JEO-ǵa qoiylatyn ekologiialyq talaptardy qaita qaraý, jekelegen salalyq vedomstvo qurý, jylýmen jáne elektrmen jabdyqtaý jónindegi tariftik saiasatty qaita qaraý týraly saraptamalyq baiandama jasaldy.
Jiyn qorytyndysyna sai Qazaqstandaǵy energetika salasyn damytýdyń ózekti máseleleri boiynsha ótinish daiyndaý josparlanýda.
Qazaqstandyq elektr energetikasy qaýymdastyǵynyń tóraǵasy Talǵat Temirhanov ekologiia jáne sý resýrstary ministrligimen "jaqsy dialog" ótti dep esepteidi.
"Apattardy joiý, eń jaqsy qoljetimdi tehnologiialardy engizý boiynsha jaqsy sheshimder aityldy. Sondai-aq, Tabiǵi monopoliialardy retteý komitetimen kelissózderden keiin biz jalaqyǵa qatysty tarifti túzete aldyq. Sondyqtan keibir óńirlerde jalaqy 40% - ǵa kóterildi. Sonymen qatar QR UEM-men kelissózder júrgizemiz, qazirdiń ózinde ózgerister bar. Biraq vedomstvoaralyq úilestirý turǵysynan problemalar týyndap otyr. Iaǵni, bir memlekettik organ bizge bir nárseni, ekinshisi ekinshisin aitady", - dedi qaýymdastyq basshysy.
QR EM Atom jáne energetikalyq qadaǵalaý jáne baqylaý komitetiniń tóraǵasy Suńǵat Esimhan Qazaqstandaǵy Jylý energetikasy problemalaryna toqtaldy.
"Búginde qandai protsester júrip jatqanyn jáne qandai jumys atqarylyp jatqany bárine málim. Vedomstvoaralyq máseleler týraly aitylǵan syn da oryndy. Biraq ár bólimniń óz mindetteri bar, al bizdiń mindetimiz — ortaq til tabysý. Qazir ekologiia ministrligimen dialog júrgizilýde. 2024 jyldyń I toqsanynda barlyq zańnamalyq aktilerdi qabyldaýǵa jáne bir sheshimin tabýǵa tiispiz. Sodan keiin ǵana infraqurylymdy jańartý jáne jóndeý naýqanyn bastalmaq". - komitet basshysy bólisti.
Is-sharanyń moderatory Qazaqstan energetikasynyń ókilderi dál osyndai quramda táýelsizdik jyldarynda birde-bir ret jinalmaǵanyn atap ótti.
"Ortalyq Aziia elektr energetikalyq korporatsiiasy" AQ aktsioneri Sergei Kan is-sharanyń basty mindeti — jylyna bir ret jinalyp, jyldar boiy qordalanǵan máselelerdi sheshýge bolatyn alań qurý ekenin aitty. Sonymen qatar ol ádil tarif ideiasyna toqtaldy. Kannyń málimdeýinshe, "OAEK" kompaniialar tobynyń jóndeý jumystary investitsiialyq baǵdarlamasy 2023 jyly shamamen 60 mlrd teńgeni quraǵan.
"Qazir bul salany Úkimet tolyq nazarynda ustap otyr jáne nátijesi de kórinip tur. Kópten beri infraqurylymdy jóndeýge jáne jańǵyrtýǵa investitsiia bólingen joq. Bizde áleýmettik tarif degen termin bar. Biraq ádil tarif týraly aitatyn da ýaqyt jetti. Tarif týraly sóz etkende "teńestirý" jaily aitýǵa májbúrmiz. Bir kezderi el aýmaǵynda saralanǵan tarif qoldanyla bastady. Jeke tulǵalarǵa arnalǵan tarif bir bólek te, zańdy tulǵalar men biýdjettik uiymdarǵa arnalǵan tarif bir bólek. Biraz ýaqyttan beri ádil tarifke kóshýdi jáne halyqtyń áleýmettik osal toptaryn ǵana sýbsidiialaýdy usynyp kelemiz", - dep túsindirdi AQ basshysy.
Kan halyqtyń qorǵalmaǵan toptary úshin tarifterdi kótermeýdi, al qalǵan tarifti naryq zańdylyqtaryna sai bekitýdi usynatynyn jetkizdi.
Óz kezeginde "Qazaqstandyq salalyq energetikter kásipodaǵy" QB tóraǵasy Orazbek Bekbas "investitsiia tarifpen almastyrý" saiasatyn engizý kezinde ketken qatelikterdi qaitalaýǵa bolmaitynyn aitty.
"Muny erekshe baqylaýǵa alý kerek, óitkeni sybailas jemqorlyq quramdas bóligi bar. Óitkeni mundai saiasat jylý energetikasy uiymdaryna úlken tabys ákeledi. Infraqurylymdy jańartý jáne jóndeý máselesin tarif arqyly sheshýden basqa jol joq", - dedi ol.
"Kazakhmys Holding (Qazaqmys Holdingi)" JShS direktorlar keńesiniń tóraǵasy Edýard Ogai mynadai pikirimen bólisti:
"Másele mynada: 10 jyldan keiin kómir qansha turatynyn, tehnikany jańartý qansha turatynyn, valiýta baǵamy qandai bolatynyn jáne t.b. eshkim bilmeidi. Biraq biz bul shyǵyndardy túpkilikti tutynýshynyń moinyna ilip qoia almaimyz. Jylý jáne elektr energiiasyn óndirý jáne jetkizý quny qandai bolatynyn esepteýimiz kerek. Óitkeni 10 jyldan keiin dál qazirgi jaǵdaimen betpe-bet kelýimiz múmkin".
Sarapshy halyqaralyq tájiribege qaraý kerek ekenin eske saldy: mysaly, Japoniiada kóptegen páterlerge jylý energiiasy berilmeidi. Bólmeler elektr energiiasy arqyly jylytylady. Bul kóptegen elderde kezdesetin tájiribe. Ogai Qazaqstanǵa ártúrli jaǵdailardy eskergen jón dep sanaidy.
Is-sharaǵa QR UEM Tabiǵi monopoliialardy retteý komitetiniń tóraǵasy Asan Darbaev ta qatysty. Ol 2023 jyly tarifter orta eseppen 20% - ǵa óskenin habarlady. Qazaqstan tarihynda buryn-sońdy mundai ósim bolmaǵan.
"Biz jazǵy kezeńde jańa tarifterdi túzetýdi jáne engizýdi josparlap otyrmyz", - dedi Darbaev.
Tóraǵanyń aitýynsha, QR UEM Tabiǵi monopoliialardy retteý komiteti qazirgi ýaqytta kommýnaldyq kásiporyndardaǵy jalaqyny kóterýge múmkindik berý úshin jumys isteýde. Darbaev aldaǵy jyldary saladaǵy jalaqy el boiynsha ortasha deńgeiden joǵary bolady degen senimde.
Is-shara barysynda aitylǵan resmi derekterge sáikes, saladaǵy ortasha jalaqy elge qaraǵanda 18% - ǵa tómen, sondyqtan jastar tiisti mamandyqtar boiynsha bilim alýǵa múddeli emes.
Qazaqstannyń burynǵy energetika vitse-ministri Anatolii Shkarýpa salanyń investorlar úshin de tartymsyz ekenin aitty.
Onyń aitýynsha, retteletin qyzmetter boiynsha tarifter infliatsiiadan da tómen. Nátijesinde, kerisinshe, energetika basqa salalardy qarjylandyryp otyrǵan bolyp shyǵady.
"Bul sala úkimet tarapynan qazirgidei retteý júrgizilgen kezde dami ala ma? Biz ónerkásiptik ónimder — kómir, metall baǵasynyń ósip kele jatqanyn kórip otyrmyz. Atalmysh taýarlardyń quny sharyqtap tur. Kópshilik bul salany unmen, nanmen jáne t.b. áleýmettik mańyzdy taýarlarmen salystyrady. Bizdiń salada un da, nan da joq. Jylý jáne elektr energetikasy tarifteri týraly aitqanda, kómirdiń quny týraly oilaný kerek", - dedi Shkarýpa.
Sonymen qatar, maman qazirgi ýaqytta dáiekti jáne boljamdy tariftik saiasat joq ekenin atap ótti.
"Biz tarifti saiasi sebeptermen ustap tura alamyz, biraq qural jabdyqtardyń tozýyn toqtata almaimyz. Jeliler jylyna 2-3% jańartamyz, biraq bul jetkiliksiz. Eger biz osyndai qarqynmen júrsek, onda bul apattar qaitalana bermek", — dedi ol.
