Dimekeń bailyq jinamady, onyń bailyǵy – halyqtyń peiili edi. Sol peiiliniń arqasynda qazaqtyń dalasy dán men malǵa toldy.
Ol ataq qýmady, onyń esimi men kesiminiń ózi ataq edi. Qonaev el basqarǵan jyldar qandai qarama qaishylyqqa toly, qiyn kezeń bolsa da, essiz saiasattyń ebin taýyp, halyqqa qyzmet ete bildi. Ash halyqty toq etken, jalańashty tondy etken eren týlǵa jaily kerýen ǵasyrlar áli syr sherte beretini anyq! .
Tarih pen tulǵa. Zamana ótpeli, qoǵam qubylmaly bolsa da, ótken tarihty ózgertý, tarihqa airyqsha sipat berip, óz mánerin sińirgen tulǵalardy umyt qaldyrý múmkin emes. Ondai tulǵalar ýaqyt ozǵan saiyn zoraia túspek. ondai as qaraly alyptardyń esimi jyldar men birge jańǵyra túsetindei... Sondai tulǵalardyń biri – Dinmuhammed Ahmetuly Qonaev.
Keńestik júieniń qazaq úshin qandai alapattarǵa toly bolǵanyn bilemiz. Iá, qazaq HH ǵasyrǵa atpen kirip, ǵasyr túgesiler shaqta ǵaryshqa samǵap shyqty. Jetistik! Biraq sol jetistiktiń bodaýyna osy kúnderi qansha aitsaq ta orny tolmas eń qymbatty, ǵaziz dúniesin – qisapsyz qandasyn berdi.
Sol «jetistik» úshin Alash arystarynyń basy sertke ustaldy. Sol údemeli damý úshin dinnen maqurym, tilden ada bola jazdadyq. Asharshylyq, soǵys, qýǵyn-súrgin... degen sózder búginderi tarihi termin siiaqty kóringenimen, shyn máninde ult úshin zulmatty jyldardyń tizbegi edi.
Ótken ǵasyrdyń ekinshi jartysynda baryp, qazaq halqynyń eńse kóterip, Qazaqstan degen alyp territoriianyń tamyryna qan júgirdi. Sonyń kósh basynda turǵan, óziniń uzaq jyldyq eńbegi arqyly tutas elimizdiń gúldenip-damýyna tyń serpin bergen Qonaev dáýirin tarihymyzdyń aitýly kezeni deý lázim.
Ol etigimen sý keship, el basqarǵan jyldar týraly bul kúnderi jii aitylady. Saǵynyshpen, qurmetpen eske alatyndar kóp. Mańyna meiirin tógip, shýaǵyn shashqan kemeńger jaily oi-túiinderdin bir para syn paraqtap shyqqan edik, onyn azamattyq bolmysy, adamgershilik bitimi, ózgeshe minezi jaily ártúrli sypatta, ár kezderi jazylǵandardyń ishinen iriktep alyp usynyp otyrmyz.
Qazaqtyń Dimashy týraly sóz qozǵar tusta, onyń ásirese el mádenietine, rýhaniiatyna barynsha qamqor bolǵany aitylady. Eger jasyrmai shynymyzdy aitar bolsaq, mádeniettiń qaibir salasynda bolsyn – ádebiet, mýzyka, bi, án, teatr, kino ol el basqarǵan jyldary airyqsha dúmpý bolǵan, qazaq mádenieti áli kúnge sheiin sony talǵajý etip kele jatqanyn nesin jasyralyq. Onyń shapaǵaty men sharapatyn kórmegen aqyn-jazýshy, ánshi bishi joqtyń qasy, solardyń biri, «Atameken» dep kúlli qazaqty ornynan tik turǵyzǵan kompozitor, ánshi, qazaqstannyń halyq ártisi, memlekettik syilyqtyń iegeri Eskendir Hasanǵaliev bylai syr shertedi.
– Ol kisi jaily aitylar ańyz kóp, ańyz degenimiz bolmasa, kóbi shyndyqpen órilgen. Qazir baiqasaq, jyl ótken saiyn ol kisiniń tulǵalyq qasietin saǵyna bastaǵandaimyz... 1984 jyly Tashkent qalasynyń eki myń jyldyq mereitoiy merekelengen kezde Almaty qalasynyń basshylyǵy quttyqtaý haty, syi-syiapatymen kosa meniń «Tashkent lirikasy» degen ánimdi alyp barypty. Bul án tashkenttikterge qatty unasa kerek, Dimekeńe habarlasyp: «Sol ánniń avtorynyń qandai ataǵy bar? Óz elinde bolmasa, jomart ózbek halqy ataq bereiik dep edik» dese, Dimekeń: «Ózimiz beremiz, alańdamańyzdar!» dep jaýap bergen eken. Sol jyly kóp ótpesten «Halyq ártisi» degen ataqty maǵan óz qolymen tapsyrdy. Men ol kezde tashkenttikterdiń áńgimesin estimegen edim. Keiin Dimekeńmen jaqyn aralasqan kezde óz aýzynan estidim. Sol kezderi bul kisiniń ár nárseni qalt jibermei, barlyq salaǵa jiti nazar aýdaryp, kim bar, kim joq degen suraqqa únemi jaýap izdep júretinin baiqadym.
Keiin ol kisi mansabynan túsip, jamaǵaiyny men jaqyn dostary syrt bergen tusta, biz otbasymyzben jaqyn aralastyq. Bir ret jeke kontsertime qurmetti qonaq retinde shaqyrdym. Bul syilastyk sońǵy ómirine sheiin jalǵasty. Otbasymyzben úiine baryp júrdik, ol kisi de bizdiń úide qonaqta boldy. Úiine shaqyrar aldynda: «Kelin men Birjandy ertip kel, emen-jarqyn áńgimeleseiik» deitin. Áńgime aýany negizinen ótken ánshiler, sal-serilerdiń ómirbaiany, tarihymyzdyń bultarys qaltarysy týraly bolýshy edi. Kóp izdenetini, kóp oqityny baiqalyp turatyn».
Talai tarlandardy ómirge ákelip, ónegeli jolyna kýá bolǵan darhan dala minezdi keń jaýyryndy, jazyq mańdaily, tereń de tuńǵiyq janarly tulǵanyń ómir ótkelek terin shyn túsingińiz kelse, qiyndyqqa toly balalyq shaqtan tartyp, danalyqqa, aqsaqaldyq meiirimge ulasqan shaǵyna sheiin kóz aldyńyzdan ótkizip kórińiz. Ol satqyndyqty, ekijúzdilikti, jaǵympazdyqty, jalbaǵailyqty ekibastan kórgen jáne ótpeli ýaqyttyń tolqynynda ondai ish mezer piǵyldarǵa mán de bermegen. Sondyqtan da ol ýaqyt kerýeni ótken saiyn adaldyq pen ardaqtylyqtyń, shynaiy bolmystyń iesi retinde áspettelip keledi.
Qazaqtyń Dimashy haqynda aitylar izgi oilar men jyly lebizderdiń sansyz ekeni anyq, al ol jai ómirde, otbasynda, baýyr týys arasynda qandai edi, kisilik kelbetiniń arǵy ózegi qaidan bas talady, qudai qosqan qosaǵy Zýhranyń aiyrylmas jarǵa degen mahabbaty jaily ne bilemiz degen suraqtar kimdi bolsyn qyzyqtyratyny aiqyn. Sol negizde bir qursaqtan jaralyp, aǵalyq qam qorlyqtyń qarapaiym úlgisin qapysyz eske túsirgen qaryndasy Sara Qonaeva óz esteligin bylai órbitken eken
– Zýhra jeńgemiz minezi kórkem, aqylǵa da, parasatqa da bai, áziz jan edi ǵoi. Aǵam ekeýiniń mahabbaty ertegidegidei edi. Dimash aǵamdy ár kúni jumysqa keterinde kózimen uzatyp sap, kún uzaq qashan keledi dep taǵaty taýsyla kútedi eken. Bul ǵadetin ómir boiy buzbapty. Aǵamyzdyń sharýabasty bop, oqi almaǵan kitaptaryn kúndiz oqyp, keshke jaqyn mazmunyn tamyljytyp jaryna aityp beredi eken. Jeńeshemiz óte ismer, qolynan kelmeitini joq edi. Ásirese, qaimaqtap shai quiǵany, dámdep as ázirlegeni, et asqany – bir hikaia. Men qazaqtyń Dimashynyń jarymyn degen piǵyl atymen joq. Aýyldan úlkender kelse, iilip sálem etip, olardy jyly qarsy alyp, aýyldaǵylarǵa sálem-saýqatyn berip jiberetin. Jeńeshemizdiń taǵy bir qasieti, óte dindar kisi edi. Dimekeń arqyly Arabiiaǵa, Mysyrǵa barǵan adamdardan Quran aldyratyn bolǵan. On bes-jiyrma Quran kitaby úiinde saqtaýly turýshy edi Arabsha oqyǵan. Óte qymbatqa alǵyzǵan tumary men taspiyǵy da bolǵan. Jalpy, bizdiń áýlet dinge jaqyn, atamyz Jumabai Mekkege barǵan kisi. Ómiriniń sonynda aǵamyzda namaz oqyǵan degen sóz bar. Óitkeni jas kezindegi tárbie, otbasyndaǵy ulaǵat soǵan jetelegen bolsa kerek. Ol kisiniń namaz oqyǵanyn biz bilgen joqpyz. Biraq Qurandy naqyshtap, áýezdep oqitynyn, quran oqyp otyryp janylyp qalǵandar bolsa túzetip otyratynyn bilemin.
Dimekeń otbasynda óte ázilqoi, karapaiym kisi edi. Mereke-meiramdarda áýletimizben sol úige jinalatynbyz Aǵamyzdyń taǵlymdy áńgimelerin tyndap kúldirgilerin estip, máz bolysatynbyz. Ónerge óte jaqyn edi, Shashýbai men Súiinbaidyń, sal-serilerdiń ánderin qatty unatatyn.
Ákemiz óz ómirinde eki ret qatty qýandym degen ǵoi. Birinshisi, Dimash aǵamyz óz kúshimen talpynyp diplom alǵanda, keiin jumysqa turyp, úilenemin degende... aǵamyz ákemizdi ónege tutty, ol kisiniń kishpeiildigin, elshil, kópshildigin únemi my sal etip aityp otyratyn...».
Adamdyq bolmys degenimizdiń ózi – ulttyq jaratylymnan, ananyn aq sútimen, ákenin izgi ónegesimen, jardyń jarqyn minezimen, baýyrdyń adaldyǵymen qalyptasatyn qasiet bolsa kerek. Qaryndasynyn úzik syrynan talai jaǵdaidy ańǵarýǵa bolatyndai.