar bergen bolar edi.
Budan keiin Mańǵystaý oblysy ákimi Jambyl oblysyna 50 fýra jiberip, ózine qajetti piiazyn jetkizip alǵannan keiin Úkimet basshysyna qońyraý soǵyp, «Premer myrza, oblys halqy jazǵa deiin jep shyǵatyn piiaz qoryn qamdap aldyq. Jambyldyq kásipkerler piiazyn Qyrǵyzstanǵan alańsyz sata berýine bolady» dep habarlar edi.
Osyndai júieli jumys istelingen kezde ǵana qymbatshylyq degen qyzylkóz bále bizdi ainalyp óter edi. Al qazir qymbatshylyqty kúni buryn bilip, aldyn ala qam jasaidy degen ministrińiz kinálilerdi izdep, prokýratýranyń qyzmetin atqaryp ketti.
Qymbatshylyqty jeńý úshin ákimderdi sailaýyn ótkizip, jergilikte jerlerdegi basshylardyń bedelin kóterý kerek.
Eger bulai istemesek, Jumanǵarin syndy shendiler qymbatshylyq úshin ákimderdi kinálap, bir kreslodan, ekinshi kresloǵa sekirip júre beredi, júre beredi.
Nurlan JUMAHAN
