QazUPÝ-de Qazaqstan halqy Assambleiasy kafedrasy ashyldy
Bul eldi tatýlyq pen izgilikke bastaityn dara jol bolyp qala bermek. Sonyń arqasynda qazaqstandyq árbir azamat úshin urpaqtar sabaqtastyǵy arqyly jetken tatýlyq, birlik, senim men teń quqyqtyq eń mańyzdy qasietter bolyp qalyptasyp otyr.
Buǵan jol salǵan Elbasynyń bastamasymen qurylǵan Qazaqstan halqy Assambleiasy ekeni belgili. 1995 jylǵy 1 naýryzda Qazaqstan Respýblikasy Prezidentiniń Jarlyǵymen qurylǵan Memleket basshysy janyndaǵy konsýltativti-keńesshi organ Qazaqstan halqy Assambleiasy búginde el birliginiń altyn arqaýyna ainalyp otyr.
Mundai institýtty qurý qajettiligi saiasi turǵydan, sondai-aq jańadan qurylǵan, táýelsiz, polietnosty, polikonfessiialyq memlekettiń turaqty damýy talabynan týyndaǵan edi. Atalǵan bastama mádenietaralyq dialogty nyǵaitýdyń jańa kezeńiniń negizin qalap, etnosaralyq qatynastardy damytý máselelerin joǵary deńgeide sheshýge múmkindik jasaityn álemdik tájiribedegi tyń baǵyt bolyp tabyldy. Jiyrma úsh jyldyq tarihynda Assambleia qarqyndy damyp, eleýli ózgeristerdi bastan keshirdi. Onyń damýy barysynda etnosaralyq toleranttylyq jáne qoǵamdyq kelisimniń qazaqstandyq úlgisi qalyptasty. Osy jyldar ishinde Qazaqstan halqy Assambleiasynyń institýtsionaldyq qurylymy nyǵaiyp, qoǵamdy uiystyrýshy áleýeti tolysty, ol halyq diplomatiiasynyń mańyzdy kúretamyryna ainaldy.
El Prezidenti Nursultan Nazarbaev atap ótkendei, «Eń bastysy, kóp ultty Qazaqstan halqy kelisim men tatýlyqta ómir súrýde. Biz osy negizde ǵana dami alamyz». Respýblika halqynyń sany 18 mln. adamnan asty. Elimizde 130-dan asa ult ókilderi ómir súredi. Olardyń arasyndaǵy kelisim men tatýlyq elimiz úshin sheshýshi mánge ie. Saiasi turaqtylyqtyń tuǵyry da sol kelisim men tatýlyq bolǵandyqtan, Prezident te, el biligi de bul máseleni jiti baqylaýda ustaýda.
Sheteldik sarapshylardyń pikirinshe, Qazaqstan biligi eldegi barlyq etnostyq toptardyń múddelerin júzege asyrýda jáne sol arqyly etnosaralyq qarym-qatynastardyń úilesimdiligin qamtamasyz etýde saliqaly saiasat júrgizýde. Sol saiasattyń buljytpai oryndalýy, azamattyq institýttar men el halqynyń, Eýropadaǵy qaýipsizdik jáne yntymaqtastyq uiymy sekildi halyqaralyq uiymdardyń qoldaýy eldegi etnosaralyq qarym-qatynastyń nyǵaia túsýine kóp septigin tigizýde. Qazaqstanda etnosaralyq qarym-qatynastar salasynda irgeli ǵylymi-saraptamalyq jumystar júrgizilýde. Osyǵan orai 2013 jyly 28 maýsymda L.N. Gýmilev atyndaǵy EUÝ-de «Qazaqstan halqy Assambleiasy» kafedrasy ashylsa, búginde JOO-larda osyndai kafedralardyń sany 40-qa jetip otyr. Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversitetinde osy 40-shy kafedranyń ashylýy oqý ornynyń ómirindegi eleýli oqiǵa boldy.
– Búginde bizdiń oqý ornymyzda 35 ártúrli etnos ókilderiniń balalary bilim alýda. Osyǵan bailanysty qazir bizde stýdentterdiń shaǵyn Assambleiasy jumys isteidi. Endi, mine, ýniversitetimizde «Qazaqstan Halqy Assambleiasy» kafedrasynyń ashylýy stýdentter arasyndaǵy yntymaq pen birlikti, dostyqty nyǵaitýǵa, ulttyq mádenietterdi damytýǵa qyzmet etedi dep senemiz, – dedi rektor Takir Ospanuly Balyqbaev. – Stýdentterimizdiń negizgi bóligi bolashaq pedagogtar bolǵandyqtan, olar erteń mektepke barǵanda jas býyndy halyqtar dostyǵy, ultaralyq qatynas mádenietine tárbieleýge tiis. Sondyqtan atalǵan kafedranyń ashylýy ýniversitet ómirindegi óte mańyzdy oqiǵa bolǵany anyq. Jýyrda ótken QHA sessiiasynda onyń Tóraǵasy, Memleket basshysy N.Nazarbaev osyndai kafedralardyń búgingi qoǵamdaǵy róline erekshe toqtalǵan bolatyn. Bul kafedralardyń bilim berý, ǵylymi-zertteý, ádistemelik mańyzy orasan. Kafedra eń aldymen bilim berý salasyna basa kóńil bóledi. Biz Assambleianyń keibir baǵyttary boiynsha oqý úderisine arnaiy dárister engizemiz. Ǵylym, bilim, saraptama-taldaý qyzmeti, tárbie berý, azamattyq kelisimdi damytý máselelerimen osy kafedra ainalysady.
Jańa kafedranyń lentasy qiylyp, esigi aiqara ashylǵan soń QR Memlekettik Ánurany shyrqaldy. Budan soń Qazaqstan Halqy Assambleiasy men Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversiteti arasynda Memorandýmǵa qol qoiyldy. Bul Memorandýmda eldegi ulttyq birlik jáne etnosaralyq toleranttylyqtyń qazaqstandyq úlgisin nyǵaitýǵa jáne jetildirýge baǵyttalǵan ulttyq strategiialyq mindetterdi júzege asyrýǵa qatysý; Ózara árekettestik barysynda memlekettik etnosaiasatty júzege asyrýdy bilim jáne ǵylym turǵysynan qoldaýdy qamtamasyz etý; ǵylymi qoǵamdastyq pen stýdentterdi qoǵamdyq kelisimdi qalyptastyrý úderisine tartý, áleýmettik shielenis sebepteriniń aldyn alý mehanizmderin jasaý; jastardyń azamattyq qoǵamdastyq sezimin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan patriottyq is-sharalarǵa, etnosaralyq jáne mádenietaralyq dialogqa tartý siiaqty ózekti máseleler qamtylǵan.
Jańa kafedranyń ashylý saltanaty «Prezidenttiń bes áleýmettik bastamasy – áleýmettik birliktiń tuǵyry» taqyrybyndaǵy dóńgelek ústel basyndaǵy áńgimege ulasty. Bul májiliske Almatydaǵy kóptegen etnomádeni birlestikterdiń ókilderi qatysty. Dóńgelek ústel basyndaǵy suhbatty ashyp jáne júrgizip otyrǵan ýniversitet rektory, professor T.Balyqbaev Qazaqstandaǵy tuńǵysh joǵary oqý orny – Abai atyndaǵy Qazaq ulttyq pedagogikalyq ýniversitetiniń biyl atap ótiletin 90 jyldyq mereitoiy týraly aita kelip, Qazaqstan Halqy Assambleiasynyń búgingi qoǵamdaǵy róline toqtaldy. Budan keiin sóz alǵan QHA Tóraǵasynyń orynbasary, QHA Hatshylyǵynyń meńgerýshisi Leonid Andreevich Prokopenko men QHA kafedralary qaýymdastyǵynyń prezidenti, ekonomika ǵylymdarynyń doktory, professor Anatolii Afanasevich Bashmakov QHA kafedrasyn ashqany úshin ýniversitet rektory Takir Ospanuly Balyqbaevqa alǵys aityp, Qazaqstan memleketiniń damýyndaǵy Assambleianyń róline toqtaldy jáne Prezidenttiń bes áleýmettik bastamasyn elimizdiń barlyq etnostary tolyq qoldaitynyn atap kórsetti.
Jańa ashylǵan QHA kafedrasynyń meńgerýshisi, tarih ǵylymdarynyń doktory, professor Georgii Vasilevich Kan, Evrei etnomádeni birlestiginiń tóraǵasy Aleksandr Iosifovich Baron, uiǵyr etnomádeni ortalyǵynyń tóraǵasy Ahmetjan Bagrimuly Shardinov, «Barbang» kúrd etnomádeni birlestiginiń tóraǵasy Kniaz Ibragimuly Mirzoev, «Memlekettik tilge qurmet» qoǵamdyq birlestiginiń tóraiymy Asyly Osman, Sorbonna-Qazaqstan institýtynyń «Halyqaralyq qatynastar» kafedrasynyń meńgerýshisi, saiasi ǵylymdarynyń doktory Jomart Qudaibergenuly Simtikov, Abai atyndaǵy QazUPÝ Jaratylystaný jáne geografiia institýtynyń 1 kýrs stýdenti, stýdenttik «Birlik» assambleiasynyń múshesi Ekaterina Kýchýmidze dóńgelek ústeldiń kún tártibindegi másele boiynsha óz oilaryn ortaǵa saldy.
Myrzahan AHMETOV, Abai atyndaǵy QazUPÝ Qoǵammen bailanys bóliminiń bastyǵy
