[caption id="attachment_13128" align="alignright" width="697"]
Alǵash bolyp sóz alǵan jazýshy Nurdáýlet Aqysh myrza qazirgi kezde jas jazýshylar arasynda Arman Álmenbettiń «Mimyrt» romanynan basqa bul janrǵa eshkimniń qalam tartpaǵanyn tilge tiek etip, atalǵan romannyń ádebietimizge qosylǵan súbeli úles ekenin jáne oqyrmandarǵa jasalǵan erekshe tartý bolatynyn atap kórsetti.
Sharanyń qyzyqty ótýine atsalysyp, júrgizýshi mindetin atqarǵan jazýshy Qanat Ábilqaiyr romandaǵy keiipkerlerdiń obrazdaryna taldaý jasap, olardyń boiynda ushyrasatyn adamgershilik pen pendelik qasietterine toqtalyp ótti. «Qazirgi kezdegi kóptegen romandarda klassikalyq úlgi de, pýblitsistika da, intellektýaldyq oi da aralasyp júredi. Biraq bul úrdisti álem ádebieti turǵysynan qaraǵanda kemshilik sanalmaidy. Talqylanyp otyrǵan roman klassikalyq úlgide bastalyp, jartylai detektivtik sipatqa ie bolǵan. Bul jazýshynyń ózindik ereksheligi dep qaraýymyzǵa bolady», – dedi ol óz sózinde.
Aqyn Toqtaráli Tańjaryq: «Romanda oqiǵalar ártúrli sipatta órilgenimen, júielilik bar. Ártúrli oqiǵalardy qiiýlastyrý, olardy sońyna deiin jetkize bilý ońai sharýa emes. Men romandy oqi otyryp, detektivtik oqiǵalardy sýrettegende, dialog qurýda kibirtiktep qalar ma eken degen kúdikte boldym. Biraq qalamger shielenisti oqiǵalardy jaqsy asha bilgen. Jalpy, qazir detektivti kórkem shyǵarmalarǵa qosa bilýdiń ózi kásibilikti bildiredi. Álemde kóp oqylatyn kez kelgen shyǵarmada detektiv, qyzyqty oqiǵalar júredi. Bul shyǵarmany oqytýdyń ári oqyrman sanasyna áser etýdiń bir tásili. Odan qashýdyń keregi joq. Biraq jalań oqiǵalar qura bersek boldy deý qate. Sol jaǵyna abai bolý kerek. Alda Darhannyń baýyryn jazyp, budan da tynysty shyǵarmalar týdyraryna senemin», – dep oi bildirdi.
«Bul roman – kinoǵa suranyp turǵandyǵymen tartymdy. Buryn ádebietten ekranǵa ainaldyrsaq, qazir ekrannan ádebietke ainaldyrý úrdisi bar álemde. Bul romannan da sony baiqaýǵa bolady», – dedi aqyn Yrysbek Dábei.
Qazirgi álem ádebietinde ekrandyq sipat basym ekeni jasyryn emes. Iaǵni, kez kelgen roman men povest, áńgimeler ekranǵa laiyqtalyp jazylady. Atalǵan romannan da sol úrdisti baiqaýǵa bolady. Bul úshin jazýshyny kinálaýǵa da bolmaidy. Óitkeni, qazirgi qoǵamnyń talaby da osyǵan ákele jatyr. Sondai-aq, Darhannyń romany jalpy kópshilikke arnalǵan, jeńil oqylatyn shyǵarma. Biz budan qashýǵa tiis emespiz. Bizdiń jazýshylardyń kóbi ózine óte qatań talap qoiyp, erekshe dúnie jasaýdy armandaidy. Biraq oqyrmandaryn taba almai jatady. Darhannyń «Qyltusaýy» óziniń oqyrmanyn tabaryna senemin», – degen pikir bildirdi.
Dáýren Qýat myrza romandaǵy siýjettik jeliniń shymyrlyǵyn, oqiǵalardyń bir-birine qabattasyp, shynaiy áserge bóleitinin aita otyryp, romanda áli de bolsa shiratatyn tustar bolýy múmkin ekendigin de eskertti. Onyń pikirinshe, shyǵarmanyń basty ereksheligi de oqyrmanyn «Men de mundai roman jaza alamyn, mundai oqiǵalardy qurastyrý qolymnan keledi» degen oiǵa jeteleitindigi.
Jas qalamger Muhit Muqametkerim: «Men kino-roman dep edim. Óitkeni, romanda basy artyq sýretteýler men keiipkerge minezdeme berý joq. Keiipkerlerdiń harakteristikasy oqiǵanyń órbý barysynda, naqty is-áreketter ústinde kórinip otyrady. Ári romandy detektivtik roman deýge de kelmeidi. Oqiǵalar barysy kamera aldynda kezektesip ótip jatqan kórinister tizbegi ispettes. Bul eńbekti roman degennen góri jaqsy jazylǵan kinostsenarii degenimiz jón siiaqty», – degen ózgeshe pikir bildirdi.
Jalpy, kesh barysynda bul romandy detektiv pe, emes pe degen suraqtar týdy. Bir tarap romannyń detektivtik janrda ekenin aitsa, ekinshi tarap tolyqtai detektiv deýge kelmeitinin eskertti. Sharaǵa qatysýshylar eger jarnamasy jasalyp, taralymy kóbeier bolsa, osy saryndas sheteldik shyǵarmalardy oqityn jastardyń suranysyna sai keletinin de áńgime barysynda sóz etti. "Biz Sizden budan góri salmaqty, oilandyrarlyq shyǵarma kútip edik" degen jas ádebietshiler de kezikti.
Ǵabit Músirepovtiń memlekettik ádebi-memorialdyq murajai kesheniniń direktory Ádilǵazy Qaiyrbekov myrza klassik jazýshy Ǵabit Músirepovtiń ónegeli ómiri men shyǵarmalarynan syr sherte otyryp, kelgen qonaqtarǵa alǵysyn bildirdi. Atalǵan sharanyń Ǵabeńniń rýhy sińgen qasietti shańyraqta ótkizilgenine qýanyshty ekenin, basqa da sharalar ótkizem degenderge esigi ashyq ekenin aityp, ystyq yqylasyn kórsetti. Romannyń avtory Darqan Beisenbekuly da kelgen qonaqtarǵa rizalyq tanytyp, alǵysyn aitty. Jinalǵan qaýym «Didahmet Áshimhanuly atyndaǵy jas qalamgerlerdiń respýblikalyq shyǵarmashylyq birlestiginiń» uitqysymen basqa da qalamgerlerdiń shyǵarmalaryn talqylaýǵa ai saiyn basqosyp turýǵa ýaǵdalasyp tarqasty.
Nurserik Tileýqabyl
