Kazakhstan Growth Forum alańynda kezekti ret Qazaqstannyń iskerlik elitasy bas qosyp, eldiń kásipkerlikke tartymdylyǵy, ekonomikalyq ósim jáne kompaniialardyń betpe-bet kelip otyrǵan qiyndyqtary talqylandy dep habarlaidy Dalanews.kz.
Paneldik sessiialardyń biri Qazaqstannyń 2029 jylǵa deiin JIÓ-ni eki eseleý múmkindigine arnaldy.
"RAKÝRS" ekonomikalyq taldaý ortalyǵynyń direktory Oraz Jandosov bul mejege qol jetkizý qiyn dep sanaidy, sebebi qazirgi infliatsiia deńgeii men ekonomikalyq úrdister bul maqsatqa jetýge kedergi bolmaq.
«Eger qandai da bir keremet ózgeris bolsa, Qazaqstannyń qazirgi resýrstaryn eskerip, JIÓ-ni eki ese arttyrý yqtimal bolar edi. Biraq búgingi jaǵdaiǵa qarasaq, meniń oiymsha, bul qol jetimsiz bolyp tur», – dep túsindirdi ekonomist.
Aitas Group agroholdinginiń aktsioneri Serik Tolyqpaev óz pikirin ózgertken joq. Ol 2023 jyldyń kúzine deiin Qazaqstan JIÓ-niń 3,5% ósetinin boljaǵan edi.
«Menińshe, biz osy mejege jaqyndaimyz. Óitkeni biz eshteńeni ózgertpei, jańa nátijege jetemiz dep kútýdiń qajeti joq», – dedi kásipker.
ForteBank basshysy Bekjan Pirmatov ta bul maqsattyń qiyn ekenin rastady. Onyń aitýynsha, Qazaqstanda ósimge arnalǵan salalar kóp emes.
«Biz klientter tarapynan belsendi investitsiialardyń bolmaýyn kórip otyrmyz, tek keibir jaǵdailarda shaǵyn jáne orta biznes nesie sýbsidiialaý arqyly jobalardy qarjylandyrady. Biraq munda taǵy bir másele bar: sýbsidiialar jyldyń ortasynda aiaqtalyp qalady da, investitsiialar toqtap qalady. Olardyń kómeginsiz qosymsha investitsiia quiylatyn sektorlar óte az. Degenmen, ósim baiqalatyn birneshe sektor bar», – dep túsindirdi bankir.
Olar ishinde memlekettik shyǵyndar men saýda bar. Buryn búkil óńirdi Reseiden qyzmet kórsetken keibir saýda kompaniialary Qazaqstanǵa qonys aýdardy, bul qoimalar men logistikaǵa qosymsha suranys týǵyzdy. Biraq Bekjan Pirmatovtyń pikirinshe, bul ósim JIÓ-ni eki ese arttyrýǵa jetkiliksiz.
Alina kompaniialar tobynyń negizin qalaýshy Erlik Balfanbaev basqalardan ózgeshe pikirde. Ol Qazaqstanda saiasi erik-jiger men reformalar bolǵan jaǵdaida JIÓ-ni eki ese arttyrý múmkin dep sanaidy. Biraq eger bul júzege aspasa, onda áriptesteriniń pikirimen kelisetinin aitty: «JIÓ-niń eki ese ósýin kútýge bolmaidy».
Tele2/Altel kompaniiasynyń bas direktory Sergei Nazarenko 2029 jylǵa deiin JIÓ-ni eki eseleý týraly oilaryn ortaǵa salyp, bul tek memleket úshin ǵana emes, sonymen qatar jeke kompaniialar úshin de úlken synaq ekenin atap ótti. «Men úshin, kompaniianyń bas direktory retinde, másele praktikalyq turǵyda – biz óz kirisimizdi eki ese arttyra alamyz ba? Biraq men túsinemin, bul eki eseleý – bul úlken synaq jáne ony júzege asyrý óte qiyn. Keibir salalarda, indýstriialarda bul múmkin. Biraq eldiń aýqymynda – bul óte órshil jáne óte qiyn maqsat», – dep tolyqtyrdy ol.
Paidany eki eseleý múmkin be? Technodom Operator negizin qalaýshysy Edýard Kimniń pikirinshe, bul maqsatqa jetý úshin úlken kúsh-jiger men investitsiialar qajet. «Durys, uzaq merzimdi strategiiany qurý óte mańyzdy. Ekinshi faktor – tehnologiialyq biznesti damytatyn adamdar óte az. Biz osy qiyndyqpen betpe-bet kelip otyrmyz, sol sebepti qyzmetkerlerdi birtindep jinap jatyrmyz. Komanda bolmasa, tabysty biznes te bolmaidy», – dep túsindirdi kásipker. Technodom Operator negizin qalaýshysynyń aitýynsha, elektronika – eń jaqsy biznes salasy emes. «Buryn 20 dúkenińiz bolsa, taǵy 20 ashsańyz, kiristi eki ese arttyratyn edińiz. Biraq qazir 40 dúkenińiz bolsa da, kiris 20 dúkendegidei qalady. Biznestiń jaǵdaiy osyndai qatal boldy», – dep qosty Edýard Kim.
Spikerler Qazaqstandaǵy qazirgi investitsiialyq klimatty qańtar oqiǵasyna deiingi jaǵdaimen salystyrdy. Keibireýler jaqsarǵanyn baiqaǵan, al basqalary kerisinshe, nasharlaǵanyn atap ótti nemese eshqandai ózgeristi baiqamaǵan.
Oraz Jandosov tsifrlandyrý protsesterinde, memleket pen biznes arasyndaǵy qarym-qatynastarda keibir oń ózgerister bar ekenin atap ótti. Keibir salalarda zańnamanyń jaqsarǵanyn da kórip otyrmyz, dedi ekonomist. Alaida, keri tendentsiialar da baiqalady. Sonymen qatar, Oraz Jandosov úkimet pen biznes arasyndaǵy dialogtyń nasharlaǵanyna jáne memlekettiń naqty strategiiasynyń bolmaýyna nazar aýdardy.
Serik Tolyqpaev Qazaqstanda aldaǵy 5-20 jylǵa arnalǵan investitsiialyq saiasatqa strategiialyq kózqarastyń joqtyǵyn rastady. «Menińshe, Oraz Áliuly úkimet pen biznes arasyndaǵy qarym-qatynastardy óte jumsaq sipattady, bul máseleniń ótkirligi múlde basqa. Másele zańnamalyq sheshimderdiń qabyldanbaýynda emes, úkimet tarapynan biz eshqandai aiqyndyqty sezinbeitinimizde. Al belgisizdik jaǵdaiynda investitsiialyq belsendilik tómendeidi. Sol sebepti popýlistik, ýaqytsha sheshimderge bailanysty elge investitsiia quiý kerek pe, táýekelder qandai degen suraqtar týyndaidy. Sondyqtan, meniń oiymsha, investitsiialyq klimat nasharlaýǵa bet burǵan, bul uzaq merzimdi trend», – dep túsindirdi kásipker.
Sergei Nazarenko, telekommýnikatsiia salasyndaǵy jaǵdaidy baǵalai otyryp, ózderiniń jaǵdaiy birshama jaqsyraq ekenin atap ótti.
«Tsifrlandyrý men zamanaýi tehnologiialardy damytýǵa memlekettik investitsiialar basymdyq bolyp tabylady. Biz osy sharalardyń naqty nátijesin kórip otyrmyz jáne bul bizge kóbirek ári tezirek investitsiialaýǵa yntalandyrady», – dep esepteidi telekom kompaniiasynyń basshysy.
Sonymen qatar, onyń aitýynsha, telekom naryǵynda kedergiler áli de bar. Mysaly, «jelini salý úshin radiofobtarmen kúresý, qajetti ruqsattardy alý kerek, bul kóp ýaqytty talap etedi. Sonyń saldarynan salynǵan aqsha tek 6-12 aidan keiin ǵana tabys ákele bastaidy.
Sheteldik investorlar úshin Qazaqstandaǵy investitsiialyq klimat sońǵy birneshe jylda jaqsardy, dep esepteidi Bekjan Pirmatov. Onyń ishinde saiasi turaqtylyq pen sanktsiialyq teketirester jaǵdaiynda eldiń ikemdi áreket ete bilý qabileti de mańyzdy ról atqarady. Alaida, ishki investorlar úshin áli de keibir teńsizdikter bar. «Bank retinde biz áleýmettik baǵyttaǵy máselelerdiń kóbeigenin baiqaimyz. Memleket kimge nesie berý kerek ekenin, qalai qaita qurylymdaý kerek ekenin, bizdiń beiindi emes aktivterimizdi qalai satý kerektigin retteýge tyrysady. Iaǵni, naryqtyq jaǵdaida sheshilýi tiis máselelerge aralasý deńgeii artyp keledi. Bul jerde biz keibir teńsizdikterdi baiqap otyrmyz. Biraq 2022 jylǵa deiingi bizneske kedergi keltirgen faktorlar áli de óz kúshinde – ekonomikadaǵy memlekettik kompaniialardyń úlken úlesi saqtalýda», – dep qosty ol.
Erlik Balfanbaev sońǵy 2-3 jylmen salystyrǵanda investitsiialyq klimatta aitarlyqtai ózgeristerdi baiqamaǵanyn aitty.
«Pozitivti nárseler bar. Mine, áriptester tsifrlandyrý týraly aitty. Korrýptsiialyq qysym birtindep azaiýda: bilikke jańa kózqarasy bar jastar kelip jatyr. Biraq, bizdiń kompaniiaǵa úlken kedergi keltiretin nárse – ol 25-30 jas aralyǵyndaǵy adamdardyń tek bilimsizdigi emes, jalpy saýattylyǵynyń tómendigi», – dep atap ótti Alina kompaniiasynyń negizin qalaýshy. Onyń aitýynsha, bul úlken tejegish faktor bolyp tabylady.
Paneldik sessiiany qorytyndylai kele, kásipker Armanjan Baitasov JIÓ-ni eki eseleý maqsatyn «jaqsy jáne joǵary» dep atap ótti, biraq ony júzege asyrý úshin naqty jol kartasy men naqty áreketter qajet ekenin aitty.
