Bizde bir qyzyǵy, aitylǵan áńgime, taraǵan sybys az ýaqyttan keiin shyndyqqa ainalatyny bar. Qansha jerden qisynsyz kórinse de... Sodan da shyǵar, «Mýsin qaita oralady» degen áńgime el kezip júr.
Keibir saiasattanýshylardyń pikirinshe, ol elshilikke keterde Jańaózenniń jaýapkershiligin ózimen birge arqalap ketti jáne Jańaózen oqiǵasyn eske alǵanda, onyń saiasi figýrasyna soqpai ótý múmkin emes.
Aq ordanyń «amaly»
Búgingi júiege, onyń dál osy keiipte saqtalyp kele jatqanyna biyl 25 jyl tolady. Al «aiypty» adamdy alys-jaqyn memleketterge elshi qylyp jiberý bizde burynnan bar ádet, kerek deseńiz, qalyptasqan tájiribe.
Bálkim, áldebir áreketimen asyra siltep jibergender, bylaisha aitqanda, «búldirip» qoiǵandar elshilik qyzmetke aýysady. Biraq, munyń ózi álgi adamnyń araǵa biraz ýaqyt salyp qaita oralatynyn ańǵartatyn ádis. Sebebi, olar áli de bolsa Aqordanyń «adal sarbazdary».
Bul jalǵyz Mýsinniń basyndaǵy jaǵdai emes. Nurtai Ábiqaevpen de, Ahmetjan Esimovpen de, tipti, Qanat Saýdabaevpen de solai bolǵan, bir kezderi. Qazir bulardyń barlyǵy qaityp oralǵandardyń sanatynda.
Ilgeride biz sóz etken sybys shyndyqqa ainalsa, erteńgi kúni Mýsin de úlken saiasatqa qaityp oralýy ábden múmkin. Bul oraida...
– Ol quldyraǵan joq. Quldyraǵandardyń mysaly basqa... Onyń elshilikke ketkeni saiasi sahnadan alshaqtaǵany emes, Mýsinniń bet-beinesin saqtap qalýdyń qareketi bolatyn.
Onyń qaityp oralýy saiasi elitadaǵy klandarǵa nemese osy saiasattaǵy iri oiynshylarǵa da bailanysty emes. Úlken kisiniń qalaýyna qarai sheshiletin dúnie. Biz bilmeimiz, bálkim sheshilip te qoiýy múmkin. Ol oralyp, úlken orynǵa otyratyn bolsa, saiasi sahnada tektonikalyq ózgerister bolady, – deidi sarapshylar.
Ol Mańǵystaýǵa kele me?
Endeshe, sarapshylardyń «Mýsin oralǵan jaǵdaida bilikte tektonikalyq ózgerister bolady» deýi tegin emes.
Mýsinniń oralýyna qatysty sybysqa bailanysty, biz pikir surastyrǵan saiasattanýshylardyń keibiri: «bir kezgi «eski gvardiiany» Batys aimaqtarǵa qaita oraltý kerek... Sebebi, aralarynda Prezidenttiń kóńilin qaldyrsa da, áli sanattan túse qoimaǵan jáne isti dóńgelete alatyn adamdar bar» degen pikirde.
Dál qazir Mańǵystaý óńirindegi ahýal aýyr. Munaishylar tolqýda. Munaily óńir munai baǵasynyń arzandaýyn kótere almaýda. Áste arandatý emes. Muny aimaqtyń ákimi Alik Aidarbaevtyń ózi aitty. Munai salasynda jumyssyz qalǵandardyń sany 150-ge jetken... Bálkim, basy ǵana.
Energetika ministri Shkolniktiń boljamyna qarańyz. «Qara altyn» quldyrai berse, Qazaqstandaǵy munai kompaniialary 40 myńǵa tarta adamdy jumystan qýýy múmkin», – deidi ol. Bul – Mańǵystaýdyń munaishylaryna da qatysty.
Qalai oilaisyz, tobyrdy toqtatatyn tájiribe kimde bar?..
«Biyldan keshikpeýi kerek...»
Qazirgi biliktegi azamattardy «demokratiialyq negizi bar» jáne «demokratiialyq negizi joq» dep ekige bólýge bola ma, qalai oilaisyzdar? Bizdińshe, bolatyn siiaqty.
Mýsin osylardyń sońǵy tobyna kiredi.
Joǵaryda aittyq, syrt kelbeti sonshalyqty susty da emes. Alaida, Aqtóbe (1995-2002) jáne Atyraý (2002-2006) oblysyn basqarǵan jyldary Mýsin qatal, tipti kei jerleri qatygez basshy retinde este qalypty. Munaily, donorly aimaqtarǵa, negizgi túsim túsiretin óńirlerge mundai basshy kerek te bolǵan shyǵar, kim biledi.
Osy aralyqta ol ózin myqty ekonomist jáne bilikti basqarýshy retinde kórsete bilgen.
Mýsinge mundai baǵa bergen biz emes, Nazarbaevtyń ózi-tin. Prezidentten maqtaý estý – bizde kózge túskenniń belgisi sanalady. Sol-aq eken, keibir sarapshylar «Aslannyń «joly ashyldy», «bolashaǵynan úlken úmit kúttiretin bir adam bolsa, ol osy – Mýsin» dep boljaǵan. Aqyry qandai boldy?
Biraq, qazirgi ýaqytta bul da mańyzdy emes.
Biletinder, «Mýsin biyldan keshikse, bir kezgi beldi saiasi figýra retindegi ózektiliginen aiyrylyp qalady» deidi.
Bilmeimiz, biraq, biletinder beker aitpaidy. Bulai bolsa, ortalyqqa (Astanaǵa) oralýǵa Mýsinniń ózi qulyqty degen sóz jáne álgindei alypqashpa áńgimeni taratyp otyrǵan onyń ózi bolýy da ábden múmkin.
Mýsin – Qajygeldin
Qajygeldin Úkimettiń tizginin qolyna alǵasyn, araǵa az ýaqyt salyp Aslan Mýsin Aqtóbe oblysyndaǵy bildei basqarmanyń basshysy qyzmetine taǵaiyndalady, artynsha ákimniń oryntaǵyna otyrady.
Endeshe, Mýsindi Qajygeldinniń kadry deýge kele me? Joq. Bizdińshe, Ákejanǵa ár óńirde óziniń sózin ótkize alatyn kadrlar qajet boldy. Sonyń sanatynda Mýsin de júrgen bolýy kerek...
Eks-premerdiń qasynda júrgender: «Qajygeldin «qaqpanǵa» túskende, Mýsin Prezidenttiń komandasyna qarai oiysty», – deidi.
Jańaózendegi tragediiadan keiin Mýsin Prezident apparatynyń basshysy (2008-2012) qyzmetinen óz erkimen ketti. Esep komitetinde (2012-2014) uzaq aialdaǵan joq, aqyr aiaǵy alystaǵy Balqan túbeginen bir-aq shyqty. Qazir ol Qazaqstannyń – Horvatiiadaǵy, Chernogoriiadaǵy, Bosniia jáne Gertsogovinadaǵy ókiletti jáne tótenshe elshisi.
Mýsin – Jańaózen
2008 jyly Prezident apparatynyń basshylyǵyna taǵaiyndalǵan Mýsin munda da óziniń qataldyǵy men qatygezdiginen taiǵan joq. Apparatty biliktegi eń yqpaldy saiasi kúshke ainaldyrǵan da osy Mýsin deidi. Ákimshiliktiń ministrlerdi, ákimderdi aiaǵynan tik turǵyzǵan kezi osy ýaqyt.
Bul kez sonymen qatar Mýsinniń oppozitsiiamen, jalpy, Aqordanyń saiasatyna narazylyq tanytqan kez-kelgen qarsy kúshtermen radikaldy túrde kúresken kezi-tuǵyn. Sonyń bir mysaly – Jańaózen...
Mýsinniń Jańaózen oqiǵasyna jáne Atyraý oblysynyń eks-ákimi, qazir qashqynda júrgen Bergei Rysqalievtiń (jalpy, aǵaiyndy Rysqalievterdiń) bylyqtaryna qatysy barlyǵyn bir jyldary barlyq baspasóz japatarmaǵai jazǵan.
«Elshilikke ketip, eldiń kózinen tasalanǵan Mýsin Jańaózen oqiǵasynyń jaýapkershiligin ózimen birge ala ketti» deidi. Muny aittyq.
Qalai bolǵan kúnniń ózinde Jańaózendegi tragediia Mýsinniń Prezident apparatyn basqarǵan kezeńge sai keldi. Keiinnen onyń elshilikke attanýy «Mýsinniń Jańaózendegi jaǵdaidyń ýshyǵýyna qatysy bar» degen kúdikti kúsheite tústi.
Jańaózenge qatysty kóptegen saýalǵa áli kúnge deiin jaýap joq. Aitalyq, ashynǵan, alańǵa shyqqan jurtqa qarata oq boratýǵa pármen bergen kim? Árine, buǵan qatysy resmi aqparat tappaisyz.
Ótirik-shyny belgisiz, biraq sol oqiǵadan keiin Aslan Mýsin «Guljan.org» saitynyń bir saýalyna jaýap beredi.
«Jańaózendegi narazalyq tanytqandarǵa qarsy oq atýdy buiyrǵan siz be?» – deidi sait.
«Jańaózendegi tártipsizdik týraly men 2011 jyldyń 16 jeltoqsany 12 saǵat, 30 minýtta quqyq qorǵaý organdarynyń «dokladynan» bildim. Halyqqa qarsy otty qarý qoldaný týraly buiryqty men de, basshylyq ta bergemiz joq», – deidi Mýsin.
Ótirik-shyny belgisiz deýimizdiń sebebi bar. Óitkeni, budan keiin «Mýsin osyndai málimdeme jasady» degen sait buǵattalyp qalady.
Daiyndaǵan Al FREDO
