Kórer kózge jergilikti bilik oryndarynyń bul jerde qandaida bir qatysyn baiqaý qiyn ekenin túsinemiz. Biraq negizgi jaýapkershilik jergilikti bilik oryndary ekenin umytpaýymyz kerek.
Ol – Qordai aýdany ákimdigine qarasty bólimder men jergilikti ishki ister organdary. Muny Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaev óz sózinde atap kórsetti.
Búginde Jambyl oblysy ákimi Asqar Myrzahmetovtan bastap, Qordai aýdany ákimderi qyzmetterinen ketti. Ákim-qaralardy qyzmetinen alyp tastaǵanymen másele ózgere me? Iá, ózgerýi múmkin.
Bul úshin Saparbaev bastaǵan azamattar jergilikti jerde ádildiktiń saltanat qurýy úshin jumys isteýi kerek.
Bul oqiǵa jaiynda belgili jýrnalist Marat Toqashbaev myrza ǵana kóńilge qonymdy oi aitty. Ardager jýrnaist óziniń Feisbýk paraqshasyna jariialaǵan pikirinde «Bul – memleket quraýshy ult pen diasporany teńestirgen saiasattyń «jemisi» dedi. Óz basym áriptes aǵamyzdyń bul oiyn oryn alǵan ahýalǵa dál qoiylǵan diagnoz dep qabyldadym.
Qordaidaǵy qazaqtar men dúngenderdiń araqatynasynyń bulaisha nasharlaýyna jergilikti bilik oryndary kináli. Endi osyny tarqatyp aitsaq.
Qordaidaǵy janjal ýshyqqan kezde aqparat quraldarynda dúngender shoǵyrlanǵan aýylda jastardyń qazaq tili sabaǵyna asa qyzyqpaityny jaiyndaǵy aqparatty kózimiz shalyp qaldy.
Dúngen jastarynyń qazaq tiline sabaǵyna qyzyqpaǵannan keiin oǵan qatyspaityny da belgili.
Óitkeni, olar qazaq tilin bilmese de Qazaqstanda kún kóretinderine senimdi. Al bizder bolsaq, olarǵa qazaq tiliniń qajettiligin sezindire almadyq. Bul bizdiń, iaǵni, biliktiń kemshiligi.
Negizgi áńgimege qaita oralsaq, osy jaǵdaida Qordaidaǵy qarapaiym qazaqtar bildi. Qarapaiym adamdar óz arasynda áńigme qylǵan dúnieni, Qordai aýdany bilim bólimi basshylarynyń bilmeýi múmkin emes. Biraq olardyń buǵan qatysty qandai shara qabyldaǵanyn (múmkin qabyldamaǵan da shyǵar) eshkim bilmeidi.
Qazir jaýyrdy jaba toqyp, bolǵan jaitty umyttyryp jiberetin zaman emes. Áleýmettik jeli damyǵan kezde mundai jaittar jurt nazarynan tys qalmaidy.
Dúngen jastarynyń osy áreketin dúngenniń úlkenderi bilmedi dep te aita almaimyz. Olar da bildi. Biraq istiń baiybyna baryp, jastardyń bul áreketi durys emes ekenin eshkim aitpady. Qalyptasqan jaǵdaidy baǵalai almady.
Qazaq tiline qatysty osyndai kózqarastyń qalyptasýyna jergilikti qazaqtardyń ashýyn týǵyzýy múmkin be? Múmkin. Bul rette kez kelgen isti baibyna jetip, oqys jaǵdaidyń aldyn alýǵa mindetti jergilikti bilim bólimi basshylary men mektep direktorynyń alańsyz júrgenin qalai túsinýge bolady?
Iá, bul jait Qordaidaǵy janjaldyń ýshyǵýyna áser etken negizgi faktor emes shyǵar. Biraq bul oqiǵany ýshyqtyrǵan kóp sebepterdiń biri ekenin eshkim de joqqa shyǵarmaidy.
Dál osyndai jaǵdai tek Qordaida ǵana emes, basqa óńirlerde de kezdesýi múmkin.
Sondyqtan QR Bilim jáne ǵylym ministri elimizdegi ózge ult ókilderiniń jastarynyń qazaq tili sabaǵyn qalmai qatysyp, qazaq tilin úiretýge kúsh salýy kerek.
Bizdiń qoǵam qazaq tilin biletin ózge ult jastaryn qanshalyqty qurmetteitinin kópshilik jaqsy biledi. Bul rette Maiia Veronskaia, Oksana Loskýtova, Maksim Rojin syndy jýrnalisterdiń aty-jónin atasaq jetip jatyr.
Olar qazaq tiliniń bilgeniniń arqasynda bir-bir arnanyń bet-beinesine ainaldy.
Elimizdegi ózge ult ókilderiniń jastary osy aǵa-ápkeleri siiaqty qazaq tilin bilýi azmattyq boryshy ekenin sezinýi tiis.
Búginde joǵaryda atyn ataǵan jýrnalister qazaq tilin bilip, úlken jetistikterge jetip otyr. Olar ózge ult ókilderiniń kýmirine ainalýy tiis.
Samaiyn qyraý shalyp, jasy jer ortasyna kelgen ózge ult ókilderi Keńes zamanynda qazaq tilin úirenýge eshqandai múmkindiktiń bolmaǵanyn aityp jyldar boiy aqtalyp keldi.
Olardyń ýájine bilik te, halyq ta túsinistikpen qarady. Sońynan ergen urpaqtary qazaq tilin úirenip, qatarymyzǵa qosylar dep úmittendi.
Qazaqstandy Otany sanaityn kez kelgen azamat qazaq tilin úirenýge kúsh salýy kerek. Ózge ult ókilderiniń jastaryna aldaǵy ýaqytta «suraq» tótesinen qoiylǵanda «Keńes zamanynda qazaq tilin úirenýge eshqandai múmkindik bolamady» dep aqtala almaidy. Mundai tizesi shyqqan jaýapty jurt estigisi de kelmeidi.
Qazir Úkimet ózge ult ókilderin bylai qoiyp, qazaq tilin bilmeitin qazaqtardyń da qazaq tilin meńgerýine barynsha jaǵdai jasap otyr. Qazaq tilindegi balabaqsha, mektep ár aýdannan tabýǵa bolady.
Sondyqtan til úirený kerek. Bul – talap emes, bul – zamannyń suranysy. Qazaq tilin biletin adam memlekettik qyzmet pen biznes te de tabysqa jetip, biikti baǵyndyra alady.
Erkin oily dúngen jastary qazaq tilin úirenińizder. Keshegindei qandy qaqtyǵystan bizdi til ǵana qutaqarady. Óitkeni, til bárimizdi ortaq maqsatqa jeteleititin qudiretke ie.
Sol sebepti QR Bilim jáne ǵylym ministrligi ózge ult ókilderi jastarynyń qazaq tilin úiretetin qosymsha úiirmeler ashyp, úlken qaýipti aldyn alýy kerek dep esepteimiz.
Nurlan JUMAHAN, jýrnalist.
