Partiia týraly
– Sońǵy ýaqytta Prezidentti qoldaityn partiialardyń qatary kóbeidi. Buǵan qalai qaraisyz?
– Mundai partiialardyń kóbeiip kele jatqany ras. Qudai aqyryn bersin. M.Gorbachev basshylyqqa kelgende mynadai anekdot shyǵyp ketken. Amerikandyq diplomattar ózderiniń keńestik áriptesterinen: «Gorbachevti kim qoldap júredi?» – dep surapty. Sonda keńestik diplomattar: «Eshkimniń qoldaýynsyz, ózi júredi», – dep jaýap beripti.
Sol siiaqty bizdiń prezidenttiń de deni saý. Al, álgindei partiialar memleket basshysyn qoldaý úshin qurylmaǵan, kerisinshe, memleket basshysy olarǵa qoldaý kórsetip otyr. Eger prezident qoldamasa, olar osy ýaqytqa deiin jai ánsheiingi bir klýbtarǵa ainalyp keter edi. Sondyqtan, olardy salmaqty saiasi kúsh deýge áli erte.
– Olar sonshalyq dármensiz be, sonda?
– Biýrokratiialyq konglomerattan saliqali saiasi partiiaǵa ainalýy múmkindigi «Otanda» (qazirgi «Nur Otan») bolǵan, biraq Marat Ospanovtyń qazaǵa ushyraýy oiǵa alǵan jospardy jolda qaldyrdy.
Demokratiia týraly
Bizde, úlken ókinishke qarai, demokratiia degendi oppozitsiianyń qolyndaǵy jalaý dep túsiný óris alyp barady. Bul – óte qaýipti jaǵdai.
Bilik týraly
Bizde bir ákim aýyssa, onyń búkil komandasy aýysady, orynbasarlarynan bastap bazar bastyǵyna deiin.
Pozitsiia jaiynda
Aqparat salasyn basqarǵanda, birde-bir úkimet basshysymen tatý bolý múmkin emes edi. Sebebi, olardyń túsiniginde, men Úkimet basshysyn baspasózden «qorǵaýym» qajet bolatyn. Olardyń qai-qaisysy da osyny talap etetin. Eger men Úkimet basshylaryn, Úkimet múshelerin qorǵaýǵa jol bersem, onda olardyń orynbasarlaryn, orynbasarlardyń orynbasarlaryn, qysqasy, barlyǵyn qorǵaýǵa týra keler edi.
Taǵy da partiia týraly
Búgingi jaǵdaidan kelip týatyn bir mindet – bizdiń qoǵamda tym bolmaǵanda, bir demokratiialyq partiianyń tamyryn tereńge jiberip, ornyqtyrý.
Taǵy da pozitsiia jaiynda
Prezidenttiń jaqyn ainalasyndaǵylar júrgizip otyrǵan baǵytpen meniń kózqarasym da, ustanymym da múlde sáikes kelmeitindigine kózim jetti. Olar memleket basshysyn aqparatpen qamtamasyz etýde monopoliia qalyptastyrdy jáne óz ideialaryn memleket basshysynyń atymen ótkizý múmkindigine ie bolyp otyr.
Til týraly
Búgingi kúni memlekettik til saiasatyn júrgizý Mádeniet ministrligine júktelipti. Qazaq tilin úirený ónerdiń qai túrine – operaǵa ma, baletke me, aitysqa ma, qaisysyna kerek boldy eken, jumbaqty sheship kórińiz...
Shyndyq jaily
Menińshe, minezdi qalyptastyratyn – mádeniet. Ishki mádeniet. Ishki mádenieti kemshin adam – eshýaqytta shyndyqty aita almaidy. Úlken mádenietti igergen adam – ámanda shyndyqtyń janynda bolady. Óitkeni, shyndyqty aitpaý – úlken mádenietsizdik.
Ideia týraly
Saiasi partiianyń qurylýy bir adamnyń nemese bir top adamnyń «igiligi» bolýǵa tiis emes. Saiasi partiialar qoǵamnyń ishki qajettiliginen paida bolady jáne paida bolýǵa tiis. Belgili bir ideialar, qundylyqtar, printsipter qoǵamnyń óz qainaýynan ótip baryp, sonyń tóńireginde azamattar saiasi partiiaǵa nemese qozǵalysqa birigýi múmkin. Tek osyndai jaǵdaida ǵana saiasi partiia ómir súrýge quqyly bolady.
QDT qalai quryldy?
Biliktiń sandýǵashtary keshe jáne búgin qalai suńqyldap sairasa da aitaiyn, Qazaqstannyń Demokratiialyq Tańdaýy qozǵalysynyń (QDT) qurylýy elita ishindegi eleýli dúnietanym qaqtyǵys edi.
Jalpaqbailar jaiynda
Tań azannan qara keshke deiin prezidentti suńqyldap maqtai berý – adaldyqtyń jáne dáiektiliktiń belgisi emes. Bul – jaǵympazdar men jalpaqbailardyń isi.
Bul kim úshin?
Úkimettiń basylymdardaǵy «halyqtyń jaǵdaiy jaqsardy», «shyraiy kirdi» degen mazmundaǵy maqalalar – bilik basynda otyrǵan bes-alty adamdy jubatý úshin jariialanyp jatqan maqalalar.
Maǵaýin jaiynda
Men aitar edim, eger Qazaqstanda ádebiet, mádeniet qairatkerlerine eń joǵary ataq berý kerek bolsa, ony Muhtar Maǵaýinge berý kerek. Sebebi, totalitarizmniń tusynda «ótkenińdi umyt, keńestik dáýirge qyzmet et» dep jan-jaqtan kúshtep jatqanda, bul kisi óziniń basyn qaýip-qaterge tigip júrip, halqymyzdyń ádebiet tarihyn úsh ǵasyrǵa ári jyljytty. Bul – úlken erlik. Sol úshin jeke basynda kóp qiyndyqtar boldy. Maǵaýinniń osy erligi táýelsizdik alǵan on tórt jyldyń ishinde de asa elenbei kele jatyr.
Qonaev týraly
Bilik basyndaǵy adamnyń qarapaiymdylyǵy, degdarlyǵy, tektiligi – halqyna maqtanysh, tarihqa úlgi ónege. Sondai adamnyń biri de biregeii – Dimekeń, Dinmuhamed Qonaev. Parasatty bailyqtan, halyqty bilikten artyq qoiý dástúri de sol kisiniń kezinde qalyptasqan edi.
Qazaq qandai?
Jalpy, bizde kóp nárseniń suraýy joq. Halyq úndemeidi, ony bilik te ábden bilip alǵan. Basqasha aitsaq, qazaqtyń kónbistigi, onyń problemasyna ainalyp otyr.
Ózgesi...
Avtoritarizm kúsheigen saiyn onyń qiraýy da, kúireýi de qorqynyshty.
...
Oi-pikir aitýǵa múmkindik bar. Ras, shekteýli. Ol sol shekteýliligimen de qundy.
...
Bizde qyzmetten ketkender ne kúńkildep ketedi, ne esikti tars jaýyp ketedi.
...
Ministr az sóilep, kóp isteitin adam bolýy kerek.
...
Bizde bir adam men ekinshi adamnyń arasynda túsinispeýshilik bola qalsa, sol eki ortaǵa kilige ketetinder kóp qoi. Tup-týra jazdygúni iis-qońysqa úimeleitin kók shybyn siiaqty.
...
Saiasattanýda «qoǵamdaǵy úlken ózgerister men tóńkerister halyq quldyraýǵa ketip bara jatqan kezde emes, sol qiyn jaǵdaidan shyǵa bastaǵanda bastalady» degen qaǵida bar.
Maqalany daiyndaýda Altynbek Sársenbaiulynyń suhbattary men oi-pikirleri toptastyrylǵan «Táýelsiz elde táýmendi tulǵalar bolmaýy kerek» jinaǵy paidalanyldy.
