«Qazposhtanyń» tiregi – tutynýshysy. Jańa jobalardy qolǵa alyp, poshta qyzmetin jetildirip, zamanaýi qalypta jumys isteýge qansha kúsh, qarjy salynsa da kompaniia tutynýshylarynyń kóńilinen shyǵa almai otyrǵan kórinedi. Máselen, «Qazaqstan shaǵym kitaby» saitynyń statistikasynda tutynshýlar tarapynan eń kóp shaǵym túsken kompaniialar men mekemeler ishinde «Qazposhta» úshinshi orynda tur. Shaǵymdardyń deni – kompaniia bólimshelerindegi qyzmet kórsetýge kóńil tolmaýshylardan kelip túsedi eken. Iaǵni, kompaniianyń qyzmet kórsetýi (bul kompaniianyń negizgi qyzmet túri) syn kótermeidi dese bolady. Munyń bir sebebi, kompaniia bólimshelerindegi qarapaiym qyzmetkerdiń ailyq jalaqysynyń tym tómendigi bolsa kerek. Mardymsyz jalaqy alatyn qyzmetkerden qandai sapaly ári ýaqytyly qyzmet kútýge bolady?! Mysaly, 2014 jyly Senat depýtaty Svetlana Jalmaǵambetova Aqmola oblysy, Jarqaiyń aýdanyndaǵy poshta qyzmetkerleri jalaqysynyń azdyǵyn aita kelip, kompaniia aýdandaǵy 20 poshtashynyń eńbek aqysyna 240 myń tólese, al olar poshta qyzmetiniń basqa túrin eseptemegende, bir ǵana zeinetaqy jetkizip berýden túsetin komissiia arqyly kompaniiaǵa aiyna 750 myń teńge paida ákeletinin aitqan. Senator bir ǵana aýdandaǵy poshtashylardyń jaǵdaiyn tilge tiek etip otyr. Senatordyń deregine salsaq, kompaniia aýyldyq jerdegi bólimsheleri arqyly ár kórsetilgen qyzmetinen paida taýyp otyr. Alaida, kompaniia basshylyǵy aýyldaǵy poshta qyzmeti tiimsiz ári kompaniia shyǵynǵa batyp otyr dep Úkimetten 1,7 mlrd teńge sýbsidiia surady. «Qazposhta» AQ basqarma tóraǵasy Baǵdat Mýsinniń orys baspasózderine bergen túsiniktemesinde kompaniia aýyldaǵy poshta qyzmetindegi jetkizý, taratý isinde 4 mlrd teńge shyǵyn shegip otyrǵandyǵyn aityp, 1,7 mlrd teńge sýbsidiia báribir shyǵyndy tolyq jappaitynyn jetkizgen. Sonda kompaniianyń aýyldyq jerden taýyp otyrǵan paidasy qaida deisiz ǵoi. Kompaniia basshysynyń sózine sensek, mysaly, 2014 jyly kompaniia 2,5 milliard teńge paida taýyp, onyń 2,2 milliard teńgesin kompaniianyń óndiristik qyzmetindegi jumysshylardyń jalaqysyn kóterýge jumsaǵan. «Kompaniia jalaqyny kóterse, qyzmet kórsetý nege kóterilmedi? Nelikten tutynýshylardan túsetin shaǵym azaimai otyr?» degen zańdy suraq týady. Bul saýalǵa, árine, biz jaýap bere almaimyz.
[caption id="attachment_15025" align="alignright" width="350"]
Jalaqy demekshi, «Qazposhta» AQ basqarma tóraǵasy Baǵdat Mýsinniń jalaqysy 1,5 mln teńge. Budan mindetti salyqtardy alyp tastaǵanda tóraǵa qolyna 1,2 mln teńge taza eńbekaqy alady. Kompaniia qyzmetkerleri men basshylary jalaqysynyń aiyrmashylyǵyn taǵy da sol senator Jalmaǵambetova aityp, «Úkimet bul máseleni nazaryna alýy tiis» degen edi. Al, Baǵdat Mýsin ózine jalaqyny Direktorlar keńesi taǵaiyndaitynyn túsindire kelip, bylai degen eken: «Maǵan jalaqyny Direktorlar keńesi taǵaiyndaidy. Biz jalaqyny azaitý týraly usynys aittyq. Olar bizge budan qansha qarajat únemdeledi dedi. Biz eseptedik. 0,01% biýdjet qarajaty únemdeledi eken. Basshylyqtyń jalaqysyn únemdep, ony jumysshylardyń eńbekaqysyn kóterýge jumsaǵannan eshqandai paida joq». Bir aýdandaǵy 20 poshtashynyń eńbekaqysy 240 myń teńge bolsa, kompaniianyń basqarma basshysynyń jalaqysy 1,2 mln teńge. Aiyrmashylyq kózge uryp tur. «Qazposhtany» Baǵdat Mýsin jalǵyz basqarmaitynyn eskersek, basqa dárejeli basshylar da az ailyq almaityn siiaqty.
Baǵdat Mýsin bir sózinde «qyzmetkerler jalaqysyn ósirý úshin kompaniia paida tabý kerek» depti. Alaida, kompaniia aýyldyq bólimsheleriniń ózinen paida taýyp, onyń ústine Úkimetten sýbsidiia surap otyr. Sonda «Qazposhtanyń» qarajaty qaida ketip jatyr? Álde, tek basshylardyń jalaqysyna ǵana ketip jatyr ma?.. Árine, bireýdiń ailyǵyn sanaý ábestik shyǵar, biraq, «Qazposhta» «Samuryq-Qazyna» ulttyq ál-aýqat qory arqyly memleketke tiesili. Al, «Samuryq- Qazynanyń» ár tiyny – memlekettiki. Memlekettiń qarajaty ol – salyq tóleýshilerdiń aqshasy.
Jalpy, «Qazposhtanyń» aýyldyq jerdegi bólimsheleri qyzmetkerleriniń ailyǵy kólemi aitylyp kele jatqanyna kóp boldy. Máselen, 2012 jyly sol kezdegi májilis depýtaty Viktor Rogaliov aýyl-aýdandaǵy poshta bólimshelerindegi basshy qyzmetker 3 myńnan 20 myń aralyǵynda ailyq alatynyna qaramastan, ári basshy, ári poshtashy, ári tazalyqshy bolyp birneshe jumysty qatar istep otyrǵanyn aitqan. Bul jaǵdai qazir de ózgermegen.
Bul – «Qazposhtanyń» bir ǵana qyry. Kompaniianyń jańa jobasy – avtomattandyrylǵan poshta stantsiiasynyń tiimdiligi men oǵan jumsalǵan qarjy máselesi óz aldyna úlken bir taqyryp. «Radiotochka» saity osy avtomattandyrylǵan poshta stantsiiasy (postamat) týraly material jariialap, onda postamattardyń baǵasyn eseptei kelip, bir postamaty ornatý quny 26 463 AQSh dollary ($1 = 153 teńge bolǵan kezde) bolatynyn jazady. Alaida, «Qazposhta» AQ baspasóz hatshysy Bairama Azizovtyń saitqa bergen túsiniktemesinde bir postamattyń baǵasy shamamen 11 myńnan 15 myń AQSh dollary bolatynyn aitqan. Baǵa aiyrmasyn baspasóz qyzmeti postamattardyń qur ózi ǵana 11 myńnan 15 myń AQSh dollary turatynyn, al, qalǵan aqsha ákelý, ornatý, qyzmet kórsetýge jumsalatynyn túsindirýge tyrysqan. Kompaniia 2015 jyly dál osyndai postamattardyń bireýin 1480 148 AQSh dollaryna ($ 1 – 185,5 teńge bolǵan kezde) satyp alýǵa niettenip otyrǵanyn jazǵan sait álemdegi eshbir kompaniia barlyq qural-jabdyqtarymen mundai baǵadaǵy postamat qoimaitynyn jazady. Ras, baǵa aiyrmasy anaý, endi kelip bir postamattyń baǵasynyń 1480 148 AQSh dollar bolýy shynynda da kúdik-kúmán týǵyzady. Bul – bir ǵana derekkózden alyp, keltirip otyrǵan mysal.
Qoryta aitqanda, qarapaiym poshta qyzmetkerleri jalaqysynyń azdyǵyn qyzmet kórsetýi tómendep, shyǵynǵa batyp jatyrmyz dep Úkimetten sýbsidiia surap, soǵan qaramastan basshylary milliondap jalaqy alyp, óte qymbat postamattar satyp alyp jatqanyn qalai túsindirýge bolady?.. Jaraidy, postamattar tutynýshy qolailylyǵy men qarjy únemdeý jáne jetilgen poshta qyzmeti úshin delik. Biraq, «bul joba qanshalyqty zerttelip, zerdelenip iske qosyldy ári onyń nátijesi qandai bolady?» degen suraqtar basy ashyq kúii qalyp tur. Qazaqstandaǵy noý-haýǵa qumar ulttyq kompaniialar, memlekettik mekemeler siiaqty «Qazposhtada» jańalyq engizýge qumar syqyldy. Biraq, «Qazposhta» da, onyń jalǵyz aktsioneri «Samuryq-Qazyna» da aqsha óndirýmen ainalyspaitynyn eskersek, salmaqtyń bári salyq tóleýshi men ósken poshta qyzmeti tarifterin tutynyp otyrǵan tutynýshylarǵa túsedi. Biraq, qyzmettik sapasy men aýyldyq jerdegi jumysshylardyń jalaqysyn kótere almai otyrsa da, milliondap ailyq alatyn jáne jańalyqqa qumar «Qazposhta» basshylary salyq tóleýshiler men tutynýshylardyń qaltasyn oilap, bas qatyrmaityny anyq.
