Al bul qalanyń búgini men erteńi qalai?
Sonymen, endi 15 jyldan keiin Óskemen qalasyn qandai ózgerister kútip tur? Qala qalai túrlenedi?
Bilerimiz, Óskemen qalasyna qatysty josparlanǵan aýqymdy jobalardyń barlyǵy da oryndalmaq.
Biz oqyrman qaýymdy qazirgi jáne 15 jyldan keiingi Óskemenge saiahattap qaitýdy usynamyz.
Qazirgi Óskemen
Óskemen elimizdiń Shyǵysynda, Altai taýynyń qonyshynda ornalasqan, kórikti qalalardyń biri. Tarihy sonaý 18 ǵasyrdan bastalatyn qala kórikti de symbatty tabiǵatymen tartymdy.
Munda 300 myńǵa jýyq halyq turady. Sońǵy kezderi Óskemen qalasy damýdyń jańa satysyna kóterildi desek qatelespeimiz. Jańa teatr, bir jerge ornalasqan sport keshenderi, qalanyń shetinen salynyp jatqan jańa aýdan, ákimshilik ortalyq, Ertis boiynyń abattanýy, gúlzarǵa bólenýi, etnoaýyl salynyp, halyq qydyrystaityn, qala turǵyndary jaz boiy serýendeitin orynǵa ainalýy – Óskemenniń búgingi kelbetiniń ajary.
Óskemenge barsańyz, ásem saiabaqtar, tarihi eskertkishter, qala shetindegi qystyq sport alańdary, iri óndiris oshaqtary qarsy alady. Bul qalany – Altai táji dep áspetteitinder de kóp.
Óskemende kópsandy ult ókilderi turady. Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimshilik ortalyǵy ǵana emes, osy aimaqtyń ekonomikasynyń tiregi de osy qala.
Qala jyl saiyn keńeiip keledi. Munda oblystyń ár aýdan-aýylynan kelip jumys isteitinder kóbeiý ústinde. Bul ishki kóshi-qon oblys ortalyǵynda jańa jumys oryndarynyń ashylýyna orai jaratyp otyr.
Sońǵy birneshe jylda Óskemenniń shaǵyn jáne orta biznesi damyǵany baiqalady. Halyqtyń jeke kásipkerlikpen ainalysýyna múmkindik artqan.
Ekonomikasy jáne turǵyndar sany
2025 jylǵa qarai Óskemen halqynyń sany 400 myńǵa jetedi. Al 2030 jylǵa qarai turǵyndar sany – jarty milliondy quramaq!
Bul ýaqytta Óskemen elimizdegi eń iri degen oblys ortalyqtarynyń birine ainalady. Qala óziniń óndiristik damý baǵytynan adaspaidy. Óndiristiń qaryshtap damýy arqasynda Shyǵysqa elimizdiń ǵana emes, Eýraziialyq ekonomikalyq odaqqa múshe memleketterdiń barlyǵynan joǵary bilikti mamandar aǵylady. Olardyń arasynda bir kezderi Shyǵystan basqa memleketke kóship ketkender de qaita oralady.
Ainaldyrǵan bes jyldyń ishinde Óskemen ózine irgeles jatqan Gerasimovka, Praporshikovo, Ýshanovskii siiaqty poselkilerdi quramyna qosady. Al on jyldyń aralyǵynda Glýbokoe poselkisi de qalanyń quramyna kiredi. Biraq olar qaraýsyz qalmaidy. Oblys ortalyǵyna jańadan qosylǵan aýdan-aýyldarǵa jeńil relsti tramvailar qatynai bastaidy.
Indýstriia jáne infraqurylym
Aldaǵy 15 jylda Óskemendi úlken ózgerister kútip tur. Onyń kópshiligi óndiriske qatysty. Qaladaǵy óndiristik qýat kózderi sanalatyn zaýyt-kásiporyndar qalanyń ortalyǵynan syrt jerge kóshiriledi. Eń iri kásiporyndar arnaiy belgilengen aýmaqta ornalasyp, sol kezdiń tehnologiialyq talabyna sai modernizatsiiaǵa ushyraidy.
Bul rette birinshi kezekte zaýyttarǵa qorshaǵan ortanyń ekologiialyq qaýipsizdigin qamtamasyz etetin zamanaýi qural-jabdyqtardy óz jumysyna kiriktirý talaby qoiylady. Osynyń arqasynda Óskemendegi ekologiialyq ahýal jaqsaryp, ómir súrý jeńildeidi. Ókpe-baýyr jáne onkologiialyq aýrýlardyń sany azaiyp, aýaǵa tastalatyn ýytty, ziiandy qaldyqtardyń mólsheri tómendeidi.
2020 jylǵa deiin Kanadamen aradaǵy áriptestiktiń arqasynda qalada ýrandy affinajdaý boiynsha zaýyt salynady. Budan syrt tolyq tsikldi kólik zaýyty paida bolyp, temir tulparlardy dánekerleý, boiaý jáne qurastyrý, kólik bólshekterin, shtampovka buiymdaryn jáne plastmass shyǵarý isi jolǵa qoiylady.
Qazaqstandyq kásiporynǵa quiylǵan investitsiia kólemi 5,7 mlrd dollardy quraidy. Zaýyt jylyna 120 myń temir tulpar shyǵaratyn qýatqa ie bolady. Jańa óndiristik obekt 12 myń jumys ornyn qurýǵa septesip, elimizdiń jalpy ishki ónimin 1 mlrd dollarǵa kóterip tastaidy.
2020 jyly Qasym Qaisenov aýylynyń janyndaǵy 400 ga aýmaqqa Soltústik jaǵalaýdaǵy JEO (jylý elektr ortalyǵy) salynady. Sońǵy jyldaǵy joǵary sapaly tehnologiialarmen turǵyzylǵan jańa JEO-2 arqasynda qala jylýdan tapshylyq kórmeitin bolady.
Budan syrt turǵyn úi sharýashylyq, sý jáne jylýmen qamtamasyz etý jelileri tolyqtai modernizatsiialanady. Atap aitqanda «Aqbulaq» baǵdarlamasy boiynsha sýmen qamtamasyz etý jelileri jáne sý shyǵarý obektileri kúrdeli jóndeýden ótkizilip, eski nasostar energosyiymdylyǵy joǵary jańa nasostarmen aýystyrylady.
2020 jylǵa qarai Óskemen halqyn sapaly aýyz sýmen qamtamasyz etý úshin Ońtústik Aýyl, Vokzalnaia, Aityqov kósheleriniń, Munai bazasy aýdanynyń, áýejei, Soltústik Atamanovski jáne Tómengi Sogrinks toǵandarynyń, Zashita, Shmelev Log shaǵyn aýdandarynyń, Krasina, Novo-Troitsk, Menevnoe, Ahmirovo jáne Oktiabrsk sý bógetteriniń boiymen sýmen jabdyqtaý tehnikasy júrgiziledi.
Ýaqyt óte kele Óskemen qalasynyń sáýlettik kesheni qulpyra túsedi. 2025 jylǵa qarai qalanyń shekarasy irgeles jatqan aýdan-aýyldardyń arqasynda keńeie túsetinin aittyq. Bul ýaqytta Óskemenniń aýmaǵy alty myń gektarǵa úlkeiedi. Jibek mata kombinaty bul ýaqytta ortalyqqa ainalyp, qaladaǵy negizgi ákimshilik ortalyqtar osy jerde ornalasady.
Eń bastysy, bolashaqta óskemendikter óndiristik kásiporyndardan aýlaqta turatyn bolady. Turǵyndar qolaily jerge, birinshi kezekte Ertistiń soltústik jaǵalaýyna kóshiriledi. Bul arada sonymen qatar 11 myń adamǵa arnalǵan 7 kesheni bar rekreatsiialyq aimaq paida bolady.
Sonymen qatar bes jyldyń aralyǵynda etnografiialyq saiabaqtyń qurylysy aiaqtalyp, onyń ishindegi janýarlar saiabaǵynyń aýmaǵy keńidi. Menovnov qazanshuńqyry qaita ornalastyrylyp, qaiyq stantsiiasy, ippodrom, ekologiialyq saiabaq, tennis ortalyǵy jáne Qazaq dramalyq teatry modernizatsiialanady.
Ákimshilik, oblystyq aýrýhana, muraǵat, prokýratýra, sot jáne basqa da memlekettiń qurylymdar qalanyń soltústik jaǵalaýyna kóshedi.
2030 jylǵa deiin 19-shy aýdanda jańa fýtbol stadiony, aýyr atletika ortalyǵy, aýrýhana kesheni, mektepter, kópqabatty kólik turaǵy, kinoteatr, bazar, jasóspirimder úii jáne Abaidyń shyǵarmalaryn oqýǵa arnalǵan klýb ashylady. Barlyǵy 130-dan asa ǵimarat boi kóteredi. Olardyń kópshiligi biiktigi 5-ten 12 qabatqa deiin jetetin turǵyn úiler bolmaq. Al ózgeleri mádeni-áleýmettik jáne ákimshilik ǵimarattar bolady.
Sonymen birge qaladaǵy barlyq jaǵalaýlarǵa kúrdeli jóndeý júrgiziledi. Eń negizgi jańalyq – jolaýshylarǵa arnalǵan sý transportynyń jumysy jolǵa qoiylady. Vokzal mańyndaǵy ózennen Buqtyrma, Semei, Kereký jáne Ombyǵa deiin qatynaityn shaǵyn kemeler júre bastady.
Minekei, osylaisha Óskemen qalasy Eýraziialyq aimaqtyń ózen-transporttyq júiesin biriktiretin ózindik ortalyqqa ainalmaq.
«Qala men Dala»
