– Chjao Siýi myrza, jaqynda ǵana ózińiz QR-daǵy SEO Huawei basshysy laýazymyna taǵaiyndaldyńyz, sondyqtan ruqsat etseńiz, eń aldymen ózińizdi quttyqtap qoisaq. Árine, Siz jaily óz aýzyńyzdan estip, bilsek deimiz. Bul kompaniiada qashannan beri jumys isteisiz, Qazaqstanǵa deiin qai óńirlerde qyzmet atqardyńyz? Ózińizge qandai jobalardy júzege asyrý múmkindigi buiyrdy?
– Huawei-de 2005 jyldan beri jumys istep kelemin, shamamen barlyǵy – 17 jyl. Onyń 11 jylynda Ońtústik-Shyǵys Aziiada, atap aitqanda Tailandta, Mianmada, Vetnamda ornalasqan kompaniia keńselerinde jumys istedim, al sońǵy birneshe jyl Eýraziialyq aimaqta, aldymen Reseide boldym, qazir Qazaqstandamyn.
Óz jumysymdy Beijińdegi keńseden bastadym. "Motorolla" brendi baǵyty boiynsha uialy bailanys tehnologiialary men tutynýshylaryna qyzmet kórsetýge mamandanǵan qarapaiym menedjer retinde.
Jalpy, Huawei-de jumys istegen jyldardyń óń boiynda biznestiń barlyq salalary, sonyń ishinde satylym jaǵynan da damyp, ushtala tústim. Sondyqtan men qolǵa alǵan jobalar kóp boldy.
Eger iri jobalar týraly sóz tarqatar bolsaq, onda birneshe mysaldy alǵa tarta alamyn. Atap aitqanda, meniń basshylyǵymmen Vetnamdaǵy alǵashqy 3G internet stantsiiasy iske qosyldy. Sonyń arqasynda 2009 jyly Huawei búkil eldi osy bailanys túrimen tolyqtai qamtamasyz etýge qol jetkizdi. Biz óz jabdyǵymyzdy aldymen úlken qalalarǵa ornattyq, odan keiin adam asa tyǵyz ornalaspaǵan aimaqtarǵa kóshtik, sóitip-sóitip qiyr shetterdi de túgendedik.
Týra osylai 2012 jyly Tailandta 4G jobasyn sátti júzege asyryp, iske qostyq. 2017 jyly taǵy osylaiynan búkil Mianmany 4G bailanys jelisimen qamtydyq.
Osy jobalardy júzege asyrý barysynda biz tap bolǵan basty kedergilerdiń biri – halyq tyǵyz ornalasqan qalalarda stantsiialar ornatýǵa oryn tabýdyń qiynǵa soǵýy. Tipti, úilerdiń tyǵyz ornalasqany sonsha, jabdyqty tipti ǵimarattardyń tóbesine ornatýdyń ózi múmkin bolmaityn jaǵdaimen betpe-bet keldik. Sondyqtan ártúrli joldardy izdestirýge týra keldi. Aqyrynda biz mynandai eki sheshimge toqtadyq: birinshisi – stantsiialardy sham baǵanalaryna bekitý, ekinshisi - jabdyqty birneshe bólikke bólip, turǵyn úilerdiń qabyrǵalaryna ornatý.
Sonymen qatar, stantsiialar qurylysy qanshalyqty qarqyndy júrgizilse, ádette, sonshalyqty jobanyń tez júzege asyrylýy múmkin ekendigine basa nazar aýdartqym keledi.
Bul turǵyda Qazaqstannyń kóptegen artyqshylyǵy bar.
– Ol qandai artyqshylyqtar? Jalpy, qazaqstandyq naryqtyń qandai kúshti jáne osal jaqtaryn bólip, qarastyrar edińiz?
– Qazaqstan úshin kúshti jaǵy bazalyq stantsiialardy salý úshin kóptegen bos alańnyń bolýy, jalpy jeriniń keńdigi. Ekinshiden, Qazaqstan territoriiasy aýqymdy bolǵanymen, halyq sanynyń salystyrmaly túrde az bolýy sapaly ári keń jolaqty internetti qoljetimdi etýde keibir qiyndyqtar týǵyzady. Biraq mádeni-jaǵrafiialyq erekshelikterden bólek, bul eldiń qol jetkizgen ózindik kóptegen ekonomikalyq jáne tehnologiialyq jetistikteri bar.
Ekinshi biregei jaǵdai - Qazaqstanda E-gov elektrondyq úkimeti bar, ol memlekettik servisterdi tutyný jáne resmi qujattarǵa qol jetkizý jaǵdaiynda azamattardyń ómirin aitarlyqtai jeńildetip otyr. Osy jaǵynan alǵanda, Qazaqstan BUU reitingisinde elektrondyq úkimetti damytý boiynsha 28-shi orynda turýy zańdy dep bilemin.
Sondai-aq, Qazaqstannyń iri qalalary men halqy tyǵyz ornalasqan aýdandarynda mobildi internet pen uialy bailanystyń jetkilikti túrde damyǵan baǵytta ekenin atap ótkim keledi. Tirkelgen jáne mobildi internet pen uialy bailanysty engizýge keletin bolsaq, bul jaǵy Qazaqstanda aitarlyqtai damyǵan jáne turaqty, bul birinshi kezekte iri qalalar men halyq tyǵyz ornalasqan aýdandar úshin óte ózekti.
Taǵy bir úlken jetistik - memlekettiń jasyl energetikany qoldaityny. Ózderińizge málim, Qazaqstannyń ortalyq jáne ońtústik óńirlerinde kún kóp túsedi, soǵan sáikes munda kún energiiasy óndirisi turaqty túrde paidalanylady. Qazir Úkimet kúndiz jáne túnde óndiriletin energiiany qalai únemdeý kerektigi boiynsha sheshimder qabyldaý úshin belgili bir amaldardy qarastyrýda. Biz de osy baǵyttaǵy damýǵa úles qosýǵa tyrysyp, óz sheshimderimizdi usynýǵa daiynbyz. Huawei kompaniiasy úshin jahandyq jetkizýshi retinde uzaq qashyqtyqqa bailanystyń úzdiksiz taraýy ǵana emes, sonymen qatar paidalanyp otyrǵan jabdyqtyń energiiany únemdeitini jáne ekologiialyq taza bolýy da mańyzdy.
Osy aitylǵandardyń barlyǵy Qazaqstannyń BUU tizimindegi TOP-20-dan kórinýi úshin otandyq aqparattyq-kommýnikatsiialyq tehnologiialardyń sapasyn jańa deńgeige kóterýge múmkindik beretin berik irgetasy baryn bildiredi.
Sonymen qatar, áli kúnge deiin eńserilmegen osal tustar da bar. Eń aldymen, bul eldi internetpen qamtýdaǵy úlken alshaqtyq. Joǵaryda atap ótkenimdei, iri megapolisterde jeli óte joǵary deńgeide damyǵan, biraq, eger qala shetine qarai shyqsańyz, internet sapasy birden nasharlai bastaidy. Tipti Almatynyń mańynda jaqsy bailanysty ustaý árdaiym múmkin bola bermeidi, al, tipti keibir jerlerde bailanys múldem úziledi, shalǵai aimaqtar men aýyldardy aitpaǵanda. Retteýshi men bailanys operatorlarynyń aldynda kez-kelgen adamdy, tipti eldiń eń shalǵaiyndaǵylardy da keń jolaqty ári sapaly internetpen qamtamasyz etý mindeti tur.
– Bul alshaqtyqty, iaǵni aiyrmany azaitý úshin ne isteý kerek dep oilaisyz?
– Bul máseleni sheshý úshin memleket, uialy bailanys operatory jáne jabdyqty jetkizýshiniń úilestirilgen birlesken jumysy qajet.
Biraq, eń aldymen, memleket uialy bailanys operatorlaryna shalǵai jáne halqy az aimaqtarda stantsiialar ornatýǵa yntaly bolatyndai jaǵdai jasaýy kerek. Sonymen qatar, mundaǵy basty faktor - elektr energiiasy tasymaly, ol barlyq jerde birdei júrgizilmegen.
Degenmen, biz aimaqtarda bailanys jelisin túzetin stantsiialardyń baiaý da bolsa biriniń artynan biri ornatylyp jatqanynyń kýási bolyp otyrmyz. Bul da jaman emes.
– Aýa raiy jaǵdailarynyń jabdyqtyń jumysyna qandai da bir áseri bolýy múmkin be?
– Huawei jaǵdaiynda, aýa raiynyń áseri joq. Biz úshin bul bazalyq talap. Tipti, bizdiń jabdyqtar Everest shyńy, Soltústik poliýske ornatylǵan kezderi bolǵan. Jabdyq jap-jaqsy jumys istep tur, eshqandai aqaý joq.
– Huawei-diń Qazaqstandaǵy memlekettik organdarmen qalai yntymaqtasa jumys istep jatqanyn bilýge bolady ma?
– Huawei Qazaqstanda 1998 jyldan beri jumys isteitinin basa atap ótken jón, iaǵni biz munda 24 jyl boiy óz qyzmetterimizdi usynyp ári kórsetip kelemiz jáne áý bastan, barlyq bailanys operatorlarymen tyǵyz qarym-qatynasta jumys isteimiz, bizdiń seriktesterimiz ekonomikanyń túrli sektorlaryndaǵy iri ulttyq kompaniialar bolyp tabylady.
Osy ýaqyt ishinde biz 15 myńnan astam bazalyq stantsiia ornattyq, halyqtyń shamamen 85%-na qyzmet kórsettik.
2019 jyldan bastap bizdiń kompaniia bailanys salasyndaǵy retteýshimen jáne bailanys operatorlarymen 5-shi býyn bailanys jelisin engizý boiynsha belsendi túrde áriptestik tanytyp keledi. Biz Qazaqstannyń iri qalalarynda 5G jelilerin testilik synaqtardan sátti ótkizdik. Qazirgi ýaqytta biz retteýshi organnyń 5G bailanys qyzmetterin usyný úshin jiilikterdi bólý boiynsha aýktsion ótkizý týraly sheshimin kútip otyrmyz. Onyń nátijesi negizinde Qazaqstannyń bútin territoriiasynda 5G jelilerin engizý jáne tartý boiynsha QR-daǵy jetekshi bailanys operatorlarymen tyǵyz yntymaqtastyq ornatýǵa daiyn bolamyz.
– Kompaniianyń memlekettik organdarmen birlesken jobalardy júzege asyrý jospary bar ma?
– Huawei tsifrlandyrý salasyndaǵy memlekettik baǵdarlamalardy jáne uzaq merzimdi áriptestikke negizdelgen ulttyq jobalar talqysyna burynnan qatysyp kele jatyr. Yntymaqtastyq týraly memorandýmdar sheńberinde bizdiń jetekshi sarapshylarymyz ben mamandarymyz salany damytýdyń eń ózekti baǵyttary boiynsha konsaltingtik qoldaý kórsetedi.
Qazaqstan Úkimetine usynýǵa daiyn belgili bir sheshimderimiz de bar. Ol ózara egjei-tegjeili talqylanyp jatqandyqtan, bul rette ashyp eshteńe aita almaimyn, másele kelissózder satysynda qarastyrylyp jatyr. Biylǵy jyldyń sońyna deiin biz qandai da bir naqty nátijege qol jetkizemiz dep úmittenemin.
Tek Huawei-diń osy salada úlken tájiribesi ári barlyq múmkindikteri bar ekenin basa aita alamyn. Aitqandai, jaqynda Ózbekstan Úkimetimen yntymaqtastyqta biz aýqymdy platformany jasadyq, ol - bolashaqta 3-5 jyl ishinde elde tsifrlandyrýdyń platformalyq modelin jáne «elektrondyq úkimettiń «jańa arhitektýrasyn» iske qosyp, oǵan esh kidirissiz kóshýge kómektesetin hab ispetti. Osyǵan uqsas shemany biz Qazaqstanda da júzege asyra alar edik.
– Ózińizdiń basshylyqqa kelýińizben jaqyn arada qazaqstandyq naryqta Huawei qandai jańa tsifrlyq sheshimderdi usynyp, iske qosa alady?
– Shyn máninde, men qazaqstandyq naryqqa oń kózqaraspen qaraimyn jáne úlken perspektivalardy baiqaimyn. Memlekettiń joǵary deńgeide tsifrlandyrýdy damytýǵa qoldaý bildirýin airyqsha ári jaqsy belgi dep sanaimyn.
Sondyqtan, Huawei-diń jaqyn bolashaqtaǵy josparlarymen bólise otyryp, biz birinshi kezekte áriptesterimiz – QR bailanys operatorlarymen birlesip uialy bailanys operatorlaryna internet jyldamdyǵyn arttyrýǵa múmkindik beretin mobildi jáne tirkelgen keń jolaqty internetti engizýdi, ony tez jetkizýge yqpal etetin keń jolaqty optikalyq talshyqtardy shalǵai óńirlerge tartý baǵytyndaǵy jumystardy jalǵastyratyn bolamyz. Bul, bir jaǵynan únemdi jáne taǵy bir jaǵynan ekologiialyq taza nárse.
Ekinshiden, biz qalalyq jerlerde Internettiń sapasy men jyldamdyǵyn jaqsartýǵa baǵyttalǵan jobalardy júzege asyrýdy josparlap otyrmyz, onyń arqasynda megapolis turǵyndary VR jáne 3D-shynailyǵyna ený núktelerin paidalanýǵa múmkindik alady.
Eń aldymen biz osy servisti paidalaný múmkindigin úsh qalaǵa – Almatyǵa, Astanaǵa jáne Shymkentke usynamyz, sodan keiin basqalaryna da kezek keledi.
Odan bólek, biz qazir jekelegen kompaniialar, korporatsiialar, óndiristik kásiporyndar úshin jabyq jelini paidalana alatyn kampýstyq internetti usyný boiynsha sheshimder ázirlep jatyrmyz.
Jalpylai alǵanda, bultty tehnologiialardy, jasyl energetikany damytýǵa jáne aldynda atap ótkendei, búkil Qazaqstan boiynsha 5G-dy taratýǵa kúsh salynatyn bolady.
– Biyl Huawei-diń Qazaqstandaǵy keńsesi ózderiniń nysanaly kórsetkishterin qaita qarap, biznes-josparlaryna ózgeris engizýine týra kelgen jaǵdailar boldy ma?
– Iá, Huawei josparyna, sondai-aq búkil aimaqtyń ekonomikalyq jaǵdaiyna eki oqiǵa qatty áser etkeni belgili. Birinshisi - qańtar tragediiasy, sonyń saldarynan bailanys operatorlary investitsiiany qysqartyp, kóp nárseni qaiyrýǵa májbúr boldy, ekinshisi – Eýraziia óńirindegi geosaiasi jaǵdai. Tiisinshe, olar bizdiń kórsetkishterimizge de áser etti.
Degenmen, qazir Qazaqstanda bolyp jatqan aǵymdaǵy ózgerister jaqyn arada tsifrlyq infraqurylymdy damytýǵa úlken múmkindikter ashady dep senemiz. Biz oǵan tikelei qatysyp, ártúrli salalar men óńirlerdiń órkendeýine, sonyń ishinde áleýmettik jáne bilim berý jobalaryn iske asyrýǵa óz úlesimizdi qosqymyz keledi. Osy maqsattarǵa súiene otyryp, biz "Qazaqstan vijn" degen jańa strategiiany ázirledik.
Huawei-diń basqa elderde jahandanýdan alǵan tájiribesi alǵa qoiǵan maqsattaryna qol jetkizýge jáne Qazaqstandy damýdyń kelesi satysyna shyǵarýǵa múmkindik beretindigine senimdimin. Biz óz sheshimderimizdiń sapasy men tehnologiialyq quramdas bóligine nazar aýdaryp qana qoimai, sonymen qatar áriptesterimizge jan-jaqty qoldaý kórsete otyryp, keiingi qyzmet kórsetý jaiyn da jadymyzdan qalys qaldyrmaityndyǵymyzdy atap ótkim keledi.
– Jalpy, Huawei búkil álemdegi aqparattyq-kommýnikatsiialyq tehnologiialar salasyndaǵy qandai jahandyq trendterdi ustanady jáne bul Qazaqstanǵa qalai áser etedi?
– Qazirgi ýaqytta Qytaidaǵy bizdiń kompaniia elektromobil óndirýshilerimen yntymaqtasa jumys istep jatyr. Bul - qazirgi ýaqytta Huawei ustanatyn jańa jáne tanymal trendterdiń biri.
Men Almaty men Astanada júrgen kóptegen elektromobildi baiqadym, biraq olardyń qýat alatyn arnaiy stantsiialary az eken. Kóp salynbaǵan. Sol sebepti, mundai kóliktiń ieleri kóbinese úi jaǵdaiynda qajetti jabdyqty ornatýdy jón kóredi.
– Qazir Huawei jahandyq jelisinde, onyń ishinde Qazaqstanda qansha adam jumys isteidi?
– Qazirgi ýaqytta Huawei-de 170-ten astam elde 200 myńǵa jýyq adam jumys isteidi. Qazaqstandaǵy jumysshylarynyń sany shamamen 220 adamdy quraidy.
– Huawei-diń qalyptasqan ózindik biregei korporativtik mádenieti bar ekeni belgili. Onyń ereksheligi nede ekenin aita otyrsańyz...
– Iá, shynymen de Huawei-diń qalyptasqan biregei ózindik korporativtik mádenieti bar. Biz úshin talanttardy tárbielep, ósirý mańyzdy, onda da tek tiginen ǵana emes, kóldeneńinen de. Biz adamnyń jeke qabiletterine súiene otyryp, olardy damytýǵa tyrysamyz. Jumys protsesi barysynda qyzmetker ózin qandai baǵyt qyzyqtyratynyn túsinedi jáne soǵan sáikes óziniń mansap jolyn túzedi, onyń ústine biliktiligin únemi arttyryp otyrýǵa árdaiym múmkindigi bar.
Mysaly, aldynda aityp ótkenimdei, ózim Huawei-degi eńbek jolymdy tehnikalyq baǵyttaǵy maman retinde bastadym, sodan keiin tutynýshylarǵa qyzmet kórsetý bólimine aýystym, taǵy birde satylymda jumys istedim jáne taǵysyn taǵy. Osylaisha búgingi laýazymǵa kóterile otyryp, túptep kelgende, kompaniianyń barlyq baǵyttaryn ishtei jatqa biletin jaǵdaiǵa jettim.
Sonymen qatar, Huawei korporativtik mádenieti tolyqtai jumys protsesinde bolýdy, iaǵni nátijege jáne tutynýshylarǵa barynsha berilýdi bildiredi.
– Chjao Siýi myrza, tushymdy suqbatyńyz úshin raqmet!
https://dalanews.kz/aimak/84166-qonaev-turkistanga-kelgen-sayyn-iassa
